Η λογική «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα» δεν είναι προοδευτική

Με αφορμή το μακεδονικό ξεκίνησε και μια παράλληλη συζήτηση γύρω από την προοπτική της προοδευτικής παράταξης. Ειδικά μετά την παρέμβαση του πρωθυπουργού στην εκδήλωση για τη συμφωνία των Πρεσπών στο Μέγαρο Μουσικής αυτή η συζήτηση πήρε νέα διάσταση καθώς ερμηνεύτηκε ως κάλεσμα από μεριάς ΣΥΡΙΖΑ. Η διαμόρφωση μιας ισχυρής προοδευτικής παράταξης στην Ελλάδα είναι ένα αίτημα των τελευταίων ετών και έχει έρθει στη δημόσια συζήτηση αρκετές φορές ξανά και ξανά, με διάφορες αφορμές.

Παρ’ όλα αυτά έχω την αίσθηση ότι, ενώ πράγματι είναι απαραίτητο να δημιουργηθεί, τις περισσότερες φορές χρησιμοποιείται για μικροπολιτικούς λόγους ή για να… πετάξουμε την μπάλα στην εξέδρα. Δηλαδή ενώ η διαδικασία αυτή απαιτεί να δώσουμε περιεχόμενο στον όρο και σίγουρα κάποιον ορισμό, παίζεται το χαρτί της προόδου μόνο ως προπέτασμα καπνού. Το τι είναι προοδευτικό δεν μπορεί να συζητείται με ξεπερασμένους όρους. Δεν νοείται δηλαδή προοδευτικός φορέας που να μην είναι υπέρ του πραγματικού διαχωρισμού κράτους – εκκλησίας, για παράδειγμα. Προσωπικά θεωρώ ότι αυτή είναι η μεγαλύτερη μεταρρύθμιση που πρέπει να γίνει στη χώρα. Υπάρχουν όμως πολλοί που αυτοπροσδιορίζονται ως προοδευτικοί οι οποίοι διαφωνούν ακόμη και με αυτό, το αυτονόητο.

Αρα υπάρχει μεγάλη ανάγκη μιας βαθιάς και ολοκληρωμένης συζήτησης για το στίγμα της προοδευτικής παράταξης, την οποία θα στηρίζουν οι εμπλεκόμενοι φορείς θεσμικά και στην πράξη. Δεν έχουμε την πολυτέλεια να ζήσουμε ξανά μια επανάληψη της προσπάθειας της Επιτροπής Διαλόγου για την Κεντροαριστερά, την οποία δημιούργησαν η Δημοκρατική Συμπαράταξη και το Ποτάμι με τη συμμετοχή και ανεξάρτητων σχημάτων και προσώπων και η οποία τελικά οδηγήθηκε σε αποτυχία λόγω μη στήριξης από τα εμπλεκόμενα κόμματα.

Στην περίπτωση του καλέσματος του πρωθυπουργού, το πρόβλημα έγκειται στο ότι έγινε με αφορμή τη συμφωνία των Πρεσπών, η οποία δεν μπορεί να είναι καταλύτης για μια τέτοια συζήτηση, καθώς τα εθνικά θέματα σπανίως είναι. Η όποια συζήτηση πρέπει να ξεκινήσει σε μια περίοδο όπου οι πολιτικές εντάσεις θα έχουν καταλαγιάσει ώστε να υπάρχουν η αναγκαία ηρεμία αλλά και ο απαραίτητος χρόνος. Η συζήτηση δεν πρέπει να γίνεται σε προεκλογική περίοδο, στη διάρκεια της οποίας κυριαρχεί –στην καλύτερη περίπτωση– καχυποψία.

Αρα πέρα από την αφορμή, και η χρονική περίοδος για ένα τέτοιο κάλεσμα είναι λάθος. Τέλος, σε μια τέτοια συζήτηση παίζουν ρόλο και τα πρόσωπα τα οποία εμπλέκονται είτε άμεσα είτε έμμεσα. Και για να γίνω απόλυτα σαφής δεν είναι δυνατή η συζήτηση για την προοδευτική παράταξη όταν το κυβερνητικό κόμμα συνεργάζεται με πρόσωπα οι δηλώσεις και οι πράξεις των οποίων δεν έχουν καμία σχέση με αυτό που ονομάζουμε προοδευτικό λόγο. Προφανώς η «χρησιμότητά» τους για την κυβέρνηση είναι μεγάλη αλλά η λογική «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα» δεν είναι προοδευτική. 

* Ο Λευτέρης Παπαγιαννάκης είναι αντιδήμαρχος Δήμου Αθηναίων και μέλος της Ευρώπης – Οικολογίας

** Περιοδικό Hot Doc #171, Προοδευτικό Μέτωπο vs. Mαύρη Συμμαχία, 27.1.2018