Βραβεία Νόμπελ: Ένας λαμπερός και «αμφιλεγόμενος» θεσμός

Κάθε χρόνο, σε μια λαμπρή τελετή που πραγματοποιείται στη Στοκχόλμη της Σουηδίας, απονέμονται τα βραβεία Νόμπελ. Μάθετε εδώ πότε ακριβώς γίνεται η τελετή, πως καθιερώθηκε η βράβευση και άλλα ενδιαφέροντα στοιχεία για τον λαμπρό – και εξαιρετικά αμφιλεγόμενο – θεσμό.

Ο Άλφρεντ Νόμπελ

Ο «δημιουργός» των βραβείων που φέρουν το όνομά του, είναι ο Άλφρεντ Νόμπελ. Ο Νόμπελ, γεννήθηκε στη Στοκχόλμη της Σουηδίας, στις 21 Οκτωβρίου 1833. Ήταν εφευρέτης (εφεύρεση του δυναμίτη και κάτοχος 355 διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας), επιχειρηματίας και επιστήμονας, ο οποίος έγραφε επίσης ποίηση και θέατρο.

Τα ποικίλα ενδιαφέροντά του αντικατοπτρίζονται στο βραβείο που καθιέρωσε και για το οποίο έθεσε τα θεμέλια το 1895, όταν έγραψε την τελευταία του διαθήκη, αφήνοντας μεγάλο μέρος της περιουσίας του στην καθιέρωση του βραβείου. Ο Νόμπελ έφυγε από τη ζωή στις 10 Δεκεμβρίου 1896.

Πότε και με ποιο τρόπο καθιερώθηκαν τα βραβεία Νόμπελ;

Με τον θάνατο του Άλφρεντ Νόμπελ, «άνοιξε» η διαθήκη του, η οποία ανάφερε ότι η περιουσία του επρόκειτο να διατεθεί για να ανταμείψει «εκείνους που, κατά τη διάρκεια του προηγούμενου έτους, θα είχαν προσφέρει το μεγαλύτερο όφελος στην ανθρωπότητα».

Το γνωστό, πλέον, βραβείο Νόμπελ, είχε ως σκοπό την ανταμοιβή των αξιέπαινων προσπαθειών στους τομείς με τους οποίους ασχολήθηκε ο Νόμπελ κατά τη διάρκεια της ζωής του:

• Φυσική
• Χημεία
• Φυσιολογία ή Ιατρική
• Λογοτεχνία
• Ειρήνη

Έτσι, ξεκίνησε μια μακρά διαδικασία για την υλοποίηση του οράματός του και τα πρώτα βραβεία Νόμπελ απονεμήθηκαν το 1901. Το 1969, καθιερώθηκε ένα νέο βραβείο: το Βραβείο Οικονομικών Επιστημών της Σουηδικής Τράπεζας στη μνήμη του Άλφρεντ Νόμπελ. Η προσθήκη του έγινε κατ’ εξαίρεση, για τον εορτασμό της τριακοστής επετείου της κεντρικής τράπεζας της Σουηδίας.

Πότε είναι η απονομή των βραβείων Νόμπελ;

Σύμφωνα με τον επίσημο ιστότοπο των βραβείων, τον Οκτώβριο κάθε έτους ανακοινώνονται τα νέα βραβεία Νόμπελ και οι αντίστοιχοι νικητές. Από το 1901, τα βραβεία Νόμπελ απονέμονται στους βραβευθέντες εν μέσω μίας τελετής στις 10 Δεκεμβρίου, όπου συμπίπτει με την επέτειο θανάτου του Άλφρεντ Νόμπελ.

Όπως ορίζεται στη διαθήκη του Νόμπελ, τα Βραβεία Νόμπελ Φυσικής, Χημείας, Φυσιολογίας ή Ιατρικής και Λογοτεχνίας απονέμονται στη Στοκχόλμη της Σουηδίας, ενώ το Βραβείο Νόμπελ Ειρήνης απονέμεται στο Όσλο της Νορβηγίας. Από το 1969, απονέμεται στην τελετή απονομής στη Στοκχόλμη και το Βραβείο Οικονομικών Επιστημών της Τράπεζας της Σουηδίας, στη μνήμη του Άλφρεντ Νόμπελ.

Πως μπορεί κάποιος να υποβάλει υποψηφιότητα για βραβείο Νόμπελ;

Μια σχετικά μη δημοφιλής πληροφορία σχετικά με τα βραβεία Νόμπελ αποτελεί η διαδικασία υποβολής υποψηφιότητας. Αρχικά, να διευκρινίσουμε, πως είθισται να υποβάλλεται υποψηφιότητα για Νόμπελ, χωρίς, όμως, να έχει κανένας τη δυνατότητα αυτοπρότασης.

Οι διαδικασίες υποβολής ξεκινούν τον Σεπτέμβριο κάθε έτους, με χιλιάδες μέλη ακαδημιών, καθηγητές πανεπιστημίων, επιστήμονες, προηγούμενοι βραβευμένοι με Νόμπελ και μέλη κοινοβουλευτικών συνελεύσεων και άλλοι, να καλούνται να υποβάλουν υποψηφιότητες. Οι υποψήφιοι επιλέγονται με τέτοιο τρόπο ώστε να υπάρχει συμπερίληψη όσο τον δυνατόν περισσότερων χωρών και πανεπιστημίων του κόσμου.

Ένα ενδιαφέρον στοιχείο αποτελεί πως τα ονόματα των υποψηφίων δεν μπορούν να αποκαλυφθούν παρά μόνο 50 χρόνια αργότερα.

Τα «αμφιλεγόμενα» Νόμπελ: Το πρόσφατο παράδειγμα του Νόμπελ Ειρήνης 2025

Παρόλο που αποτελούν λαμπρό θεσμό, τα βραβεία Νόμπελ έχουν συνδέσει το όνομά τους με άκρως αμφισβητούμενες απονομές. Ειδικότερα, το Νόμπελ Ειρήνης, για πολλούς, δεν δίδεται πάντοτε με αξιοκρατικά κριτήρια.

Πρόσφατο παράδειγμα είναι αυτό της βράβευσης της Μαρία Κορίνα Ματσάδο. Η Βενεζουελανή πολιτικός και ακτιβίστρια θεωρείται ως ένα άτομο το οποίο δεν πρεσβεύει τις αρχές της ειρήνης, με τους επικριτές της να αναφέρουν πως διατυμπανίζει χρήση «μη δημοκρατικών μέσων» για την επίτευξη δημοκρατικών σκοπών.

Σύμφωνα με τον Ντέιβιντ Σμίλντε, ειδικό σε θέματα Βενεζουέλας στο Πανεπιστήμιο Τουλέιν, η Ματσάδο έχει προκαλέσει αντιδράσεις λόγω της παρεμβατικής της πολιτικής, ζητώντας επανειλημμένως ξένη στρατιωτική επέμβαση για την απομάκρυνση του Μαδούρο.

Μέρος των επικριτών της την κατηγορεί, επίσης, για την υποστήριξή της στην πρόσφατη ναυτική συγκέντρωση των ΗΠΑ στα ανοικτά των ακτών της Καραϊβικής της Βενεζουέλας, ως ένας ακόμα μοχλός πίεσης για την ανατροπή του Μαδούρο.

Όλα τα παραπάνω έρχονται και συμπληρώνουν την ανησυχητική υποστήριξη του Τραμπ σε καίρια ζητήματα. Ενδεικτικά, είχε υποστηρίξει μια αφήγηση του Προέδρου Τραμπ ότι το καθεστώς Μαδούρο της Βενεζουέλας συνδέεται άμεσα με την διαβόητη εγκληματική συμμορία Tren de Aragua, η οποία φέρεται να εμπλέκεται σε εμπορία ναρκωτικών και βία που εκτείνεται πέρα από τη Βενεζουέλα, χωρίς όμως να τεκμηριώνεται.

Τα παραπάνω παραδείγματα δεν φανερώνουν ένα πρόσωπο το οποίο πρεσβεύει τις αξίες του Νόμπελ Ειρήνης, αλλά ενός ανθρώπου, όπου με μεθοδεύσεις, πολωτική γλώσσα και επικίνδυνες συμμαχίες, επιδιώκει την επίτευξη ειρήνης δια της σύντομης οδού.

Διαβάστε επίσης:

«Γενέθλια» σήμερα για το πρώτο SMS: Στάλθηκε πριν 33 χρόνια και ευχόταν «Καλά Χριστούγεννα»

8 Νοεμβρίου 1895: Όταν ανακαλύφθηκαν οι ακτίνες Χ από τον Röntgen

Σαν σήμερα στις 7 Νοεμβρίου 1867 γεννήθηκε η Μαρί Κιουρί

Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr