Tα πρώτα βήματα της διοργάνωσης

Το παρθενικό Μουντομπάσκετ έγινε στο ίδιο κτίριο όπου γνωρίστηκαν, έξι χρόνια νωρίτερα, ο Χουάν και η Εβίτα Περόν. Μέσα στο στάδιο Λούνα Παρκ που παλαιότερα ήταν αληθινό λούνα παρκ. Χτίστηκε στο κέντρο του Μπουένος Αϊρες για να στεγάσει καρναβάλι και παιδικές χαρές, εκφυλίστηκε σε αρένα των φασιστών στα χρόνια του ναζισμού, ώσπου με το πέρασμα των χρόνων εξελίχτηκε σε μοντέρνο κλειστό γυμναστήριο και συναυλιακό κέντρο 22.000 θέσεων.

Το παλαιικό Εστάδιο ντε Λούνα Παρκ (όπου στη δεκαετία του ’30 κατοικούσαν άστεγοι μετανάστες) στέκει μέχρι σήμερα αγέρωχο στην κεντρική Αβενίδα Κοριέντες και αποτελεί, από το 2007, μνημείο ιστορικής κληρονομιάς της Αργεντινής. Τη μέρα της γνωριμίας του ζεύγους Περόν στέγαζε ένα φιλανθρωπικό σουαρέ. Η πρωτοποριακή ιδέα της διεξαγωγής ενός παγκόσμιου πρωταθλήματος μπάσκετ πέρασε από τα χείλη του ισχυρού ανδρός της εποχής, του οραματιστή Ουίλιαμ Τζόουνς, στο συνέδριο της FIBA το 1948, τις μέρες των Ολυμπιακών Αγώνων του Λονδίνου. Ο Ουαλός πρότεινε ως οικοδέσποινα την Αργεντινή για πολλούς και διάφορους λόγους. Η Ευρώπη έγλειφε ακόμη τις πληγές της μετά τη λαίλαπα του πολέμου και δεν είχε ούτε κέφι ούτε χρήμα για πυροτεχνήματα. Οι ΗΠΑ έστρεφαν την προσοχή τους στο επαγγελματικό μπάσκετ που τότε βρισκόταν στα σπάργανα, ενώ οι Αργεντινοί διέθεταν και καλή ομάδα και χρήμα για ξόδεμα.

Η ουδετερότητα που σχολαστικά τήρησαν όσο η υφήλιος σπαρασσόταν τους έκανε να μοιάζουν με φιλόξενη αγκαλιά, ενώ ο στρατηγός Περόν ήθελε να βάλει την πατρίδα του στον παγκόσμιο χάρτη με ένα αθλητικό γεγονός αντάξιο του ποδοσφαιρικού Μουντιάλ που θα γινόταν το ίδιο καλοκαίρι στη Βραζιλία. Το πολιτικό κίνητρο του φιλόδοξου Περόν καμουφλαρίστηκε επιδέξια κάτω από το πέπλο των εορτασμών της εκατονταετίας από τον θάνατο ενός ξακουστού ντόπιου επαναστάτη. «Πρώτο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Μπάσκετμπολ προς Τιμήν του Ελευθερωτή Στρατηγού Χοσέ ντε Σαν Μαρτίν» ήταν η πλήρης ονομασία της διοργάνωσης.

Τα κριτήρια της επιλογής των φιναλίστ ήταν αμιγώς αγωνιστικά. Αλλά δεν ήταν εύκολο να μαζευτούν οι δέκα καλύτερες ομάδες μπάσκετ του κόσμου στις εσχατιές της οικουμένης. Η δευτεραθλήτρια Ευρώπης Ιταλία αποσύρθηκε λόγω ανέχειας και αντικαταστάθηκε από τη Γιουγκοσλαβία, η οποία με τη σειρά της αρνήθηκε να παίξει με την ομάδα της φρανκικής Ισπανίας. Η πρωταθλήτρια της Νότιας Αμερικής Ουρουγουάη ματαίωσε το ταξίδι της την τελευταία στιγμή επειδή δεν δόθηκε βίζα στους δημοσιογράφους που θα ακολουθούσαν την αποστολή. Οι λόγοι ήταν και εδώ πολιτικοί.

Οι Αργεντινοί επικαλέστηκαν την αντικαθεστωτική δράση ορισμένων αντιστασιακών εμιγκρέδων στο Μοντεβιδέο και επέβαλαν περιορισμούς. Η τελευταία ομάδα που προσκλήθηκε ώστε να συμπληρωθεί το σκηνικό, το Εκουαδόρ, κατέφτασε ασθμαίνοντας στο Μπουένος Αϊρες λίγες ώρες προτού ξεκινήσει το πρώτο παιχνίδι της. Οταν τα φώτα του Λούνα Παρκ άναψαν, στις 22 Οκτωβρίου 1950, εμφανίστηκαν με το εθνόσημό τους μπασκετμπολίστες από δέκα χώρες: Αργεντινή, ΗΠΑ, Χιλή, Βραζιλία, Αίγυπτος, Γαλλία, Περού, Εκουαδόρ, Γιουγκοσλαβία, Ισπανία. Τερμάτισαν με αυτήν ακριβώς τη σειρά.

Η Ελλάδα, μολονότι κέρδισε το χάλκινο μετάλλιο στο Ευρωμπάσκετ του 1949 στο Κάιρο, δεν προσκλήθηκε. Θα ήταν βεβαίως απίθανο να είχε τους πόρους για το μακρύ ακτοπλοϊκό υπερατλαντικό ταξίδι έως την «πόλη των καλών ανέμων».

Τα σκορ της εποχής ήταν πολύ χαμηλά, αφού δεν είχε καθιερωθεί ακόμη το χρονόμετρο των 30 δευτερολέπτων για κάθε κατοχή της μπάλας. Η μοναδική ομάδα που κατόρθωσε να ξεπεράσει τους 60 πόντους –και μάλιστα τέσσερις φορές– ήταν η πρωταθλήτρια Αργεντινή.

Στο κέντρο της ρακέτας της στεκόταν ο θρυλικός σέντερ Οσκαρ Φούρλονγκ, που πέθανε μόλις πέρυσι σε ηλικία 91 ετών. Υπήρξε πολυαθλητής με δεύτερη ειδικότητα το τένις, αλλά η καριέρα του στο μπάσκετ ολοκληρώθηκε άδοξα το 1957, όταν η χούντα που διαδέχτηκε τον Περόν κήρυξε αναδρομικά όλους τους παίκτες της εθνικής Αργεντινής «επαγγελματίες». Το έγκλημα καθοσιώσεως που είχαν διαπράξει ήταν ότι πήραν δώρο από ένα αυτοκίνητο για τον θρίαμβο του Λούνα Παρκ. Τις ΗΠΑ εκπροσώπησε το 1950 η ομάδα των Ντένβερ Σεβρολέτς από την ημιεπαγγελματική λίγκα ΑΑU. Τα αμερικανάκια έφτασαν δίχως απώλειες στον άτυπο τελικό, αλλά εκεί αποδεκατίστηκαν από τα σφυρίγματα των διαιτητών, ολοκλήρωσαν τον αγώνα με τέσσερις παίκτες και ηττήθηκαν άδοξα 64-50.

Το αφιονισμένο κοινό όχι μόνο γέμιζε ασφυκτικά το γήπεδο, αλλά προκαλούσε και επεισόδια, με αποτέλεσμα να τοποθετηθεί συρματόπλεγμα γύρω από τον αγωνιστικό χώρο. Ενας Ισπανός, ο Αλβαρο Σαλβαδόρες, αναδείχτηκε κορυφαίος σκόρερ με τον ουχί ευκαταφρόνητο μ.ό. των 13,2 πόντων. Στην ομάδα της Γιουγκοσλαβίας αγωνιζόταν με το νούμερο 15 ο Mπόρισλαβ Στάνκοβιτς, ο οποίος επρόκειτο να διαδεχτεί τον Ουίλιαμ Τζόουνς στον κραταιό θώκο του γενικού γραμματέα της FIBA το 1976. Χρειάστηκε να περάσουν τρεις δεκαετίες για να διεξαχθεί Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Μπάσκετ στην Ευρώπη.

Η νεοσύστατη διοργάνωση φιλοξενήθηκε το 1954 στο Ρίο, το 1959 στο Σαντιάγο, το 1963 πάλι στο Ρίο (αφού πρώτα αφαιρέθηκε για πολιτικούς λόγους από τις Φιλιππίνες), το 1967 στο Μοντεβιδέο. Η «παγκοσμιοποίηση» συνεχίστηκε μετά το διάλειμμα του 1970 (Γιουγκοσλαβία) με ταξίδια στο Πουέρτο Ρίκο (1974), στη Μανίλα (1978), στο Κάλι της Κολομβίας (1982). Το εμβληματικό Λούνα Παρκ άνοιξε ξανά τις πύλες του στο μπάσκετ 40 χρόνια μετά το πρώτο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα, για το επετειακό τουρνουά του 1990. Στη δεκαετία του ’90 Εβίτα ήταν πλέον η Μαντόνα.

* Περιοδικό Hot Doc #186, H ιστορία του Μουντομπάσκετ 1950-2019, 25/08/2019