Κυπριακά Αραβικά: Ακούστε την άγνωστη ελληνο-αραβική διάλεκτο που κινδυνεύει να εξαφανιστεί (video)

«Λλι κλαμ λ χελβήν τελλ ζχιλνα, τάςφον λλι ημαν ου ςχάπου
αμμα πιλικ τε ίτγελου, τε πάνου, τε ιτχάπου» *

Οι αραβόφωνοι θα αναγνωρίσουν σκόρπιες λέξεις. Οι ελληνόφωνοι, το ίδιο. Το σίγουρο είναι ότι πρόκειται για μια εξαιρετικά σπάνια γλώσσα που αποτελεί το ζωντανό αποτέλεσμα της γεωγραφικής θέσης της Κύπρου και της λειτουργίας της ανά τους αιώνες ως ένα χωνευτήρι μεσογειακών πολιτισμών. Έτσι, η αραβική γλώσσα, μπλέκεται με την κυπριακή ελληνική διάλεκτο, αποκτώντας χαρακτηριστικά η μία από τη γραμματική και το λεξιλόγιο της άλλης. Το ηχόχρωμα ακούγεται γνωστό τόσο στους αραβόφωνους όσο και στους ελληνόφωνους, αλλά κανείς από τις δύο κατηγορίες δε θα μπορούσε να καταλάβει το ολοκληρωμένο νόημα μιας φράσης.

Το γεγονός ότι η διάλεκτος αναπτύχθηκε από χριστιανούς Άραβες Μαρωνίτες που μετοίκισαν στην Κύπρο από τον 7ο έως τον 13ο αιώνα, οδηγεί και στο να θεωρείται αρχαία η αραβική διάλεκτος που έχει ενσωματωθεί στην κυπριακή. Σύμφωνα με τους γλωσσολόγους στα Κυπριακά Αραβικά μπορεί κανείς να εντοπίσει επιρροές της αραβικής, της ελληνικής, της τουρκικής, αλλά και της αραμαϊκής γλώσσας.

Όπως πολύ σωστά σχολιάζει ένας χρήστης του twitter με γνώση της ελληνικής και της τουρκικής γλώσσας, «καταλαβαίνω, αλλά δεν καταλαβαίνω»!

Cypriot Arabic spoken by the Local Maronite Population🇨🇾

Arabic-Speaking Christians arrived in Cyprus in the 7th Century. This Dialect of Arabic is thus quite ancient. It also has noticeable Greek & Aramaic influence. pic.twitter.com/jSe2aQLBKi

— 𝑻𝒉𝒆 𝑸𝒆𝒅𝒆𝒎𝒊𝒕𝒆 (@SonOfJenin) September 25, 2022

Τα αραβικά της Κύπρου ή κυπριακά αραβικά ή μαρωνιτικά αραβικά της Κύπρου ή και Σάννα όπως καλείται από τους ομιλητές της, είναι αραβική διάλεκτος που χρησιμοποιείται από τον πληθυσμό των Μαρωνιτών της Κύπρου η οποία κινδυνεύει με εξαφάνιση. Η περιοχή όπου ιστορικά χρησιμοποιούνταν περισσότερο η γλώσσα αυτή ήταν το χωριό Κορμακίτης στην βορειοκεντρική Κύπρο, ωστόσο μετά την τουρκική εισβολή του 1974 η πλειοψηφία του πληθυσμού μετακινήθηκε προς τις ελεύθερες περιοχές της Κυπριακής Δημοκρατίας στα νότια και διασκορπίστηκε, κάτι που προκάλεσε την εξασθένηση της γλώσσας. Παραδοσιακά οι χρήστες της γλώσσας αυτής είναι δίγλωσσοι σε μαρωνιτικά αραβικά και τα κυπριακά ελληνικά. Πριν το 2000, όλοι οι ομιλητές των μαρωνίτικων αραβικών ήταν πάνω από 30 ετών. Κατά την απογραφή του 2011 αναφέρθηκε πως από τους 3.656 Μαρωνίτες στις περιοχές υπό τον έλεγχο της Κυπριακής Δημοκρατίας, κανένας δεν δήλωσε τα αραβικά ως πρώτη γλώσσα του.

Πλέον η γλώσσα χρησιμοποιείται στην βόρεια ακτή της επαρχίας Κερύνειας, στην νότια ακτή της επαρχίας Λεμεσού, στην Λευκωσία και σε ορισμένα μαρωνιτικά χωριά στα βουνά. Ως γλώσσα διαθέτει πολλές λέξεις συριακής και ελληνικής προέλευσης, και στον προφορικό λόγο εκτός από τα μαρωνίτικα αραβικά χρησιμοποιούν και την τυποποιημένη αραβική γλώσσα και τα τουρκικά. Το σύστημα γραφής της παλαιότερα γινόταν με το αραβικό αλφάβητο, κατόπιν με το ελληνικό, και μετέπειτα και με το λατινικό, και γίνονται προσπάθειες αναβίωσης της γραπτής γλώσσας με τα λατινικά σε μια πόλη καθώς και υπάρχουν και προτάσεις για συστηματοποίηση σε λατινική γραφή, ενώ παράλληλα υπάρχει και ελληνο-κυπροαραβικό λεξικό όπου γίνεται χρήση της ελληνικής γραφής για τα λήμματα των αραβικών λέξεων.

Από το 2002, είναι μια από τις γλώσσες που η ΟΥΝΕΣΚΟ έχει ορίσει ως γλώσσες απειλούμενες με εξαφάνιση, και από το 2008 είναι αναγνωρισμένη ως μειονοτική γλώσσα της Κύπρου παράλληλα με τις προσπάθειες για αναβίωση της.

Η γλώσσα εμφανίστηκε στην Κύπρο από Μαρωνίτες που μετανάστευσαν κατά κύματα κυρίως από τη Συρία και τον Λίβανο από τον 7ο αιώνα έως τον 13ο αιώνα.

Κατά το παρελθόν τα κυπριακά αραβικά ταξινομούνταν ως τύπος των Συριακών-Λιβανικών αραβικών, πιθανώς γιατί πολλοί από τους Μαρωνίτες ομιλητές της είχαν καταγωγή από τον Λίβανο. Ωστόσο μετά από επιπλέον εξέταση έχει προταθεί πως υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός κοινών χαρακτηριστικών με τις βόρειες μεσοποταμιακές αραβικές διαλέκτους του Ιράκ, Συρίας, και Τουρκίας, καθώς και διατηρείται ένα μεσαιωνικό υπόστρωμα το οποίο υπήρχε πριν την μετανάστευση τους στην Κύπρο. Επίσης, υπάρχουν ενδείξεις υποστρώματος αραμαϊκών, κοντά στην εποχή όπου έγινε η γλωσσική μετατόπιση από τα αραμαϊκά στα αραβικά στην Μέση Ανατολή, ενώ άλλα χαρακτηριστικά της γλώσσας είναι συρολιβανέζικα και παλαιστινιακά, ως τμήμα ενός παλαιότερου διαλεκτικού συνεχούς μεταξύ των μεσοποταμιακών και συριακών αραβικών διαλέκτων.

Στην Κύπρο, η γλώσσα επηρρεάστηκε σημαντικά από την μεσαιωνική και τις μετέπειτα νεότερες μορφές της ελληνικής γλώσσας, και απέκτησε πολλά γλωσσικά γνωρίσματα και περιορισμούς τα οποία δεν είναι χαρακτηριστικά των αραβικών. Η γλώσσα είναι πολύ δύσκολα κατανοητή σε ομιλητές άλλων αραβικών διαλέκτων, και χαρακτηρίζεται ως απομονωμένη περιφερειακή διάλεκτος των αραβικών, κατά τρόπο παρόμοιο με τα μαλτέζικα. Καθώς η γλώσσα αποτελεί υβρίδιο διαλέκτων παλαιότερων εποχών από περιοχές της νοτιοανατολικής Μικράς Ασίας, βόρειας Συρίας, Μεσοποταμίας, και Λεβάντε, είναι πολύτιμη ως προς την εξέταση της ιστορικής πορείας των ανατολικών αραβικών γενικότερα.

* «Τα γλυκά λόγια των γονιών μας, τα έσπρωξε ο καιρός και κρύφτηκαν
αλλά αρμόζει να βγουν, να φανερωθούν, να αγαπηθούν»

Με πληροφορίες από wikipedia