Οι μαθησιακές δυσκολίες μπορούν να γίνουν ευκαιρία

Αν θέλουμε να γίνουμε πιο συγκεκριμένοι για το τι είναι οι μαθησιακές δυσκολίες, θα λέγαμε ότι αφορούν ένα ευρύ φάσμα δυσκολιών που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι και που σχετίζεται με το πεδίο της μάθησης. Αυτές, σε γενικές γραμμές, διακρίνονται σε Γενικές Μαθησιακές Δυσκολίες και σε Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες. Στις τελευταίες εντάσσεται η δυσλεξία, η δυσορθογραφία, η δυσαριθμησία κ.λπ. Πρόκειται για δυσχέρειες με τις οποίες έρχονται αντιμέτωποι οι μαθητές από την αρχή ακόμα της εκπαιδευτικής τους πορείας και συνεχίζουν και στην ενηλικίωση.

Οι Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες είναι ένα πεδίο που προκαλεί στους γονείς, αλλά και στους εκπαιδευτικούς, μεγάλη ανησυχία και πίεση. Ακόμα και το ενδεχόμενο ύπαρξής τους εγείρει έντονα συναισθήματα. Το παιδί δυσκολεύεται και συχνά ο γονιός νιώθει αδύναμος να το βοηθήσει. Οι εκπαιδευτικοί ενδέχεται, επίσης, να δυσκολεύονται και να δημιουργείται, έτσι, συνολικά ένα κλίμα έντασης, αίσθησης χαμηλής αυτό-αποτελεσματικότητας, πίεσης και άγχους.

Στο πεδίο, μάλιστα, αυτό η κατάσταση περιπλέκεται αν σκεφτεί κανείς πως υπάρχουν πρωτογενείς και δευτερογενείς μαθησιακές δυσκολίες, με τις δεύτερες να αφορούν περισσότερο δυσκολίες στο σχετίζεσθαι, με μαθησιακά «κενά», με συναισθηματικά και κοινωνικά θέματα. Επίσης, είναι πολύ σύνηθες οι Μαθησιακές Δυσκολίες να συνοδεύονται και από δυσκολίες σε ζητήματα όπως είναι η χαμηλή αυτοεκτίμηση, η αίσθηση μειωμένης αυτοαποτελεσματικότητας, το άγχος, η πίεση κ.λπ. Οι συναισθηματικές και κοινωνικές δεξιότητες, δηλαδή, εμφανίζουν μια αμφίδρομη σχέση με τις Μαθησιακές Δυσκολίες.

Οι μαθησιακές δυσκολίες ως ευκαιρία…

Τι θα σκεφτόταν, όμως, κανείς αν καταλάβαινε ότι οι Μαθησιακές Δυσκολίες μπορούν να γίνουν μια ευκαιρία; Μια ευκαιρία για μεγάλωμα, για ανάπτυξη, για προχώρημα; Μια ευκαιρία για τα ίδια τα παιδιά, αλλά και για την οικογένεια και για τους εκπαιδευτικούς που τα πλαισιώνουν. Εξάλλου, όλες οι δυσκολίες ενέχουν το σπόρο της αλλαγής, της ευκαιρίας και της εξέλιξης… αρκεί να ιδωθούν ως τέτοιες και να αποφασίσει κανείς να τις αξιοποιήσει με πρόσφορο τρόπο.

Τι είναι, όμως, αυτό που μπορεί να «κερδίσει» κανείς από τις μαθησιακές δυσκολίες;

Από τη στιγμή που υπάρχει η σκέψη και το ερώτημα για το αν ένα παιδί έχει μαθησιακές δυσκολίες ή τι είναι αυτό που το δυσκολεύει μαθησιακά χρειάζεται, πρώτα απ᾽ όλα, να γίνει μια αξιολόγηση για να διερευνηθούν εμπεριστατωμένα από την κατάλληλη διεπιστημονική ομάδα όλα τα ενδεχόμενα. Στη συνέχεια, και φυσικά υπό την προϋπόθεση της ολοκληρωμένης, πολυ-επίπεδης παρέμβασης και υποστήριξης, ο μαθητής μπορεί να αξιοποιήσει τη δυσκολία και να τη μετατρέψει σε δύναμη. Έτσι, μπορεί να αναπτύξει τη δημιουργικότητά του και να διερευνήσει εναλλακτικούς τρόπους μελέτης και οργάνωσης. Αυτό μπορεί να ακούγεται απλό, ωστόσο, είναι και αρκετά πολύπλοκο και εξαιρετικά σημαντικό. Η αναγνώριση «των δικών μου αναγκών και η επιλογή των τρόπων που με βοηθάνε να προχωρήσω», με τη συνακόλουθη διερεύνηση εναλλακτικών είναι εξαιρετικά σημαντικό μάθημα ζωής και σχετίζεται με δεξιότητες που μεταφέρονται σε όλα τα πεδία της ζωής και σε όλες τις φάσεις. Απαιτεί αναπτυγμένες λειτουργίες, ενώ, παράλληλα, μειώνει την αίσθηση του αβοήθητου ή της έλλειψης ελέγχου σε αυτά που συμβαίνουν. Με ένα τέτοιο τρόπο σκέψης και λειτουργίας τα αδιέξοδα παύουν πια να υφίστανται, υπό την έννοια ότι αντιλαμβάνεται κανείς πως υπάρχουν εναλλακτικοί δρόμοι. Εξάλλου, το σημαντικό δεν είναι να λύσει κανείς ένα συγκεκριμένο πρόβλημα, αλλά να βρει τρόπους για να λύνει (το πώς) αυτά που προκύπτουν, κι αυτό είναι μια δεξιότητα ζωής!

Παράλληλα, είναι μια ευκαιρία, μέσα από δραστηριότητες ψυχοεκπαιδευτικού χαρακτήρα, να διερευνήσει τις σχέσεις και τους τρόπους σύνδεσης με τους άλλους. Αυτή η διάσταση, βέβαια, αφορά τόσο τα παιδιά όσο και τα ευρύτερα συστήματα: της οικογένειας, της τάξης, του σχολείου κ.λπ.

Οι γονείς, με τη σειρά τους, λαμβάνοντας την κατάλληλη ενημέρωση και υποστήριξη θα έχουν την ευκαιρία να διακρίνουν τις προσδοκίες τους, τις αξίες τους, τον τρόπο ανατροφής που επιλέγουν, τις κατασκευές τους γύρω από την επιτυχία ή την αποτυχία, τις προτεραιότητές τους, τις συγκρούσεις που μπορεί να είναι ανοιχτές ή να υποβόσκουν (μέσα στο ζευγάρι ή στην οικογένεια συνολικά), το βαθμό εγγύτητας και σύνδεσης, τον τρόπο επικοινωνίας μέσα στην οικογένεια και στο ζευγάρι… Θα μπορέσουν να δουν τις σχέσεις τους και τα παιδιά τους με διαφορετικό τρόπο, αν διερευνήσουν όλα όσα τους αφορούν ως γονείς και θα μπορέσουν, έτσι, να διακρίνουν και στοιχεία που μέχρι πρότινος αγνοούσαν, κυρίως, ίσως, λόγω της προσκόλλησης στο πρόβλημα και τη δυσκολία. Δουλεύοντας όλα αυτά θα μπορέσουν να παρέχουν στα παιδιά την υποστήριξη που χρειάζονται από τους ίδιους και στο μέτρο που τους αναλογεί, ώστε να βοηθήσουν και τη λειτουργία του οικογενειακού συστήματος.

Οι εκπαιδευτικοί, πάλι, μέσα από το πεδίο των Μαθησιακών Δυσκολιών ίσως να βρουν εναλλακτικούς τρόπους διδασκαλίας και να αυξήσουν τη δημιουργικότητά τους. Είναι πολλές οι προοπτικές που ανοίγονται και που δίνουν το περιθώριο να εισάγει κανείς νέες ιδέες και τρόπους δουλειάς, που ουσιαστικά βοηθούν και διευκολύνουν το σύνολο των μαθητών. Επιπλέον, δουλεύοντας ψυχοεκπαιδευτικά και προσπαθώντας να κατανοήσουν καλύτερα τους μαθητές τους έχουν την ευκαιρία να διερευνήσουν και να βελτιώσουν την επικοινωνία τους με τους άλλους, τις προσδοκίες τους (από τους ίδιους και τους μαθητές τους) και την ευθύνη τους, να δημιουργήσουν ένα δίκτυο υποστηρικτικό και, τελικά, να αναπτυχθούν επαγγελματικά και προσωπικά…

Προφανώς, ο δρόμος δεν είναι εύκολος, ούτε ο στόχος είναι να χρυσώσει κανείς το χάπι. Όλα αυτά απαιτούν προσωπική δέσμευση και δουλειά από τον καθένα. Και, φυσικά, χρειάζεται η υποστήριξη όλων σε αυτό το δρόμο (μαθητών, γονιών, εκπαιδευτικών). Χρειάζεται σωστή ενημέρωση και πληροφόρηση, χώρος για να ακουστούν οι δυσκολίες, χρόνος για να τις «χωνέψει» κανείς και, στη συνέχεια, να διερευνήσει τις προοπτικές που ανοίγονται. Είναι σημαντικό, όμως, να έχει κανείς στο νου του ότι όλα αυτά μπορούν, αν επιλέξει να βαδίσει αυτή την πλευρά του δρόμου, να οδηγήσουν σε μονοπάτια δημιουργικά. 

Είναι πια κοινό μυστικό πως η αντιμετώπιση των Μαθησιακών Δυσκολιών δεν αφορά μόνο τους μαθητές και μόνο το γνωστικό πεδίο. Η παρέμβαση είναι αναγκαίο να αγκαλιάζει όλα τα εμπλεκόμενα συστήματα (οικογένεια, σχολείο, ιδιώτες εκπαιδευτικούς, φροντιστές), διαφορετικά οι αλλαγές δεν μπορούν να έχουν βάθος και διάρκεια. Τα συστήματα, εξάλλου, συνεξελίσσονται κι όσο το ένα αναπτύσσεται αναπτύσσεται και το άλλο με το οποίο αλληλεπιδρά… Είναι, λοιπόν, αναπόφευκτη η εμπλοκή όλων. Και μέσα από την εμπλοκή όλων οι ευκαιρίες θα έχουν το περιθώριο να αναδυθούν…

Η Χαρά Σωτηροπούλου είναι ψυχοπαιδαγωγός με εκπαίδευση στη Συστημική Προσέγγιση και Ψυχοθεραπεία.

INFO: [email protected] / www.facebook.com/sotiropoulouchara