Βιβή Κεφαλά στο Κουτί της Πανδώρας: Οι βάσεις, το πιθανό χτύπημα στην Ελλάδα, κλειδί για τις εξελίξεις η διάρκεια του πολέμου

Η Εγγύς Ανατολή βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σημείο καμπής, με τις περιφερειακές συγκρούσεις να λαμβάνουν πλέον χαρακτηριστικά μιας ευρύτερης αντιπαράθεσης. Η επίθεση των ΗΠΑ/Ισραήλ και η απάντηση του Ιράν δεν αποτελούν απλώς επεισόδια μιας τριμερούς κρίσης, αλλά μέρος ενός σύνθετου παζλ όπου εμπλέκονται η ενεργειακή ασφάλεια της Κίνας, οι στρατιωτικές φιλοδοξίες της Ρωσίας και το νέο δόγμα εξωτερικής πολιτικής του Ντόναλντ Τραμπ.

Η Βιβή Κεφαλά, καθηγήτρια Διεθνών σχέσεων στην ευρύτερη Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική και διευθύντρια του Κέντρου Ανάλυσης Μεσανατολικής Πολιτικής (ΚΕΑΜΕΠ), αναλύει στον Χάρη Φραντζή για το «Κουτί της Πανδώρας» τις δυναμικές που διαμορφώνονται στο πεδίο. Εξετάζει αν οι αμερικανικές βάσεις στην Ελλάδα (Σούδα, Αλεξανδρούπολη) αποτελούν «νόμιμους στόχους» για την Τεχεράνη, εξηγεί γιατί ο «αποκεφαλισμός» της ιρανικής ηγεσίας μπορεί να επιφέρει τα αντίθετα από τα προσδοκώμενα αποτελέσματα και προειδοποιεί για τις συνέπειες μιας γενικευμένης σύρραξης στον Κόλπο. Σε έναν κόσμο όπου η διπλωματία υποχωρεί μπροστά στους πυραύλους τελευταίας τεχνολογίας, η κ. Κεφαλά χαρτογραφεί την επόμενη μέρα σε μια περιοχή που μοιάζει με «πυριτιδαποθήκη».

Αυτή τη στιγμή η κατάσταση στην Εγγύς Ανατολή είναι έκρυθμη, βλέπουμε το Ιράν να επιτίθεται σε όλες τις χώρες του Κόλπου, στο Ισραήλ και στην Κύπρο. Νωρίτερα έβγαλε ανακοίνωση η Ισραηλινή πρεσβεία στην Αθήνα ότι η Ελλάδα θα μπορούσε να είναι στόχος του Ιράν. Το ελληνικό κράτος στέλνει στην Κύπρο Belhara και F-16 και μεταβαίνει στη μεγαλόνησο ο κ. Δένδιας. Θεωρείτε ότι η Ελλάδα θα μπορούσε να είναι στόχος;

Θα μπορούσε να είναι πράγματι, δεδομένου ότι η Τεχεράνη είχε δηλώσει εξαρχής ότι, κάθε αμερικανικός στόχος είναι θεμιτός στόχος, κατά συνέπεια οι αμερικανικές βάσεις στην Ελλάδα θα μπορούσαν πράγματι να αποτελέσουν στόχο του ιρανικού στρατού, αλλά δεν είναι ιδιαίτερα πιθανό να συμβεί κάτι τέτοιο. Το Ιράν δεν έχει κανέναν λόγο να ξοδέψει πυρομαχικά, που δεν ξέρουμε πόσα του έχουν απομείνει, για να πλήξει τη βάση της Σούδας ή την βάση της Αλεξανδρούπολης.

Μέχρις στιγμής τη στάση της ελληνικής κυβέρνησης πώς την κρίνετε;

Είναι μία στάση ευθυγραμμισμένη με αυτή των συμμάχων. Δεν παίρνει αποστάσεις, κανένας Ευρωπαίος δεν πήρε, άλλωστε Αγγλία, Γαλλία και Γερμανία, όταν άρχισε η ιρανική αντεπίθεση έσπευσαν να την καταδικάσουν και μάλιστα εντονότατα, όπως διατυπώθηκε και στις ανακοινώσεις που βγήκαν. Επομένως η Ελλάδα ακολουθεί την πορεία των Ευρωπαίων εταίρων της.

Χθες ο Ντόναλτ Τραμπ, σε συνεντεύξεις που έδωσε σε διάφορα αμερικανικά μέσα, φάνηκε να αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο συνεννόησης με τη νέα τριμελή ηγεσία του Ιράν. Θεωρείτε ότι μία τέτοια προοπτική είναι εφικτή;

Θεωρώ ότι αυτό θα ήθελε ο Αμερικανός πρόεδρος διότι ήδη υπάρχουν νεκροί Αμερικανοί στρατιώτες. Μπορεί να μην είναι πολλοί, αλλά αυτό είναι κάτι που μπορεί να κοστίσει αρκετά στην κοινή γνώμη, μην ξεχνάμε ότι έχουμε και τις ενδιάμεσες εκλογές στις Ηνωμένες Πολιτείες. Δεν νομίζω ότι ήθελε να πάει στον πόλεμο, ήθελε να πιέσει το Ιράν. Νομίζω ότι το Ισραήλ είναι εκείνο που πίεσε τις Ηνωμένες Πολιτείες για να γίνει αυτή η διμερής επίθεση και η οποία βεβαίως δεν έχει την έγκριση του Συμβουλίου Ασφαλείας, δεν θα μπορούσε εξάλλου. Από την άλλη πλευρά πιθανότατα, και το λέω με κάθε επιφύλαξη γιατί επίσημα δεν έχει επιβεβαιωθεί, υπήρχε μία πληροφορία στα ΜΜΕ, ότι η Κίνα θα πουλήσει στο Ιράν εξοπλισμό και πυραύλους τελευταίας τεχνολογίας, κατά συνέπεια ίσως αυτός να ήταν ο καταλυτικός παράγοντας που έπεισε τον Αμερικανό πρόεδρο να κάνει αυτή την επίθεση στο Ιράν. Από ό,τι έχουμε δει όλοι ο πρόεδρος Τραμπ χρησιμοποιεί την απειλή και ταυτόχρονα το δέλεαρ της διπλωματίας, ούτως ώστε να αποφύγει την άσκοπη απώλεια ανθρώπινων, οικονομικών και πολεμικών πόρων. Μην ξεχνάμε ότι οι συνομιλίες οι έμμεσες μέσω του Ομάν, οι τελευταίες ειδήσεις ήταν ότι πήγαιναν πάρα πολύ καλά και ότι θα συνεχίζονταν στην Γενεύη. Δύο μέρες αργότερα εκδηλώθηκε η επίθεση, άρα κάτι μεσολάβησε.

Ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν, Μπαντρ Μπιν Χαμάντ αλ Μπουσαϊντί, φάνηκε όντως έκπληκτος με τις εξελίξεις, δεδομένου ότι θεωρούσε πως οι διαπραγματεύσεις βρισκόντουσαν σε καλό δρόμο.

Ακριβώς. Επειδή δεν πιστεύω στα ψυχολογικά προφίλ και ειδικά ανθρώπων που δεν έχουν ούτε ειδίκευση ούτε και επαφή και επειδή πιστεύω ότι είναι λογικός δρων ο Αμερικανός πρόεδρος, ανεξαρτήτως του πως ασκεί την πολιτική των ΗΠΑ, αυτό είναι μια άλλη συζήτηση, πάντως παραμένει λογικός δρων, κατά συνέπεια πρέπει κάτι να έχει μεσολαβήσει. Δεν μπορώ να φανταστώ τι, από τις ανοιχτές πηγές που έχουμε όσοι ασχολούμαστε με τα διεθνή δεν προκύπτει κάτι, παρά μόνο αυτή η πληροφορία για την πώληση οπλικών συστημάτων προηγμένης τεχνολογίας.

Πως κρίνετε ότι θα κινηθούν η Ρωσία και η Κίνα με γνώμονα τις τελευταίες εξελίξεις; Η Κίνα αναμένεται να έχει τεράστιες απώλειες πετρελαίου, καθώς ένα μεγάλο μέρος το αγοράζει από το Ιράν.

Είναι αρκετά σωστή η παρατήρησή σας. Η κινεζική οικονομία είναι εξαιρετικά ενεργοβόρος, οι κύριοι προμηθευτές της είναι η Ρωσία, η Βενεζουέλα και το Ιράν. Άρα έχουμε την Ρωσία που έχει τον πόλεμο στην Ουκρανία που συνεχίζει να είναι ανοιχτός, έχουμε την Βενεζουέλα όπως διαμορφώθηκε μετά την απαγωγή Μαδούρο, και το Ιράν που βρίσκεται σε πόλεμο, κατά συνέπεια, εμμέσως αλλά σαφέστατα, όσο πιο πολύ διαρκέσει η σύγκρουση τόσο περισσότερο θα πληγεί η Κίνα και η διεθνής οικονομία. Θα ανέβουν οι τιμές του πετρελαίου ίσως εξωφρενικά, ελπίζω να μην συμβεί αλλά κάθε φορά έχουμε πετρελαϊκά σοκ όταν υπάρχει σύγκρουση στην περιοχή. Η Κίνα λοιπόν πλήττεται, δεν έχω δει να έχει βγάλει επίσημη ανακοίνωση, αντιθέτως εκείνη που έχει βγάλει επίσημη ανακοίνωση δια του κ. Πεσκόφ είναι η Μόσχα που αναφέρει ότι ήταν τελείως απρόκλητη επίθεση εναντίον του Ιράν. Δεν ξέρω πόσα μπορούν να κάνουν και δεν ξέρω εάν η Ρωσία μπορεί να επιστρέψει ντρόουνς που είχε πάρει από το Ιράν και δεν ξέρω επίσης, εάν ισχύει πάντα αυτή η πληροφορία, εάν η Κίνα μπορεί να τα στείλει και πότε και πώς θα φτάσουν στην Τεχεράνη.

Το Ιράν βλέπουμε ότι κάνει τις επιθέσεις στις χώρες του Κόλπου, νωρίτερα μέσα στη μέρα το Κατάρ έβγαλε ανακοίνωση ότι θα απαντήσει. Πώς κρίνετε ότι θα εξελιχθεί η κατάσταση με τις υπόλοιπες χώρες στην περιοχή;

Είναι δύσκολη η κατάσταση διότι πλήττεται το έδαφός τους, πλήττονται αμερικανικοί στόχοι στο έδαφός τους, για να είμαι ακριβής, όμως το είχε πει από την αρχή το Ιράν ότι θα το κάνει αυτό. Αν δείτε τον χάρτη θα δείτε ότι σε όλες τις πετρελαιομοναρχίες του Κόλπου υπάρχουν αμερικανικές βάσεις. Βρισκόμαστε σε πόλεμο οπότε λογικό είναι για το Ιράν να είναι θεμιτοί αυτοί οι στόχοι, από την άλλη πλευρά λογικό είναι επίσης και για τις χώρες που επλήγησαν να απαντήσουν. Το ερώτημα είναι πώς; Πόσο είναι διατεθειμένες να διακινδυνεύσουν ακόμη περισσότερο; Γιατί για να κάνει κανείς τέτοιου τύπου επιθέσεις, δηλαδή να επιτεθούν, όχι μόνο ένα κράτος του Κόλπου, αλλά και τα υπόλοιπα αραβικά κράτη εναντίον του Ιράν, αυτό σημαίνει ότι έχουμε γενική ανάφλεξη. Όχι γενικότερη, στον Κόλπο. Και αυτό με τη σειρά του σημαίνει μία σειρά από αντιδράσεις και εσωτερικές και περιφερειακές, κάτι που βεβαίως αλλάζει τελείως το μέτρο και την ποιότητα της σύγκρουσης. Άρα δεν είμαι καθόλου βέβαιη ότι πράγματι κάποια από τις χώρες του Κόλπου θα κάνει μία τέτοια επίθεση.

Ως προς τα εσωτερικά του Ιράν το γεγονός ότι σκοτώσανε τον Αλί Χαμενεΐ θα συσπειρώσει την κοινωνία προς όφελος της ιρανικής κυβέρνησης ή θα οδηγήσει σε αποσυσπείρωση;

Αυτή η επίθεση και η δολοφονία, στην ουσία ο αποκεφαλισμός της ιρανικής ηγεσίας με αυτό το πλήγμα, θα συσπειρώσει. Αν το σκεφτείτε θα δείτε ότι πραγματικά είναι πάρα πολύ δύσκολη η κατάσταση στο Ιράν από κάθε άποψη. Το καθεστώς δεν έχει την αποδοχή που είχε εδώ και καιρό. Από το 2019 που έγιναν οι πρώτες μαζικές διαδηλώσεις για το κόστος ζωής και την αυξανόμενη φτώχεια στη χώρα, σίγουρα είναι πάρα πολύ δυσαρεστημένοι. Οι διαδηλώσεις του Ιανουαρίου πάλι έδειξαν ότι ο ένας από τους δύο πυλώνες του καθεστώτος, δηλαδή η μεσαία τάξη, το λεγόμενο παζάρι, οι έμποροι, μπορεί να στραφούν κατά του καθεστώτος. Οι δύο πυλώνες είναι η μεσαία τάξη και οι Φρουροί της Επανάστασης. Οι Φρουροί της Επανάστασης αποκλείεται να στραφούν κατά το καθεστώτος αφού είναι γέννημα αυτού. Μπορεί, όμως, να στραφεί το παζάρι. Έχει χάσει, λοιπόν, το καθεστώς το ένα του στήριγμα, το άλλο πιστεύω ότι δεν θα το χάσει, εκτός αν ηττηθεί κατά κράτος, αν υπάρξει χερσαία επίθεση, που δεν νομίζω ότι θα συμβεί αυτό. Ναι μεν υπάρχει εντονότατη δυσαρέσκεια προς το καθεστώς, για οικονομικούς λόγους πρωτίστως, από την άλλη πλευρά όμως τέτοιες ενέργειες συσπειρώνουν έναν λαό. Δεν μπορείς να θεωρήσεις, δηλαδή, απελευθερωτή αυτόν που επιτίθεται στη χώρα σου, σκοτώνει την ηγεσία και οι όροι που θέτει στις διαπραγματεύσεις είναι όροι που δεν μπορεί να δεχτεί καμία κυβέρνηση στον κόσμο.

Ποια είναι η κατάσταση της αντιπολίτευσης στην Ισλαμική Δημοκρατία;

Δεν υπάρχει συγκροτημένη αντιπολίτευση διότι το καθεστώς δεν επιτρέπει, είναι κατασταλτικό. Επομένως η επόμενη μέρα, όποτε είναι αυτή η μέρα, θα είναι δύσκολη και ενδεχομένως χαοτική. Είδαμε να συμβαίνουν αντίστοιχα πράγματα με ξαφνικές ανατροπές καθεστώτων στις αραβικές εξεγέρσεις, όπου ξεκίνησαν ως  απαίτηση πραγματικής δημοκρατίας και κατέληξαν σε χαοτικές καταστάσεις ακριβώς διότι δεν υπήρχε αντιπολίτευση συγκροτημένη και επομένως εμφανίστηκαν δεκάδες κόμματα. Στο Ιράν δεν υπάρχει ηγετική προσωπικότητα. Ο γιος του Σάχη, του έκπτωτου Σάχη, δεν είναι κάποιος που μπορεί να γίνει αποδεκτός.

Έχει κυκλοφορήσει σε διεθνή ΜΜΕ ότι η αμερικανική δύναμη στην ευρύτερη περιοχή μπορεί να «αντέξει» για δύο εβδομάδες. Θεωρείτε ότι μέσα δύο εβδομάδες θα έχει γίνει ό,τι είναι να γίνει ή υπάρχει πιθανότητα να «ξεφύγει» η κατάσταση;

Κοιτάξτε, δεν ξέρω αν ισχύει πράγματι αυτή η πληροφορία για τις δύο εβδομάδες. Οι δύο εβδομάδες δεν είναι μόνο για να τελειώνει γρήγορα η σύγκρουση. Γιατί θα έχει αλυσιδωτές επιδράσεις σε όλες τις χώρες της περιοχής, αλλά και βαρύνει και την αμερικανική κοινή γνώμη. Θυμηθείτε ότι ο κ. Τραμπ ένα από τα συνθήματα με τα οποία εξελέγη ήταν ότι η Αμερική δεν πρέπει να εμπλέκεται σε πολέμους. Οδηγεί στη λήξη τους πολέμους, αλλά δεν εμπλέκεται η ίδια. Άρα βαραίνει πάρα πολύ το πώς θα αντιδράσει η αμερικανική κοινή γνώμη, αυτό είναι το ένα ζήτημα. Το δεύτερο είναι ότι αν τραβήξει παραπάνω από δύο εβδομάδες αυτή η θερμή σύγκρουση, τότε πια αλλάζει ποιοτικά η σύγκρουση, τότε πια δείχνει το Ιράν ότι δεν είναι αυτό το αποδυναμωμένο μόρφωμα που έλεγαν οι Ηνωμένες Πολιτείες, και το Ισραήλ δευτερευόντως, μετά το λεγόμενο πόλεμο του Ιουνίου του 2025.

Διαβάστε επίσης:

Ιράν: «Θα χτυπήσουμε σκληρά την Κύπρο» – Απειλές από τους Φρουρούς της Επανάστασης

«Η Ελλάδα είναι στην εμβέλεια των ιρανικών πυραύλων»: Η ανάρτηση της ισραηλινής πρεσβείας

Κύπρος: Με απόφαση ΚΥΣΕΑ μεταβαίνουν Belharra και F16 – Στην Λευκωσία ο Δένδιας

Γαλλία: Έτοιμη να συμμετάσχει «άμυνα» των συμμάχων της στον Κόλπο