Μπορεί μια απλή τυποποίηση να αυξήσει το ΑΕΠ; Φυσικά!

Αυτές οι σκέψεις δεν είναι καινούργιες…Τις έχω πρωτοκάνει αμέσως μετά το πρώτο μνημόνιο (2010). Και να μαι πάλι εδώ, δέκα χρόνια μετά με τις σκέψεις να με ταλανίζουν να τις εφαρμόσω δημιουργικά.

Δείτε την πρώτη φωτογραφία αυτού του κειμένου, την έβγαλα χθες. Είναι η ετικέτα του ελληνικού ελαιολάδου που αγοράζουμε εδώ στο Λίμερικ, στην Δυτική Ιρλανδία.

Λεπτομέρεια σημαίνουσα: το λάδι έχει παραχθεί στην Ελλάδα, έχει συσκευαστεί στην Ισπανία και η ιδιωτική ετικέτα (private label) είναι ενός Ιρλανδικού super market. Ποιος καρπώνεται την αξία και την υπεραξία αυτού του εξαιρετικού ελαιόλαδου; Όχι ο παραγωγός πάντως, όχι η Ελλάδα!

Το ζητούμενο μετά τον κορωνοϊό σήμερα είναι να αποκτήσει ο τόπος μας άμεσα ένα σχέδιο δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας. Η χώρα μας συνεχίζει να αιμορραγεί: τα καλύτερα μυαλά φεύγουν κάθε μέρα που περνά προς το εξωτερικό. 500.000 χιλιάδες επιστήμονες και μηχανικοί έχουν φύγει από την Ελλάδα από το 2010. 

Άρα το πρώτο ζητούμενο για την κυβέρνηση σήμερα είναι να δώσει πλήρη και σαφή απάντηση σε τούτο το ερώτημα: Πώς μπορούμε να δημιουργήσουμε δουλειές με σίγουρο μέλλον και καλό εισόδημα; Όσο δύσκολο και να φαίνεται το ερώτημα, η απάντηση είναι απλή. Βιώνοντας κάθε μέρα για πάνω από δέκα χρόνια αυτό το ερώτημα και προσπαθώντας να κάνω την απάντησή του πράξη στην καθημερινή μου διδακτική και ερευνητική πρακτική, ιδού μερικές σχετικές σκέψεις. Η Ελλάδα είναι ένας ευλογημένος τόπος. Είναι ένας τόπος με θεϊκό κλίμα και με τέτοια χλωρίδα, πανίδα και εδαφολογική γεωμορφία, που «γεννά» τα καλύτερα στον κόσμο τρόφιμα της Μεσογειακής Διατροφής (π.χ. κρασί, τυρί, λάδι). Αυτά τα τρόφιμα έχουν τεράστιο εξαγωγικό δυναμικό που ακόμα και σήμερα μένει ανεκμετάλλευτο. Και το χειρότερο είναι ότι δεν υπάρχουν ακόμη οι πολιτικοί για να σχεδιάσουν πολιτικές αξιοποίησης αυτών των τροφίμων και συνάμα δημιουργίας χιλιάδων θέσεων εργασίας.

Ένα παράδειγμα: η Λέσβος είναι ένα νησί που έχει τόσα λιόδεντρα όσος και ο πληθυσμός της Ελλάδας. Συνεπώς το ελαιοπαραγωγικό δυναμικό του νησιού είναι απλώς τεράστιο. Η πλειονότητα του λεσβιακού ελαιολάδου πωλείται «χύμα» προς 2 ευρώ / κιλό σε Ιταλούς και Ισπανούς, οι οποίοι το συσκευάζουν και το μεταπωλούν (ως ιταλικό ή ισπανικό, φευ!) με τελική τιμή για τον καταναλωτή έως και 30 ευρώ / κιλό (ναι! Το είδα με τα ίδια μου τα μάτια σε μια κωμόπολη έξω από το Παρίσι πριν από από 8 χρόνια!).

Παράλληλα, τα παραπροϊόντα της ελαιοτρίβισης (δηλ. ο ελαιοπυρήνας ή κατσίγαρος) αποτελούν έναν (ακόμη!) αναξιοποίητο θησαυρό. Σήμερα ρυπαίνουν τις πλαγιές και τις ρεματιές της Ελλάδας ενώ θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν στη διατροφική αλυσίδα με πολλαπλά οφέλη. Στο ΕΚΠΑ, βρήκαμε και πατεντάραμε τρόπους αξιοποίησης του ελαιοπυρήνα, ο οποίος μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε πλήθος εφαρμογών (π.χ. ζωοτροφές), ώστε τα τελικά παραγόμενα τρόφιμα να έχουν σημαντικές καρδιοπροστατευτικές δράσεις. Έτσι ο ελαιοπυρήνας μετατρέπεται από ρυπαντής σε λειτουργική πρώτη ύλη της βιομηχανίας τροφίμων, που σίγουρα (θα) είναι μια από τις ατμομηχανές της πολυπόθητης ανάπτυξης. Ανάλογες ιδέες δημιουργίας νέων λειτουργικών τροφίμων υπάρχουν σήμερα σε πολλά ΑΕΙ και ΑΤΕΙ της χώρας μας. Αυτές οι ιδέες όμως θα μείνουν ιδέες αν δε «παντρευτούν» με τις επιθυμίες και τις ανάγκες της βιομηχανίας, ώστε να αξιοποιηθούν βιομηχανικά και να παραχθούν καινοτόμα τρόφιμα που θα μπορούν να εξαχθούν σε όλη την οικουμένη.

Αυτό θα πρέπει, λοιπόν, να είναι η προτεραιότητά μας σήμερα: πώς θα μπορέσουμε να παραγάγουμε νέα προϊόντα με άριστα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά, εξαιρετική διατροφική αξία και «άρωμα Ελλάδας». Η χώρα μας ποτέ δεν ήταν καλή στο «branding». Σε κάθε μικρό μουσείο στο εξωτερικό υπάρχει και ένα μαγαζάκι με αναμνηστικά. Ενώ εμείς, με μια από τις καλύτερες πολιτιστικές κληρονομιές της υφηλίου, ούτε αυτό δεν έχουμε… Σήμερα όμως είναι ανάγκη να κάτσουμε στο ίδιο τραπέζι επιστήμονες και πολιτικοί και να σχεδιάσουμε στρατηγικές που θα συνδυάζουν την Ανάπτυξη και την Καινοτομία με έναν μόνο στόχο: την προώθηση της νεανικής επιχειρηματικότητας στη χώρα μας αλλά και της επανακατάρτισης των νέων άνεργων λόγω κορονοϊού. Πώς να «στήσουμε» επιχειρήσεις που θα παράγουν τρόφιμα εξαγώγιμα σε όλες τις χώρες της Γης. Η Χημεία Τροφίμων και η Τεχνολογία Τροφίμων έχουν τις απαραίτητες λύσεις, λύσεις όμως που πρέπει να αξιοποιήσει η πολιτεία και η βιομηχανία. Μόνο έτσι θα μπορέσουμε να απεξαρτηθούμε σύντομα και μια για πάντα από το Μνημόνιο και τους εγχώριους (με λουμπάγκο σκέψης) υποστηρικτές του.

Και επί του πρακτέου, άμεσα πρέπει να δούμε τούτο: σήμερα, μας λείπουν μερικές κάθετες μονάδες παραγωγής – τυποποίησης και εμπορίας μοναδικών ελληνικών προϊόντων (π.χ. γάλα, τυρί, κρασί). Μονάδες που να εφαρμόζουν ιχνηλασιµότητα, HACCP, ISO κ.λπ. και να διαθέτουν ανάλογη πιστοποίηση ώστε τα καταλλήλως επισημασμένα προϊόντα τους να μπορούν να διατεθούν στις αγορές όλου του κόσμου! ∆εν είναι δύσκολο! Φοιτητής μου πριν από 12 χρόνια έστησε το δικό του τυποποιητήριο / εµφιαλωτήριο ελαιολάδου και σήμερα το 90% των πωλήσεων του λαδιού που παράγει είναι στο εξωτερικό. Ενώ το χύµα λάδι το πουλάµε 2 ευρώ / κιλό, το εμφιαλωμένο μπορεί να πουληθεί μέχρι και 30 ευρώ / κιλό. ∆εκαπενταπλάσιο κέρδος µε λίγες απλές αλλά συστηματικές κινήσεις!

Τα εμπόδια για την ανάπτυξη στον τομέα των τροφίμων είναι πολλά, αλλά µε παλιές συνταγές και παλαιοκοµµατική προσέγγιση δεν μπορεί να γίνει κάτι! Οι άρχοντες της τοπικής, της περιφερειακής αλλά και της κεντρικής εξουσίας ίσως θα μπορούσαν να πάρουν μερικές ιδέες από τούτες τις αράδες. ∆ιότι το επιχείρημα ότι λόγω έλλειψης χρημάτων δεν μπορεί να γίνει κάτι, δεν μπορώ να το δεχθώ, όταν ξέρω πόσο εύκολο και φτηνό είναι να πιστοποιηθεί ένα τρόφιμο ως ΠΟΠ ή να στηθεί µια εξαγωγική εταιρεία…

Μια τελευταία λέξη: το πρόσφατο πάθημα των προχειροφτιαγμένων ΚΕΚ πρέπει να μας γίνει μάθημα: μια οργανωμένη πολιτεία απευθύνεται πρώτα στα καλύτερα ΑΕΙ της χώρας (ΕΚΠΑ, Μετσόβιο, Αριστοτέλειο, Κρήτης κλπ) και μόνο αν δε βρει απαντήσεις, πάει στους ιδιώτες…

* Ο Γιάννης Ζαμπετάκης είναι πρόεδρος Τμήματος Βιολογικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Λίμερικ στην Ιρλανδία
@yanzabet

Τα άρθρα που δημοσιεύονται στην κατηγορία «Απόψεις» εκφράζουν τον/την συντάκτη/τριά τους και οι θέσεις δεν συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη του koutipandoras.gr