Zhang Yueran: Γιατί οι δυτικοί αναγνώστες αγκαλιάζουν πλέον τις κινεζικές ιστορίες

Η Κινέζα μυθιστοριογράφος μιλά για το νέο κύμα κινεζικής λογοτεχνίας που μεταφράζεται σε άλλες γλώσσες και εξηγεί γιατί θεωρεί ότι η επαναδιεκδίκηση των γυναικείων αφηγήσεων είναι καθοριστική για την εξέλιξη της κινεζικής λογοτεχνικής παράδοσης.

Η Ζανγκ Γιουεράν ανήκει σε μια καινούρια γενιά Κινέζων συγγραφέων που αποκτούν νέο αναγνωστικό κοινό στο εξωτερικό. Συγγραφέας επτά μυθιστορημάτων που εξερευνούν τον εσωτερικό κόσμο των Κινέζων γυναικών, στο πιο πρόσφατο έργο της, το «Women, Seated» –το οποίο μεταφράστηκε στα αγγλικά από τον επί χρόνια συνεργάτη της Τζέρεμι Τιανγκ και εκδόθηκε στις ΗΠΑ πέρυσι– διερευνά τις σύγχρονες έμφυλες και ταξικές σχέσεις στην Κίνα.

Μιλώντας στο Reuters από το σπίτι της στο Πεκίνο, η Ζανγκ, η οποία διδάσκει λογοτεχνία και δημιουργική γραφή στο Πανεπιστήμιο Ρενμίν, αναφέρεται στις καλλιτεχνικές της επιρροές, στη σχέση της με το διεθνές αναγνωστικό κοινό και στις νέες προοπτικές που ανοίγονται για τις γυναικείες φωνές στην κινεζική λογοτεχνία.

Η συνέντευξη έχει επιμεληθεί και συμπτυχθεί για λόγους σαφήνειας.

Ποιο είναι το βασικό σας κίνητρο για να γράφετε και από πού αντλείτε την έμπνευσή σας;

Γράφω από πολύ μικρή ηλικία. Τότε το έβλεπα σαν έναν τρόπο να αποδείξω ότι είμαι διαφορετική από τους άλλους –έναν  τρόπο να επιβεβαιώσω τη μοναδικότητά μου μέσα στον κόσμο.

Όσο για την έμπνευση, αυτή προέρχεται κυρίως από την ίδια τη ζωή. Με τον καιρό συνειδητοποίησα ότι η πραγματικότητα είναι αυτό που σε αγγίζει βαθύτερα: οι ιστορίες των ανθρώπων γύρω σου, της οικογένειάς σου, της καθημερινότητάς σου. Δεν είναι απαραίτητα οι πιο εντυπωσιακές ιστορίες που μετράνε, αλλά εκείνες οι μορφές και οι χαρακτήρες που μας αγγίζουν εσωτερικά και αντηχούν μέσα μας.

Το «Women, Seated» διαδραματίζεται σε εύπορα σπίτια του Πεκίνου. Τι σας ώθησε να εξερευνήσετε την ένταση ανάμεσα στις νταντάδες και την ελίτ;

Με ενδιαφέρει η φιγούρα της νταντάς όχι μόνο ως επάγγελμα, αλλά ως υπαρξιακή θέση. Στην Κίνα πολλές νταντάδες ζουν για χρόνια μέσα σε μια οικογένεια —ακόμη και για μια δεκαετία— παρακολουθώντας ένα παιδί να μεγαλώνει. Είναι σταθερά μέλη του σπιτιού, αλλά ποτέ δεν ανήκουν πλήρως σε αυτό. Βρίσκονται ταυτόχρονα μέσα και έξω από την οικογένεια, κάτι που τους δίνει μια μοναδική οπτική γωνία, σχεδόν αφηγηματικά ιδανική.

Στο «Women, Seated» παρακολουθούμε μια δραματική μετατόπιση ισχύος μέσα στο σπίτι. Όταν ξεσπά η κρίση, η νταντά έρχεται στο προσκήνιο και ουσιαστικά καταλαμβάνει τον χώρο. Αυτή η κατάσταση γίνεται μια δοκιμασία της ηθικής και της ανθρωπιάς της, καθώς γύρω της εμφανίζονται άνθρωποι με αντικρουόμενες επιθυμίες — και μέσα από αυτό αρχίζει να βλέπει καθαρά και τον ίδιο της τον εαυτό.

Γιατί επιλέγετε να αφηγηθείτε την ιστορία μέσα από τις γυναίκες που μένουν στο περιθώριο της έπαυλης και όχι μέσα από τους άνδρες;

Απλώς δεν με ενδιαφέρουν οι ανδρικές συγκρούσεις εξουσίας. Αυτό είναι πεδίο της δημοσιογραφίας και της μη λογοτεχνικής γραφής· έχει ήδη ειπωθεί.

Κάποιος αναγνώστης μού μετέφερε κάποτε μια εύστοχη εικόνα για το «Women, Seated»: ότι αυτές οι γυναίκες είναι σαν πλανήτες που κινούνται γύρω από τους άνδρες. Όχι επειδή είναι παθητικές, αλλά επειδή οι επιθυμίες τους καθορίζονται και περιορίζονται από αυτή την τροχιά. Συχνά προσπαθούν να «σώσουν» τους άνδρες ή την οικογένεια, όμως το ουσιαστικότερο ταξίδι είναι το δικό τους: το αν θα καταφέρουν να ξεφύγουν από αυτή την τροχιά και να πάψουν να είναι δορυφόροι, αποκτώντας τη δική τους αυτονομία και το δικό τους φως.

Νιώθετε ότι το έργο σας εκτιμάται πλέον για την ψυχολογική και αισθητική του αξία και όχι απλώς ως «παράθυρο» προς την Κίνα;

Ναι, τα τελευταία χρόνια έχει αλλάξει αισθητά ο τρόπος που με διαβάζουν στο εξωτερικό. Παλαιότερα, όταν συναντούσα αναγνώστες σε μέρη όπως το The Bookworm στο Πεκίνο, έβλεπα ότι αντιμετώπιζαν την κινεζική λογοτεχνία σαν έναν οδηγό πολιτισμού, σχεδόν σαν «Lonely Planet» σε λογοτεχνική μορφή.

Σήμερα, επειδή η πληροφορία είναι εύκολα προσβάσιμη, η λογοτεχνία δεν χρειάζεται να λειτουργεί ως «εξήγηση» μιας χώρας. Οι αναγνώστες ρωτούν για την ψυχολογία των χαρακτήρων, για τις εικόνες, για τις επιλογές τους — όχι για την εθνικότητά τους. Όταν ένας ξένος αναγνώστης λέει ότι ταυτίζεται βαθιά με έναν χαρακτήρα, αυτό είναι η μεγαλύτερη ανταμοιβή. Δεν θέλω να «εξηγήσω την Κίνα» μέσα από τα βιβλία μου· θέλω να αγγίζουν κάτι καθολικά ανθρώπινο.

Πόσο συμμετείχατε στην αγγλική μετάφραση και αν σας ανησύχησαν οι απώλειες νοημάτων;

Οι απώλειες είναι αναπόφευκτες, αλλά χρειάζεται εμπιστοσύνη στον μεταφραστή. Ο Τζέρεμι Τιανγκ είναι εξαιρετικός και συνεργαζόμαστε χρόνια. Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας τού είπα ότι, αν κάτι δεν λειτουργεί στη μετάφραση, μπορούμε να προσαρμόσουμε και το πρωτότυπο, ώστε να αποδίδεται καλύτερα. Μάλιστα, η δουλειά του επηρέασε και την αναθεωρημένη κινεζική εκδοχή, κάνοντάς την πιο λιτή.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η εικόνα της «χήνας» και του «κύκνου». Στα κινεζικά υπάρχει σαφής ιεραρχία: η νταντά είναι η «χήνα» και η μητέρα της ελίτ ο «κύκνος». Το παιδί όμως δεν μπορεί να διακρίνει αυτή τη διαφορά· τα βλέπει σχεδόν ως το ίδιο πλάσμα, κάτι που δημιουργεί μια βαθιά μεταφορά για την τάξη και τη μητρότητα. Στα αγγλικά, όμως, οι λέξεις «goose» και «swan» δεν φέρουν αυτή την κοινωνική ιεραρχία. Έτσι, χάνεται μεγάλο μέρος της παιδικής αθωότητας αλλά και του υπονοούμενου κοινωνικού σχολίου.

Τι έχει αλλάξει στο παγκόσμιο εκδοτικό τοπίο και δίνει χώρο σε σύγχρονους Κινέζους συγγραφείς;

Το παλιό μοντέλο, όπου τα βιβλία προτείνονταν κυρίως από ειδικούς της Κίνας σε ένα περιορισμένο κοινό, έχει σε μεγάλο βαθμό ξεπεραστεί. Δεν δημιούργησε ποτέ πραγματικά ευρύ αναγνωστικό κοινό.

Σήμερα υπάρχει μια πιο άμεση σχέση με τους αναγνώστες. Βιβλιοπώλες, λέσχες ανάγνωσης και δημιουργοί περιεχομένου στα κοινωνικά δίκτυα ανακαλύπτουν και προτείνουν την κινεζική λογοτεχνία με πραγματικό ενδιαφέρον. Όμως αυτό δεν γίνεται χωρίς κόπο. Μεταφραστές όπως ο Τζέρεμι Τιανγκ συχνά κάνουν το πρώτο και πιο δύσκολο βήμα: μεταφράζουν δείγματα, τα προωθούν σε εκδότες και «χτίζουν» γέφυρες από αγάπη για το έργο. Χρειάζεται συνεργασία σε όλα τα επίπεδα — μεταφραστές, επιμελητές και εκδότες που αγαπούν πραγματικά τη λογοτεχνία.

Ποιοι δυτικοί συγγραφείς σας επηρέασαν περισσότερο;

Το «Τα απομεινάρια της ημέρας» του Καζούο Ισιγκούρο άσκησε μεγάλη επίδραση σε αυτό το βιβλίο. Η ιστορία ενός μπάτλερ που αναρωτιέται αν η ζωή του είχε νόημα με έκανε να σκεφτώ: τι θα συνέβαινε αν αυτός ο ρόλος ήταν γυναικείος; Μια γυναίκα που φροντίζει ένα παιδί αναπτύσσει εντελώς διαφορετικούς συναισθηματικούς δεσμούς με το σπίτι και τους ανθρώπους του.

Στην Κίνα μεγαλώσαμε σε ένα λογοτεχνικό περιβάλλον σχεδόν αποκλειστικά ανδροκρατούμενο. Η γυναικεία λογοτεχνία έμοιαζε με λίγα μεμονωμένα νησιά μέσα σε μια τεράστια ανδρική «ήπειρο». Γι’ αυτό στραφήκαμε σε συγγραφείς όπως η Άλις Μάνρο, η Μάργκαρετ Άτγουντ και η Έλενα Φερράντε, για να καλύψουμε αυτό που θα έλεγα «αισθητικό κενό». Μας έδωσαν εργαλεία για να εξερευνήσουμε τον γυναικείο εσωτερικό κόσμο που έλειπε από την παράδοσή μας.

Ποια είναι η σημασία της γυναικείας οπτικής στην κινεζική λογοτεχνία;

Προσπαθώ να ανακτήσω μια παράδοση που έχει συχνά καταπιεστεί. Στα τέλη της δεκαετίας του ’90 και στις αρχές του 2000 υπήρξε ένα ζωντανό ρεύμα γυναικείας αυτομυθοπλασίας, όπου οι γυναίκες έγραφαν ανοιχτά για το σώμα και τη ζωή τους. Στη συνέχεια όμως αυτό το ρεύμα δέχτηκε έντονη κριτική και ουσιαστικά καταπνίγηκε.

Το αποτέλεσμα δεν ήταν μόνο η λογοκρισία, αλλά και μια βαθιά εσωτερικευμένη αυτολογοκρισία. Πολλοί συγγραφείς φοβήθηκαν να μιλήσουν για το «ιδιωτικό» ή το «γυναικείο», μήπως χαρακτηριστούν «χυδαίοι» ή «επιφανειακοί». Έτσι ένιωσαν ότι έπρεπε να γράφουν «σαν άνδρες», για μεγάλα ιστορικά ή αφηρημένα θέματα, ώστε να γίνουν αποδεκτοί.

Πιστεύω ότι πρέπει να αποκαταστήσουμε αυτές τις χαμένες λογοτεχνικές γραμμές. Είτε πρόκειται για έργα όπως το «The Great River» της Τσι Μπανγκουάν είτε για συγγραφείς όπως η Γουέι Χούι και η Μιέν Μιέν, αυτές οι φωνές είναι απαραίτητες. Χωρίς τη γυναικεία οπτική, η ιστορία μας μένει ημιτελής. Χρειάζεται να ξαναδιεκδικήσουμε αυτές τις αφηγήσεις, ώστε ο χάρτης της λογοτεχνίας να γίνει ξανά ολόκληρος.

Πηγή: Reuters

Διαβάστε επίσης:

Ο Ίγκι Ποπ και το φέρε­τρο

Χαβιέ Μπαρδέμ στις Κάννες: Το καυστικό σχόλιο του για την τοξική αρρενωπότητα και τους μεγάλους ηγέτες που ξεκινάνε πολέμους

Athens Jazz Festival 2026: 25 χρόνια στην Τεχνόπολη – Το line-up, οι ημερομηνίες και τα εισιτήρια

Politico: Πώς η Dara «έσωσε» τη Eurovision – Το σενάριο εφιάλτης με νίκη Ισραήλ που δεν έγινε πραγματικότητα

Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr