Το τέλος της λογοδοσίας: Πώς οι δυτικοί εθίστηκαν στα πολιτικά σκάνδαλα

Στη σύγχρονη πολιτική πραγματικότητα των δυτικών κοινωνιών, η παραδοσιακή έννοια της ηθικής ευθύνης φαίνεται να υποχωρεί μπροστά σε μια πρωτοφανή κοινωνική ανοσία. Κορυφαία πολιτικά πρόσωπα, παρά τις βαρύτατες δικαστικές εμπλοκές ή ακόμα και τις καταδίκες τους, όχι μόνο διατηρούν τη δημοτικότητά τους, αλλά συχνά τη βλέπουν να εκτινάσσεται. Πολιτικοί αναλυτές κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για μια βαθιά συστημική μεταβολή, όπου η κάλπη χρησιμοποιείται ως μέσο κάθαρσης και η κομματική περιχαράκωση εξοβελίζει κάθε θεσμικό έλεγχο, οδηγώντας σε ένα αμιγώς συναλλακτικό μοντέλο αντιπροσώπευσης.

Η κάλπη ως ανώτατο δικαστήριο

Η τάση των κατηγορούμενων πολιτικών να προσφεύγουν στη λαϊκή ετυμηγορία ως ανώτατο κριτή της αθωότητάς τους κερδίζει συνεχώς έδαφος διεθνώς. Στο ευρωπαϊκό προσκήνιο, κορυφαίοι διεκδικητές της εξουσίας στη Γαλλία και τη Βρετανία, αντιμέτωποι με κατηγορίες που αφορούν από υπεξαίρεση κοινοτικών κονδυλίων έως αδιαφανείς χρηματοδοτήσεις, επιλέγουν να μετατρέψουν τις εκλογικές τους εκστρατείες σε ένα προσκλητήριο λαϊκής κάθαρσης. Ζητώντας από τους ψηφοφόρους να παρακάμψουν τις δικαστικές διαδικασίες και να γίνουν οι τελικοί κριτές τους, καταφέρνουν να παραμένουν στην κορυφή της δημοτικότητας.

Η στρατηγική αυτή τελειοποιήθηκε στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, όπου η δικαστική αίθουσα μεταβλήθηκε σε πολιτικό θέατρο. Προτάσσοντας τη λαϊκή ετυμηγορία έναντι της δικαστικής κρίσης, εδραιώθηκε η αντίληψη ότι το δικαστικό σύστημα λειτουργεί ως ένας μεροληπτικός πολιτικός παίκτης που επιχειρεί να αναχαιτίσει ανεπιθύμητους ηγέτες. Είναι χαρακτηριστικό ότι πρόσφατα δεδομένα κατέγραψαν πως το ένα τέταρτο των υποστηρικτών της συντηρητικής παράταξης στις ΗΠΑ δήλωνε ακόμη πιο πρόθυμο να υπερψηφίσει έναν ηγέτη μετά από μια δικαστική καταδίκη.

Η κομματική ταυτότητα έχει καταστεί πλέον ισχυρότερη από την ηθική αξιολόγηση των προσώπων. Τα σκάνδαλα δεν κλονίζουν πια τις πεποιθήσεις των πολιτών, αλλά αντίθετα ενισχύουν τις ήδη υπάρχουσες προκαταλήψεις, με τις κατηγορίες να μεταφράζονται ως πολιτικά υποκινούμενες επιθέσεις από το αντίπαλο στρατόπεδο.

Ο διχασμός ως ασπίδα προστασίας

Η ρίζα αυτής της ιδιότυπης ανοχής εντοπίζεται στην οξύτατη πόλωση, η οποία τροφοδοτείται από τις τεχνολογικές εξελίξεις, τις οικονομικές ανισότητες και τα συστήματα που επιβραβεύουν τη σύγκρουση. Η επιστημονική κοινότητα διακρίνει πλέον την παραδοσιακή ιδεολογική διαφωνία από τη «συναισθηματική πόλωση», η οποία μετατρέπει τον πολιτικό αντίπαλο σε υπαρξιακή απειλή.

Τα στοιχεία δείχνουν μια δραματική μεταβολή στο πέρασμα των δεκαετιών. Στα τέλη της δεκαετίας του 1970, λιγότερο από το 10% των υποστηρικτών των δύο μεγάλων αμερικανικών κομμάτων εξέφραζε βαθιά αρνητικά συναισθήματα για τους αντιπάλους του. Σήμερα, το ποσοστό αυτό έχει εκτιναχθεί στο 64%. Όταν ο αντίπαλος αντιμετωπίζεται ως κίνδυνος για το έθνος, ο παρανομών υποψήφιος της «δικής μας» πλευράς φαντάζει ως το αναγκαίο λιγότερο κακό.

Υπό αυτό το πρίσμα, η πολιτική λογοδοσία δεν έχει εξαφανιστεί, αλλά πλέον εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από τις εσωκομματικές ισορροπίες και όχι από το γενικό εκλογικό σώμα. Οι ελίτ και οι ψηφοφόροι εμφανίζονται πρόθυμοι να δικαιολογήσουν ανάρμοστες συμπεριφορές προκειμένου να διατηρήσουν τον πολιτικό έλεγχο. Σε αυτό βοηθά και το κατακερματισμένο μιντιακό περιβάλλον, το οποίο επιτρέπει στους πολιτικούς να επικοινωνούν απευθείας με το κοινό τους, καταργώντας τους παραδοσιακούς διαμεσολαβητές και δημιουργώντας παράλληλες, ασύμβατες αφηγήσεις για την πραγματικότητα.

Θεσμικός κυνισμός και διαχειρίσιμο κόστος

Παράλληλα, ο κυνισμός των πολιτών ενισχύεται από την εδραιωμένη πεποίθηση ότι το ίδιο το πολιτικό σύστημα είναι δομικά προβληματικό. Έρευνες σε μεγάλες δυτικές χώρες καταγράφουν ότι σχεδόν το 45% των πολιτών θεωρεί το δημοκρατικό πολίτευμα στη χώρα του δυσλειτουργικό. Ακόμη και σε κοινωνίες όπου η συντριπτική πλειονότητα αναγνωρίζει τη σοβαρότητα της διαφθοράς, τα δύο τρίτα των πολιτών την εκλαμβάνουν ως ενδημικό χαρακτηριστικό των θεσμών και όχι ως αποτέλεσμα ατομικών επιλογών. Αυτή η αντίληψη αποδυναμώνει την έννοια της διαφθοράς, μετατρέποντάς τη σε ένα ακόμη κοινότυπο πολιτικό εργαλείο.

Η επιστημονική έρευνα παρατηρεί επίσης ότι η εκλογική τιμωρία απομειώνεται ταχύτατα με την πάροδο του χρόνου. Μόνο τα σκάνδαλα που αποκαλύπτονται κατά το έτος των εκλογών επηρεάζουν ουσιαστικά τα ποσοστά. Επιπλέον, εξειδικευμένες κοινωνιολογικές μελέτες για τη σχέση διαφθοράς και φύλου αναδεικνύουν ότι οι γυναίκες ψηφοφόροι τείνουν να είναι αυστηρότερες και να αποσύρουν ευκολότερα τη στήριξή τους από ένα κόμμα που εμπλέκεται σε σκάνδαλα. Σημαντικό ρόλο παίζει και η πηγή των κατηγοριών, καθώς οι καταγγελίες από ανεξάρτητα θεσμικά όργανα φέρουν πολύ μεγαλύτερο αρνητικό βάρος από εκείνες που διατυπώνει η πολιτική αντιπολίτευση.

Ωστόσο, η τελική επίπτωση στην κάλπη παραμένει περιορισμένη. Η μέση εκλογική ζημιά από ένα σκάνδαλο κυμαίνεται συνήθως μεταξύ 1,5% και 3%. Σε ένα έντονα διαιρεμένο πολιτικό τοπίο με παγιωμένες κομματικές περιφέρειες, αυτή η απώλεια είναι απόλυτα διαχειρίσιμη και σπάνια οδηγεί σε ήττα, καθιστώντας το ηθικό ολίσθημα ένα απλό κόστος επικοινωνιακής διαχείρισης.

Η γέννηση μιας συναλλακτικής αντιποσώπευσης

Το αποτέλεσμα όλων αυτών των παραγόντων είναι η επικράτηση ενός καθαρά συναλλακτικού μοντέλου διακυβέρνησης. Οι σύγχρονοι πολίτες εμφανίζονται διατεθειμένοι να εμπιστευτούν έναν δυναμικό ηγέτη με βεβαρυμμένο παρελθόν, εφόσον υπόσχεται αποτελέσματα σε κρίσιμα ζητήματα όπως η οικονομία ή η μετανάστευση, απορρίπτοντας «καθαρούς» πολιτικούς που όμως εκλαμβάνονται ως αδύναμοι ή αναποτελεσματικοί.

Αυτή η τοξική ώσμωση πόλωσης, κυνισμού και θεσμικής απαξίωσης έχει διαμορφώσει ένα σύστημα που συνεχίζει μεν να λειτουργεί, αλλά στερείται ηθικού προσανατολισμού. Η πραγματικότητα όπου ένας πρώην πρόεδρος της ισχυρότερης δύναμης του πλανήτη φέρει δεκάδες κακουργηματικές καταδίκες και μια κορυφαία διεκδικήτρια της γαλλικής προεδρίας βρίσκεται αντιμέτωπη με δικαστικούς περιορισμούς, δεν αποτελεί πλέον εξαίρεση, αλλά τη νέα κανονικότητα της δυτικής πολιτικής σκηνής.

Διαβάστε επίσης:

Γαλλία: Ένοχη η Μαρίν Λεπέν – Τρία χρόνια και το ένα με «βραχιολάκι»

Παρανοϊκός Τραμπ: Απαιτεί να ανακληθούν οι άδειες καναλιών που δε μετέδωσαν την ομιλία του

Απολύθηκε υπάλληλος του Λευκού Οίκου που στοιχημάτιζε για το περιεχόμενο των ομιλιών του Τραμπ

Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr