Έβρος: Μια πληγή που δεν επουλώνεται

«Μόνο τους τελευταίους μήνες πετύχαμε δύο μεγάλες αλλαγές στην ευρωπαϊκή ατζέντα: Βάλαμε -το επαναλαμβάνω, έχει σημασία- ως προτεραιότητα δικιά μας στην ατζέντα το ζήτημα της λαθρομετανάστευσης...» 

Γιάννης Φιλίππου 14/12/2018 | 16:47

«...Και σας θυμίζω ότι μέχρι πριν λίγο, στους ευρωπαϊκούς θεσμούς δεν τολμούσαν καν να πουν τη λέξη λαθρομετανάστευση. Τώρα μαζί με άλλες χώρες του μεσογειακού Νότου, τη βάλαμε ως προτεραιότητα στην ατζέντα. Και με τακτικές αποτροπής επιπλέον, που μέχρι σήμερα επίσης απαγορεύονταν. Και με πολιτική μαζικών επαναπατρισμών».

Η παραπάνω ανατριχιαστική παραδοχή περί παραβίασης του Διεθνούς Δικαίου και των συνθηκών που προστατεύουν τους πρόσφυγες ανά την υφήλιο, ανήκει στον πρώην πρωθυπουργό Αντώνη Σαμαρά, ο οποίος τέτοιες μέρες πριν από πέντε χρόνια δεν δίσταζε από το βήμα της Βουλής να δηλώνει περήφανος για το γεγονός ότι η Ελλάδα χρησιμοποιεί πρακτικές αποτροπής, δεν επιτρέπει δηλαδή στους πρόσφυγες να περάσουν τα θαλάσσια και χερσαία σύνορά της. Ο Αντώνης Σαμαράς δεν φημίζεται, ούτε διεκδικεί δάφνες ανθρωπισμού. Ίσως έτσι να εξηγείται το θράσος του να μιλά ανοικτά για απαγορευμένες πρακτικές, όχι απλώς χωρίς να τις επικρίνει, αλλά επικροτώντάς τις και δηλώνοντας περήφανος που κατάφερε να τις βάλει στην ατζέντα της Ευρώπης.

Τι έχει αλλάξει σήμερα; Η κυβέρνηση Τσίπρα έχει επιδείξει από την εκλογή της στις αρχές του 2015, μια στάση εντελώς διαφορετική. Ήταν άλλωστε αυτός ο λόγος που από την πρώτη κιόλας στιγμή δέχθηκε τα πυρά της δεξιάς και των Ελλήνων «φαιοχιτώνων», οι οποίοι την κατηγόρησαν ότι έχει ανοίξει τα σύνορα επιτρέποντας σε πρόσφυγες να περνούν ανεξέλεγκτα τα σύνορα. Για ανθρωπισμό από πλευράς αντιπολίτευσης, ούτε λόγος. Παρά πάντως τις προσπάθειες, τα προβλήματα παραμένουν και οι καταγγελίες ακόμη και για επαναπροωθήσεις ανθρώπων στα σύνορα δίνουν και παίρνουν. Οι μαρτυρίες των ίδιων των προσφύγων καταδεικνύουν μια σκληρή πραγματικότητα η οποία πρέπει οπωσδήποτε να διερευνηθεί.

«Μασκοφόροι ασκούν βία ακόμη και σε βρέφη»

Στην έκθεση τριών οργανώσεων, της Κοινωνικής Οργάνωσης Υποστήριξης Νέων «Άρσις», του Ελληνικού Συμβουλίου για τους Πρόσφυγες και της «HumanRights360», η οποία δημοσιοποιήθηκε χθες καταγράφονται καταγγελίες, τις οποίες οι αρμόδιες Αρχές καλούνται να ερευνήσουν σε βάθος, ώστε να αποκαλυφθεί και να ξυλωθεί το «παρακράτος» που εμφανίζεται να ασκεί βία και να επαναπροωθεί κατά παράβαση κάθε κανόνα δικαίου, ανθρώπους στην Τουρκία.

Οι περισσότεροι από τους συνολικά 39 ανθρώπους που μίλησαν στις οργανώσεις, περιγράφουν μασκοφόρους στον Έβρο να χτυπούν βάναυσα ακόμη και βρέφη, να κλέβουν και τελικά να επαναπροωθούν με βάρκες τους πρόσφυγες στην Τουρκία. «Όταν πήγε επτά η ώρα ξεκίνησε η επαναπροώθηση, ήρθαν περίπου 20 άντρες με στρατιωτικά ρούχα και κρυμμένα πρόσωπα και μας πήγανε με τα πόδια, όταν φτάσαμε μας έβαζαν σε βάρκες και μας πήγαιναν λίγους - λίγους απέναντι. Ένας αστυνομικός κοιτούσε απέναντι για να βλέπει αν είναι ελεύθερο το πεδίο και έδινε σήμα να προχωρήσουν οι βάρκες. Ήταν φρικτά, ένα μωρό έκλαιγε και ο αστυνομικός έλεγε να σταματήσει να κλαίει, αυτό φυσικά δεν σταματούσε και το χτύπησε δυο φορές στο πρόσωπο! Μετά άρχισε να κλαίει και η μαμά του και τη χτύπησε και εκείνη», περιγράφει 32χρονη Παλαιστίνια η οποία καταγγέλει πως έχει επαναπροωθηθεί τρεις φορές στην Τουρκία.

Ένας 18χρονος Αλγερινός είναι επίσης αποκαλυπτικός. «Η αστυνομία μας συνέλαβε, μας ζήτησαν τα χαρτιά μας, δεν είχαμε κάτι πάνω μας να τους δείξουμε και μας χτύπησαν πολύ. Ήταν τέσσερις, το αυτοκίνητο ήταν πολιτικό και ήταν ένοπλοι (είχαν όπλα και πλαστικά ρόπαλα). Ο φίλος μου χτυπήθηκε τόσο άσχημα που όταν μας γύρισαν στην Τουρκία νοσηλεύθηκε σε νοσοκομείο. Μιλούσαν νομίζω ελληνικά και φορούσαν κουκούλες. Κάλεσαν ένα φορτηγό, στο οποίο είχαν μέσα την φουσκωτή βάρκα με την οποία μας γύρισαν πίσω. Μας πήραν όλα μας τα πράγματα, ακόμα και τα ρούχα μας. Μείναμε με τα εσώρουχα», λέει.

Την ίδια στιγμή, τρεις Αφγανοί  περιγράφουν: «Έφτασε η αστυνομία και μας έπιασε. Ένας αστυνομικός είχε καλυμμένο το πρόσωπο, μας ζήτησαν να μην τους κοιτάμε στα μάτια, και όποτε κοιτούσαμε χτυπούσαν τυχαία, όποιο άτομο ήθελαν. Έβρεχε, ήμασταν τελείως βρεγμένοι, μας πήγαν σε ένα κελί, δεν μας έδωσαν νερό και φαγητό. Χτυπήσανε δύο άνδρες, και τους ρωτούσαν “γιατί ήρθατε στην Ελλάδα;”. Την επόμενη το πρωί νωρίς μας έβαλαν σε βάρκα και μας έστειλαν πίσω. Είχα 50 ευρώ στην τσάντα μου, και όταν μας την επέστρεψαν δεν υπήρχαν τα χρήματα μέσα, όπως και όλων τα χρήματα δεν υπήρχαν πια. Επίσης μας πήραν και τα παπούτσια και τα κινητά».

Εμπλέκουν Γερμανούς στις επαναπροωθήσεις

Δεν λίγοι εν τω μεταξύ εκείνοι που εμπλέκουν στις παράνομες επαναπροωθήσεις και Γερμανούς. Αν και όσα περιγράφονται από τους πρόσφυγες δεν μπορούν να εξακριβωθούν πλήρως, πολλοί είναι εκείνοι που αναφέρουν ότι άκουσαν ή είδαν Γερμανούς να συμμετέχουν στα βίαια περιστατικά. «Μας συνέλαβαν κάποιοι με μάσκες. Μας χτύπησαν, μας πήραν όλα τα υπάρχοντά μας και τα ρούχα μας. Όταν μας γύρισαν πίσω, έμεινα εκεί για περίοπου 17 ημέρες και ξαναπροσπάθησα. Στη διαδικασία επαναπροώθησης συμμετείχαν Έλληνες και Γερμανοί», αναφέρει ένας εξ αυτών, ενώ ένας δεύτερος, άκρως περιγραφικός, λέει: «ήμασταν σε έναν χωματόδρομο κοντά στις Φέρες, κοντά στο Διδυμότειχο. Μας ρώτησαν τι χαρτιά είχαμε και άρχισαν να μας χτυπάνε. Ήταν σε ένα μαύρο Ι.Χ., φορούσαν πολιτικά ρούχα και είχαν καλυμμένα πρόσωπα. Μας χτύπησαν με πλαστικά ρόπαλα, μιλούσαν ελληνικά και κάποιοι γερμανικά. Μετά από λίγο ήρθε ένα φορτηγό, με μια φουσκωτή βάρκα μέσα. Μας πήραν όλα τα πράγματα και δεν μας επέστρεψαν τίποτα. Με τη βάρκα αυτή μας μετέφεραν απέναντι».

«Βλέπει» παραστρατιωτικούς το Συμβούλιο της Ευρώπης

Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με τις προκαταρκτικές παρατηρήσεις της Επιτροπής του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Πρόληψη των βασανιστηρίων και της απάνθρωπης ή ταπεινωτικής μεταχείρισης ή τιμωρίας από την επίσκεψή της στην Ελλάδα τον Απρίλιο του 2018, υπάρχουν «αρκετοί και αξιόπιστοι ισχυρισμοί για άτυπες εξαναγκαστικές απομακρύνσεις (push-backs) υπηκόων τρίτων χωρών με βάρκα από την Ελλάδα στην Τουρκία στο ποτάμι του Έβρου από αστυνομικούς ή (παρα-)στρατιωτικούς καταδρομείς με καλυμμένα τα χαρακτηριστικά τους».

Στο μεταξύ, την ανάγκη διερεύνησης των καταγγελιών επισημαίνει σε ανακοίνωσή του και το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες, το οποίο αφενός σημειώνει ότι «μέσα από τις δεκάδες μαρτυρίες προσώπων καταγράφεται μια συγκεκριμένη πραγματικότητα» και αφετέρου τονίζει πως από πέρυσι έχει κατατεθεί μηνυτήρια αναφορά στον Άρειο Πάγο και καταγγελία στον Συνήγορο του Πολίτη για συγκεκριμένες περιπτώσεις επαναπροωθήσεων, «χωρίς να υπάρξει ως τώρα κάποια ένδειξη ότι η σχετική έρευνα προωθείται από κάποιον από τους δύο φορείς».

«Αν όλα αυτά είναι αληθινά και είναι πολύ πιθανό να είναι, δεν έχουν απαντηθεί επαρκώς. Πρέπει να υπάρξει μια σοβαρή διαδικασία, πρέπει η κυβέρνηση να τα διερευνήσει. Κι επίσης δεν πρέπει εμείς ως κόσμος να συνηθίσουμε στη βαρβαρότητα. Οφείλουμε να αντιληφθούμε ότι κάθε άνθρωπος που μπαίνει έχει ένα εξατομικευμένο αίτημα το οποίο πρέπει να εξεταστεί», τονίζει από την πλευρά του στο koutipandoras.gr ο νομικός σύμβουλος της «Άρσις» Θωμάς Χαραλαμπίδης.

«Αντίθετη στις επαναπροωθήσεις η πολιτική μας»

Κύκλοι του υπουργείου Μεταναστευτικής Πολιτικής ξεκαθαρίζουν εν τω μεταξύ ότι η διερεύνηση των συγκεκριμένων σοβαρών καταγγελιών πρέπει να γίνει και θα γίνει από τις αρμόδιες αστυνομικές και εισαγγελικές Αρχές». Όπως άλλωστε σημειώνουν, η πολιτική της κυβέρνησης είναι πλήρως αντίθετη στις επαναπροωθήσεις, πράγμα για το οποίο έχει κατηγορηθεί.

«Εμείς ούτε θέλουμε, ούτε επιδιώκουμε τις επαναπροωθήσεις. Στηρίζουμε τις νόμιμες οδούς μετανάστευσης, γι’ αυτό άλλωστε και σε ευρωπαϊκό επίπεδο μιλάμε πάντοτε για νόμιμες οδούς και για ανακατανομή όσων έρχονται στην Ευρώπη. Εξ ου και στο Μαρακές ο πρωθυπουργός και ο υπουργός Μεταναστευτικής Πολιτικής υπέγραψαν το παγκόσμιο σύμφωνο του ΟΗΕ για τη μετανάστευση, το οποίο επίσης μιλάει για νόμιμες οδούς, ώστε η διαδικασία της μετανάστευσης να είναι νομικά κατοχυρωμένη και να μην γίνονται παρατυπίες. Δεν περνάει ούτε κατά διάνοια από το μυαλό μας η επαναπροώθηση ως λύση» επισημαίνουν εμφατικά.

Σε κάθε περίπτωση, από το υπουργείο ξεκαθαρίζεται ότι δεν είναι αυτό αρμόδιο για τη φύλαξη των συνόρων, καθώς τούτο δεν είναι στις αρμοδιότητές του. «Η φύλαξη γίνεται από τη συνοριοφυλακή, από τη Frontex και από τον Στρατό» σημειώνουν οι ίδιοι κύκλοι μιλώντας στο koutipandoras.gr.

Εικόνα αρχείου: MOTIONTEAM / ΒΑΣΙΛΗΣ ΒΕΡΒΕΡΙΔΗΣ / ΕΙΔΟΜΕΝΗ / ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2015