To κύμα του ανείπωτου τρόμου

Ξύπνησα ανυποψίαστος και ξεκούραστος στις 26 Δεκεμβρίου 2004, στο σπίτι μου στην Αθήνα, και κατάλαβα ότι κάτι σοβαρό είχε συμβεί, από τα μηνύματα φίλων που γνώριζαν ότι μου αρέσουν τα μακρινά και εξωτικά ταξίδια: «Πες μου σε παρακαλώ ότι είσαι στην Ελλάδα και όχι σε καμιά Ταϊλάνδη ή Ινδονησία». Άναψα ανήσυχος την τηλεόραση και είδα την οθόνη πλημμυρισμένη από νερά και συντρίμμια.

«Τρομερός σεισμός και φονικό τσουνάμι στη Σουμάτρα», έγραφε η κάρτα που συνόδευε τις συγκλονιστικές εικόνες. Η ενέργεια που εκλύθηκε από τα 8,5 Ρίχτερ του μανιασμένου Εγκέλαδου ισοδυναμούσαν, είπαν οι επιστήμονες, με 23.000 ατομικές βόμβες όπως εκείνη της Χιροσίμα. Αργότερα το μέγεθος του σεισμού επανεκτιμήθηκε και υπολογίστηκε σε 9,3 Ρίχτερ.

Η πόλη Μπάντα Άτσε, που βρισκόταν στο επίκεντρο, υπέστη φριχτές ζημιές, ενώ αμέτρητες φτωχικές κοινότητες στα πέριξ ισοπεδώθηκαν. Όπως αποδείχθηκε, αυτή ήταν η μικρότερη από τις συμφορές της αποφράδας ημέρας.

«Ύψιστος βαθμός κινδύνου για μεγάλo τσουνάμι, που μπορεί να πλήξει ακόμα και απομακρυσμένες ακτές», αποφάνθηκαν οι επιστήμονες που παρακολουθούσαν το φαινόμενο από την άλλη άκρη του πλανήτη. Δεν υπήρχε όμως σύστημα προειδοποίησης ούτε δίαυλος έγκαιρης επικοινωνίας με τις χώρες που βρίσκονταν γύρω από το επίκεντρο.

Ο σεισμός έγινε στις 8 πρωί στην Ινδονησία, οπότε η γειτονική Ταϊλάνδη με τα δημοφιλή θέρετρα βρέθηκε στο έλεος του υδάτινου τείχους λίγο μετά το πρωινό. Πολλοί τουρίστες είχαν ήδη ξεχυθεί στις αμμουδιές, όπου είδαν έκπληκτοι τα νερά να αποσύρονται εκατοντάδες μέτρα προς τα ανοιχτά. Ελάχιστοι σπουδαγμένοι αντιλήφθηκαν αυτό που ακολουθούσε.

«Run», πρόσταξαν. Λέγεται ότι κάποια ζώα, με πρώτους τους ελέφαντες, ποδοβόλησαν τρομαγμένα προς τους λόφους. Οι άνθρωποι δεν έδωσαν ιδιαίτερη σημασία. Το πολύ πολύ να έρθει κανένα μεγάλο κύμα, θα σκέφτηκαν κάποιοι. Η έννοια τσουνάμι δεν είχε περάσει ακόμη στο συλλογικό υποσυνείδητο. Όσες φορές συνέβη τέτοιος όλεθρος, ήταν πριν από την εποχή της τηλεόρασης.

Οι διηγήσεις των γερόντων ακούγονταν υπερβολικές, όπως και οι ισχυρισμοί των βιβλίων της ιστορίας. Ποιος πιστεύει δα ότι τα νερά από κάποιον σεισμό της Σαντορίνης κατάπιαν τον Μινωικό πολιτισμό; Και ποιος σκοτίζεται για τέτοιες λεπτομέρειες όταν περιμένει η τροπική λιακάδα και η αρμύρα του ζεστού Ινδικού;

Το τσουνάμι που δημιουργήθηκε από τα 9,3 Ρίχτερ της Μπάντα Άτσε, με το ρήγμα των 1300 χιλιομέτρων, ήταν ένας θεόρατος υγρός φονιάς. Έπνιξε ανθρώπους, ζώα και περιουσίες σε όλα τα μήκη και πλάτη του Ινδικού. Στη Σουμάτρα είχε ύψος ακόμα και 30 μέτρα, στην Ταϊλάνδη 19, στη Σρι Λάνκα που απέχει μισό ωκεανό 9 μέτρα. Το κύμα αφαίρεσε ζωές στην Ινδία, στη Μυανμάρ, στο Μπανγκλαντές, στις Μαλδίβες, στην Υεμένη, ακόμα και σε απομακρυσμένες παράκτιες και νησιωτικές χώρες της Αφρικής (Σομαλία, Τανζανία, Κένυα, Σεϋχέλλες, Ν. Αφρική, Μαδαγασκάρη).

Προσωπικά ανατρίχιασα σύγκορμος όταν αντίκρυσα επιμνημόσυνη πλάκα στο νησί Πραλέν των Σεϋχελλών: «Εδώ έχασαν τη ζωή τους 3 άνθρωποι στο τσουνάμι της 26ης Δεκεμβρίου 2004». Δείτε τον παγκόσμιο χάρτη και θα καταλάβετε το εξωφρενικό του πράγματος. Οι Σεϋχέλλες απέχουν από την Ινδονησία όσο η Ελλάδα από το Ουζμπεκιστάν ή από τη Νιγηρία. Ανοιχτή θάλασσα, ωστόσο, χωρίζει τις δύο χώρες. Δεν μεσολαβεί στεριά που να μπορεί να ανακόψει την πορεία του κολοσσιαίου κύματος. Το τσουνάμι έφτασε στις ακτές της Αφρικής 10-11 ώρες μετά τον σεισμό.

Η στατιστική του τρόμου προξενεί ανατριχίλα: 227.898 νεκροί, εκ των οποίων οι 184.167 επιβεβαιωμένοι. Οι υπόλοιποι, πολύ απλά και ανατριχιαστικά, δεν βρέθηκαν ποτέ.

Τουλάχιστον 125 χιλιάδες άνθρωποι τραυματίστηκαν από το τσουνάμι ή από τον σεισμό. Σχεδόν 1,8 εκατομμύρια δύσμοιροι έμειναν άστεγοι, φτωχοί βιοπαλαιστές οι περισσότεροι, χωρίς στον ήλιο μοίρα.

Η Δύση έκλαψε τους 9.000 τουρίστες που έχασαν τη ζωή τους (βορειοευρωπαίοι οι περισσότεροι, σε αναζήτηση χειμερινής λιακάδας), έστειλε κάποια ψιλά για να έχει τη συνείδησή της ήσυχη (14 δις ανθρωπιστική βοήθεια και ισόποση, σχεδόν, ζημιά), σκάρωσε 2-3 δακρύβρεχτες ταινίες για να αγγίξει ευαίσθητες χορδές καθήκον της και κατόπιν άλλαξε πλευρό για να χωνέψει καλύτερα το χριστουγεννιάτικο τσιμπούσι.

Σκέφτεστε κι εσείς αυτό που σκέφτομαι, έτσι; Εάν η βιβλική καταστροφή γινόταν στις ΗΠΑ ή στη «γηραιά ήπειρο», θα είχαμε ακόμη πένθος, ακόμα και για διψήφιο ή τριψήφιο αριθμό θυμάτων. Τα πάμπτωχα κράτη της Νοτιοανατολικής Ασίας και της Ινδοκίνας; Αυτοί, οι σκούροι, ας τα βγάλουν πέρα μόνα τους. Ποιος τους είπε να πολλαπλασιαστούν σαν τα κουνέλια, σε τόπους επιρρεπείς σε σεισμούς, λιμούς και καταποντισμούς;

Από την Boxing Day (26η Δεκεμβρίου) του 2004, δεν μπορώ να σκεφτώ τίποτε άλλο τα Χριστούγεννα παρά μόνο το κυκλώπειο τείχος νερού που κατάπιε 230 χιλιάδες ζωές στον Ινδικό Ωκεανό.

Ανάμεσά τους ήταν και μερικοί Έλληνες τουρίστες, αλλά περισσότερο καίγεται η καρδιά μου για τους απόκληρους που έσβησαν μέσα στα νερά και για τους φτωχούς που έμειναν πίσω να σπαράζουν και να ψάχνουν ίχνη ζωής και παρηγοριάς μέσα στο βαλτόνερα.

Και, ας μη κοιτάμε αλλού. Η φύση είναι τυφλή όταν αποφασίσει να εκδικηθεί, οπότε κάτι ανάλογο μπορεί να συμβεί και σε εμάς: με σεισμούς, με πλημμύρες, με πυρκαγιές, με εκρήξεις ηφαιστείων, με κατολισθήσεις, με τυφώνες, με κάθε λογής «θεομηνία».

Το επόμενο φονικό τσουνάμι, άλλωστε, έπληξε την πλούσια Ιαπωνία το 2011, με 20-22 χιλιάδες νεκρούς στη Φουκουσίμα μετά τον τερατώδη σεισμό των 9,1 Ρίχτερ.

Αν μη τι άλλο, ήμασταν πια υποψιασμένοι. Εμείς, για τις φριχτές εικόνες που θα περνούσαν από τις οθόνες μας, και οι Ιάπωνες, για τα μέτρα που όφειλαν να πάρουν για να σωθούν. Όπου αυτό ήταν εφικτό.