Το Μουντιάλ που έγινε διαφημιστικό διάλειμμα

Ο αγώνας έχει επιτέλους αποκτήσει ρυθμό, η μια ομάδα πιέζει, η άλλη έχει αρχίσει να χάνει μέτρα, η εξέδρα φωνάζει και για λίγα λεπτά το ματς γίνεται απρόβλεπτο. Και τότε ο διαιτητής δείχνει διακοπή. Οι παίκτες πηγαίνουν για νερό, οι προπονητές ανοίγουν πινακάκια, η μετάδοση κόβεται και στην οθόνη παίζουν διαφημίσεις. Στο πρώτο Μουντιάλ με 48 ομάδες, 104 αγώνες, 3 διοργανώτριες χώρες και περισσότερες ευκαιρίες από ποτέ να σου θυμίσουν ότι το ποδόσφαιρο είναι ωραίο, οι διαφημίσεις πληρώνουν καλύτερα.

Λόγο πριν από τον πρώτο ημιτελικό, έχουν απομείνει η Γαλλία, η Ισπανία, η Αγγλία και η Αργεντινή κι έχουν ήδη παιχτεί 100 παιχνίδια. Έχεις δει υπέροχα γκολ, μικρές χώρες να αποκτούν πρόσωπο, το Πράσινο Ακρωτήρι και τη Νορβηγία να θυμίζουν γιατί το ποδόσφαιρο δεν υπακούει πάντα στο σενάριο. Έχεις δει όμως και κάτι άλλο. Μια διοργάνωση τόσο μεγάλη, τόσο τεχνολογικά επιτηρούμενη και τόσο αδυσώπητα εμπορευματοποιημένη, ώστε στο τέλος δυσκολεύεσαι να ξεχωρίσεις πού τελειώνει το παιχνίδι και πού αρχίζει το προϊόν των ομάδων.

Τα hydration breaks εφαρμόστηκαν σε κάθε αγώνα, ανεξάρτητα από τη θερμοκρασία και την ώρα διεξαγωγής. Η FIFA τα υπερασπίστηκε ως μέτρο προστασίας των παικτών και δεν μπορεί κανείς να πει ότι η ζέστη είναι κατασκευή κάποιου τμήματος μάρκετινγκ. Ανάλυση του Reuters έδειξε ότι 35 από τους πρώτους 94 αγώνες ξεπέρασαν το όριο στο οποίο η FIFPRO προτείνει hydration breaks, ενώ 27 πέρασαν και το αυστηρότερο όριο ακραίας θερμικής επιβάρυνσης της ένωσης παικτών. Η κλιματική κρίση δεν είναι πρόσχημα. Είναι ήδη μέρος του αγώνα. Τα διαλείμματα επιβλήθηκαν και σε κλειστά, κλιματιζόμενα γήπεδα ή σε παιχνίδια που δεν πλησίαζαν τα όρια κινδύνου, στο όνομα της «ομοιομορφίας». Τα κανάλια είχαν δικαίωμα να περάσουν σε διαφημίσεις 20 δευτερόλεπτα μετά τη διακοπή και να επιστρέψουν μισό λεπτό πριν από τη σέντρα. Ο Βίρτζιλ φαν Ντάικ είπε το αυτονόητο: όταν υπάρχει πραγματική ζέστη, το διάλειμμα είναι αναγκαίο, μα όταν δεν υπάρχει, απλώς σκοτώνει τη ροή του ματς. Οι προπονητές πήραν δύο timeouts, οι τηλεοπτικοί σταθμοί δύο εγγυημένα εμπορικά παράθυρα και η FIFA ένα επιπλέον επιχείρημα ότι όλα γίνονται για την υγεία. Προστατεύεται πράγματι ο ποδοσφαιριστής. Προστατεύεται όμως και η δυνατότητα να συνεχίσεις να τον βάζεις να παίζει μεσημέρι, σε καύσωνα, επειδή εκείνη η ώρα βολεύει την αγορά. Κι αυτό είναι το νέο μοντέλο που όμως δεν λύνει την αντίφαση ανάμεσα στην υγεία και στο κέρδος. Τη μετατρέπει σε χορηγικό πακέτο.

Περισσότερες χώρες, περισσότερο content

Το 2026 πέρασε από τις 32 στις 48 ομάδες και από τους 64 στους 104 αγώνες. Διαρκεί 39 ημέρες, απλώνεται σε 16 πόλεις 3 χωρών κι απαιτεί από τις ομάδες που φτάνουν μέχρι το τέλος να παίξουν 8 φορές αντί για 7. Η FIFA το παρουσιάζει ως παγκοσμιοποίηση του παιχνιδιού κι έχει δίκιο σε ένα κομμάτι, αφού περισσότερες χώρες απέκτησαν αναγνωρισημότητα, έσοδα, εμπειρία και τη δυνατότητα να ζήσουν μια στιγμή που παλιότερα ανήκε σχεδόν αποκλειστικά στις παραδοσιακές δυνάμεις. Αιρετικό εμπορικό επιχείρημα; 40 επιπλέον παιχνίδια σημαίνουν 40 επιπλέον πακέτα δικαιωμάτων, χορηγιών, εισιτηρίων, hospitality και ψηφιακού περιεχομένου. Η FIFA προβλέπεται να φτάσει περίπου τα 13 δισ. δολάρια εσόδων στον τετραετή κύκλο που κορυφώνεται με το Μουντιάλ, σχεδόν 9 δισ. μέσα στο 2026. Μόνο από εισιτήρια και φιλοξενία υπολογίζει πάνω από 3 δισ., έναντι 949 εκατ. στο Κατάρ. Πέρα των εσόδων, υπάρχουν και οι ποδοσφαιριστές. 5 παίκτες της Άρσεναλ υπολογιζόταν ότι θα βρίσκονταν σε 78 έως 83 αποστολές μέσα στη σεζόν, ενώ ο Μαρτίν Θουμπιμέντι είχε ήδη φτάσει τις 67 συμμετοχές πριν από την τελική ευθεία. Ειδικοί της FIFPRO συνδέουν την αυξανόμενη επιβάρυνση με μεγαλύτερο κίνδυνο τραυματισμών, μειωμένη απόδοση και ελλιπή αποκατάσταση. Οι παίκτες των ομάδων που έφτασαν στον τελικό του Champions League είχαν μόλις 11 ημέρες μέχρι την έναρξη του Μουντιάλ. Και κάπως έτσι η συζήτηση για 64 ομάδες το 2030 έχει ήδη ανοίξει. Το πρώτο Μουντιάλ των 48 δεν έχει ολοκληρωθεί, αλλά η επόμενη επέκταση βρίσκεται στο τραπέζι. Σε λίγο τα προκριματικά θα θυμίζουν διαδικασία εγγραφής που απλά συμπληρώνεις τα στοιχεία σου, αποδέχεσαι τους όρους και περιμένεις το confirmation email.

Από τους 12 ομίλους προκρίθηκαν οι δύο πρώτοι και οι οκτώ καλύτεροι τρίτοι, με αποτέλεσμα κάθε ομάδα να εξαρτάται όχι μόνο από όσα συνέβαιναν στον δικό της όμιλο, αλλά και από αποτελέσματα στην άλλη άκρη της ηπείρου. Πρόσφατη μαθηματική μελέτη μέτρησε 495 διαφορετικές πιθανές διαμορφώσεις του ταμπλό και επισήμανε ανισότητες στην επιλογή των τρίτων, αβεβαιότητα για τη διαδρομή των νικητών και ευπάθεια σε στρατηγικές υπολογισμού. Το Μουντιάλ μεγάλωσε τόσο, ώστε χρειάζεσαι υπολογιστικό φύλλο για να καταλάβεις ποιος προκρίνεται και γιατί. Η αγωνία έγινε λογιστική.

Η διοργάνωση εκτείνεται από το Μεξικό έως τον Καναδά κι από την ανατολική έως τη δυτική ακτή των ΗΠΑ. Δεν είναι απλώς οι πτήσεις μα οι αλλαγές θερμοκρασίας, υγρασίας, υψομέτρου και βιολογικού ρολογιού, μαζί με προπονήσεις, υποχρεώσεις στα μέσα και παιχνίδια ανά λίγες ημέρες. Η αθλητιατρική βιβλιογραφία είχε προειδοποιήσει ότι ορισμένοι διεθνείς θα έφταναν στη διοργάνωση έχοντας διασχίσει έως και 19 ζώνες ώρας. Η FIFA πουλά την ήπειρο ως σκηνικό και το σώμα του παίκτη γράφει χιλιόμετρα, πλέον όχι μόνο στο γήπεδο.

Η Αργεντινή έφτασε στον ημιτελικό μέσα σε ένα σύννεφο καταγγελιών που γέννησε το ειρωνικό «VARgentina». Στον όμιλο, η Αλγερία ζήτησε αποβολή του Λιονέλ Μέσι για πάτημα στη γάμπα του Αΐσα Μαντί. Ο Μέσι έμεινε στο γήπεδο και πέτυχε χατ τρικ. Στους «16», η Αίγυπτος προηγήθηκε 2-0, είδε γκολ του Μοστάφα Ζίκο να ακυρώνεται για φάουλ πολύ νωρίτερα στην ίδια επιθετική κατοχή και ζήτησε πέναλτι λίγο πριν η Αργεντινή πετύχει το νικητήριο γκολ στο 92΄. Η αιγυπτιακή ομοσπονδία κατέθεσε επίσημη διαμαρτυρία. ε τις αποφάσεις, το φάουλ πριν από το ακυρωμένο γκολ υπήρχε, είπε, ενώ η επαφή στον Σαλάχ ήταν «φυσιολογική ποδοσφαιρική επαφή». Πρώην παίκτες και αναλυτές αντέτειναν ότι το VAR υποτίθεται πως δεν θα ξαναδιαιτητεύει ολόκληρες κατοχές ούτε θα εφαρμόζει διαφορετικό μέτρο σε δύο παρόμοιες επαφές. Αυτό δεν αποδεικνύει οργανωμένο σχέδιο υπέρ της Αργεντινής. Αποδεικνύει, όμως, ότι η τεχνολογία δεν εξαφάνισε την λανθασμένη ερμηνεία, απλώς της έδωσε περισσότερες κάμερες. ο Μπριλ Εμπολό αποβλήθηκε με δεύτερη κίτρινη για θέατρο, έπειτα από παρέμβαση του VAR μέσω μιας διευρυμένης εκδοχής του πρωτοκόλλου «λανθασμένης ταυτότητας». Η πρώην διεθνής διαιτητής Κριστίνα Ούνκελ χαρακτήρισε την εφαρμογή υπερβολικά ευρεία και προειδοποίησε ότι περνάμε πλέον στη ζώνη της πλήρους επαναδιαιτήτευσης. ν το ζεύγος Μπαλογκούν–Κουάνσα. Ο Αμερικανός Φόλαριν Μπαλογκούν αποβλήθηκε για επικίνδυνο τάκλιν, αλλά η ποινή του ανεστάλη χωρίς δημόσια αιτιολόγηση, αφού ο Ντόναλντ Τραμπ είχε ζητήσει προσωπικά από τον Τζάνι Ινφαντίνο να εξετάσει την υπόθεση. Ο Άγγλος Τζάρελ Κουάνσα τιμωρήθηκε με δύο αγωνιστικές για αντίστοιχη παράβαση, χωρίς δικαίωμα έφεσης. Πρώην διεθνείς διαιτητές δήλωσαν ότι δεν μπορούσαν να συμφιλιώσουν τις δύο αποφάσεις. Η FIFA αρνήθηκε πολιτική παρέμβαση. Η διαφάνεια, πάλι, έμεινε εκτός αποστολής.

Από τη «μικρή πονηριά» στο μεγάλο μαγείρεμα

Το 2018 ο Μισέλ Πλατινί παραδέχθηκε ότι, ως επικεφαλής της οργανωτικής επιτροπής του 1998, είχε χρησιμοποιηθεί «λίγη πονηριά» στον σχεδιασμό της κλήρωσης. Η Βραζιλία τοποθετήθηκε στον πρώτο όμιλο και η Γαλλία στον τρίτο, ώστε, αν τερμάτιζαν πρώτες, να βρεθούν σε αντίθετες πλευρές του ταμπλό. Συναντήθηκαν τελικά στον τελικό, όπου η Γαλλία νίκησε 3-0. Ο Σεπ Μπλάτερ απάντησε ότι επρόκειτο για συνηθισμένη πρακτική και όχι για διαφθορά. Οι θεωρίες για εξωτερικές πιέσεις ώστε να αγωνιστεί ο Ρονάλντο παραμένουν θεωρίες κι εκείνο που αποδείχθηκε είναι η πρόθεση να κατασκευαστεί το εμπορικά επιθυμητό μονοπάτι.

Μήπως αυτό είναι το μεγάλο μαγείρεμα του σήμερα; Όχι η μυστική εντολή σε έναν διαιτητή, αλλά ο συνολικός σχεδιασμός του περιβάλλοντος, το ταμπλό, οι ώρες, οι μετακινήσεις, τα διαλείμματα, η αποκατάσταση, τα πρωτόκολλα, η ισχύς κάθε ομοσπονδίας. Δεν χρειάζεται να προκαθορίσεις το αποτέλεσμα, όταν μπορείς να ρυθμίσεις τις πιθανότητες και να ονομάσεις τη ρύθμιση «οργάνωση».

Το λάθος μετακόμισε σε δωμάτιο με οθόνες

Οι παρεμβάσεις του VAR ξεπέρασαν πολύ γρήγορα το σύνολο των 20 παρεμβάσεων του 2018 και των λιγότερων από 30 του 2022. Η FIFA και η IFAB διεύρυναν τα πεδία στα οποία μπορεί να επεμβαίνει το σύστημα. Το αποτέλεσμα δεν ήταν περισσότερη ηρεμία, αλλά περισσότερες φάσεις στις οποίες κανείς δεν ξέρει ποιο ακριβώς είναι το όριο της επανεξέτασης.

Χαμός έγινε πάλι όταν ένα γκολ ισοφάρισης στις καθυστερήσεις ακυρώθηκε επειδή ο αισθητήρας μέσα στην μπάλα εντόπισε επαφή με τα μαλλιά επιτιθέμενου. Λίγες ημέρες αργότερα, η Νορβηγία υποστήριξε ότι η μπάλα χτύπησε καλώδιο κάμερας πριν από το γκολ της Αγγλίας. Η FIFA επικαλέστηκε τον ίδιο αισθητήρα για να πει ότι δεν καταγράφηκε επαφή. Το ποδόσφαιρο απέκτησε τεχνολογία ικανή να αναγνωρίσει μια τρίχα, αλλά παραμένει ανίκανο να μετρήσει με αισθητήρα τη συνέπεια.

Η τεχνολογία θα πει αν υπήρξε άγγιγμα. Μάλλον. Δεν μπορεί να σου πει αν το άγγιγμα ήταν αρκετό, αν η επαφή αλλοίωσε τη φάση, αν η παρέμβαση ήταν «σαφώς και προφανώς λάθος» ή αν απλώς βρήκαμε μια καινούργια αφορμή να καθυστερήσουμε το παιχνίδι. Η υποκειμενικότητα δεν καταργήθηκε, απλά μετακόμισε σε ένα κλειστό δωμάτιο και απέκτησε γραμμές, κυματομορφές κι επίφαση επιστημονικής ουδετερότητας.

 

Από τη Ρωσία και το Κατάρ στην αγορά χωρίς σύνορα

Η Ρωσία του 2018 και το Κατάρ του 2022 δεν ήταν απλώς δύο «κακά» Μουντιάλ. Αγωνιστικά πρόσφεραν ισχυρές στιγμές και τεράστια τηλεθέαση. Πολιτικά και ηθικά, όμως, έδειξαν πόσο εύκολα η FIFA μπορεί να μετατρέψει το παγκόσμιο παιχνίδι σε υπηρεσία νομιμοποίησης εξουσίας.

Στη Ρωσία, η Human Rights Watch μίλησε ανοιχτά για sportswashing του καθεστώτος Πούτιν, καταγράφοντας καταστολή, διακρίσεις και τουλάχιστον 21 θανάτους εργατών σε έργα σταδίων. Στο Κατάρ, ακόμη και εσωτερική επιτροπή της FIFA κατέληξε ότι η ομοσπονδία είχε ευθύνη να συμβάλει στην αποζημίωση μεταναστών εργατών για θανάτους, τραυματισμούς, απλήρωτους μισθούς και χρέη, ενώ η FIFA δεν υιοθέτησε την πρόταση μέσω του legacy fund. Χρησιμοποιήθηκαν υπάρχοντα γιγαντιαία στάδια και πούλησε το πιο καθαρό προϊόν με κλιμάκωση, θέαμα, δεδομένα και πρόσβαση. Τα γήπεδα έφτασαν, σύμφωνα με τη FIFA, πληρότητα 99,7% και πάνω από 6,25 εκατ. θεατές μέχρι τα προημιτελικά. Οι ψηφιακές πλατφόρμες της κατέγραψαν 20 δισ. video views. Το Fox είχε μέσο όρο 5 εκατομμύρια Αμερικανούς θεατές ανά αγώνα ομίλων, αύξηση 92% σε σχέση με το Κατάρ. Εμπορικά, είναι θρίαμβος που δεν θα εμφανιστεί σε κανέναν ισολογισμό.

Η λαϊκότητα του αθλήματος δοκιμάζεται όμως στην κερκίδα. Η σχεδόν απόλυτη πληρότητα δεν σημαίνει εύκολη πρόσβαση. Η FIFA εφάρμοσε δυναμική τιμολόγηση, ενώ τον Ιούνιο η μέση φθηνότερη τιμή μεταπώλησης για έναν αγώνα έφτανε, σύμφωνα με την TicketData, τα 798 δολάρια. Για τον τελικό προσφέρονταν εισιτήρια έως 10.990 δολάρια, την ώρα που οργανώσεις φιλάθλων υπολόγιζαν ότι ένας ανάπηρος οπαδός που θα ακολουθούσε την ομάδα του μέχρι το τέλος θα μπορούσε να χρειαστεί 6.900 δολάρια μόνο για εισιτήρια. Το «γεμάτο γήπεδο» είναι επιτυχία. Δεν απαντά, όμως, στο ποιοι έχουν πλέον δικαίωμα να βρίσκονται μέσα σε αυτό;

104 αγώνες, 4 ζώνες ώρας, παιχνίδια που για την Ευρώπη τελειώνουν όταν έχει ήδη αρχίσει η επόμενη μέρα. Διαλείμματα, VAR checks, καθυστερήσεις, highlights, ειδοποιήσεις, βίντεο δέκα δευτερολέπτων και μια αδιάκοπη ροή «στιγμών» που αντικαθιστούν σιγά σιγά τον ίδιο τον αγώνα.

Προσπαθείς και στο τέλος θυμάσαι αποσπάσματα. Ένα γκολ στο κινητό. Μια κόκκινη που εξηγήθηκε την επόμενη ημέρα. Μια μικρή χώρα που αγάπησες για τρεις αγώνες. Ένα πέναλτι που συζητήθηκε περισσότερο από τα 90 λεπτά. Δεν παρακολούθησες μια διοργάνωση. Κατανάλωσες το feed της. Οι αριθμοί λένε ότι το Μουντιάλ ήταν παντού. Δεν λένε πόσο βαθιά ήταν μέσα μας. Είκοσι δισεκατομμύρια views δεν είναι είκοσι δισεκατομμύρια κοινές αναμνήσεις. Μπορεί να είναι απλώς είκοσι δισεκατομμύρια φορές που ένας αντίχειρας σταμάτησε για λίγο στην οθόνη.

Το ποδόσφαιρο δεν έγινε επιχείρηση το 2026. Πάντοτε είχε χρήμα, εξουσία, παραγοντισμό, βία και διαφθορά. Κάποτε, όμως, η αγορά προσπαθούσε να χωρέσει γύρω από το παιχνίδι. Τώρα το παιχνίδι προσπαθεί να χωρέσει μέσα στην αγορά. Δεν πρόκειται για νοσταλγία ενός υποτιθέμενα αγνού παρελθόντος. Και τα παλιά Μουντιάλ είχαν ευνοημένους, δικτάτορες, ύποπτες κληρώσεις και χορηγούς που ήθελαν τον σωστό πρωταγωνιστή. Η διαφορά είναι πως σήμερα η εξαίρεση έγινε επιχειρηματικό μοντέλο όπου  κάθε λεπτό, κάθε διαδρομή και κάθε συγκίνηση πρέπει να παράγει μετρήσιμη απόδοση.

Κι όμως η συγκίνηση, δεν έχει χαθεί εντελώς. Βρίσκεται ακόμη σε μια πάσα που δεν είχε προβλέψει ο αλγόριθμος, σε ένα παιδί που πανηγυρίζει χωρίς να γνωρίζει την τιμή του πακέτου φιλοξενίας, σε μια μικρή ομάδα που αρνείται τον ρόλο του κομπάρσου. Γι’ αυτό συνεχίζεις να βλέπεις. Το ερώτημα δεν είναι αν αυτό το Παγκόσμιο Κύπελλο άξιζε. Το ερώτημα είναι πόσο ακόμη ποδόσφαιρο πρέπει να θυσιάζεται, για να συνεχίσει το Παγκόσμιο Κύπελλο να αξίζει τόσο πολύ στην αγορά.

Διαβάστε επίσης: 

Όταν η ιδιοκτησία έγινε login

Η αποδόμηση της βαρεμάρας και γιατί δυσκολευόμαστε να σκεφτούμε

Η εργαλειοποίηση του Therapy-Speak

Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr