Τιμητική εκδήλωση για τη Μαρίζα Κωχ και τη Νένα Βενετσάνου

Είναι δύο σημαντικές ερμηνεύτριες και δύο σημαντικές τραγουδοποιοί ταυτόχρονα. Η μία αποτελεί γνήσιο τέκνο της γενιάς του ’60 και η άλλη της γενιάς της Μεταπολίτευσης με όλη την αναπτυσσόμενη τότε κινηματική δράση. Η Μαρίζα Κωχ εμφανίστηκε στη δισκογραφία ως ερμηνεύτρια του Νίκου Χουλιαρά και του Μάνου Λοΐζου για να ασχοληθεί στη συνέχεια και για όλα τα επόμενα χρόνια αποκλειστικά με τις δικές της συνθέσεις. Η Νένα Βενετσάνου, αντίθετα, ξεκίνησε δισκογραφικά υπό τη σκέπη του Αλέκου Πατσιφά της ΛΥΡΑ με δικά της τραγούδια για να συνεργαστεί αμέσως μετά με τους πιο μεγάλους Έλληνες συνθέτες και να ταυτιστεί βασικά με τον Μάνο Χατζιδάκι.

Είναι φωνές διαφορετικές και όμοιες συγχρόνως. Τις ενώνει η αισθητική τους, το ήθος και η ποιότητα τους, όπως και η μεγάλη αγάπη τους για τη λογοτεχνία και για τους ποιητές αυτής της χώρας. Το 1978 κυκλοφόρησε ο δίσκος της Κωχ με τα ποιήματα του Νίκου Καββαδία, μία εργασία που ο Μάνος Χατζιδάκις είχε χαρακτηρίσει «αριστούργημα» από το Τρίτο Πρόγραμμα! Τον ίδιο καιρό, η δημιουργός παρουσίασε τις μελοποιήσεις της και στον Κώστα Βάρναλη σε ένα ρεσιτάλ στην Εθνική Πινακοθήκη, πάλι με τις ευλογίες του Χατζιδάκι και του Τρίτου Προγράμματος. Άγνωστο για ποιο λόγο, ενώ η δισκογραφία της Κωχ ήταν ιδιαίτερα ανθηρή εκείνα τα χρόνια, τα τραγούδια της σε ποίηση Βάρναλη ποτέ δεν δισκογραφήθηκαν, εξαιρουμένου του ποιήματος «Ο τρελός» μέσα από το άλμπουμ «Παναγιά μου – Παναγιά μου» του 1976. Γνωρίζουμε, μάλιστα, πως ένα από τα ποιήματα του Βάρναλη που έφτιαξε η Κωχ είχε τραγουδηθεί από τη Φλέρυ Νταντωνάκη χωρίς ποτέ κι αυτό να δισκογραφηθεί ή, έστω, να ηχογραφηθεί. Απ’ όσο είμαι σε θέση να γνωρίζω, επίσης, η σχέση της Κωχ με την ποίηση διατηρείται αναλλοίωτη ως τις μέρες μας, εφόσον πρόσφατα μελοποίησε δύο ποιήτριες εκ διαμέτρου αντίθετες, αλλά εξίσου σημαντικές: Την Κατερίνα Γώγου και την Κική Δημουλά. Ξεχωριστής σημασίας είναι, φυσικά, και οι δισκογραφημένες μελοποιήσεις της στον Γιώργο Σαραντάρη, όπως και στη Σαπφώ.

Η Νένα Βενετσάνου, πάλι, με την είσοδο της στα μουσικά πράγματα, μας σύστησε τον Γάλλο σουρεαλιστή Paul Eluard, μελοποιημένο από την ίδια, αλλά και τη νέα τότε στιχουργό – ποιήτρια Μπέττυ Κομνηνού, η οποία υπήρξε στενή συνεργάτιδα της στο ταξίδι της αναζήτησης του στίχου. Μας γνώρισε ακόμη τη μουσικότητα των ποιητριών του Μεσοπολέμου, ανοίγοντας το δικό της «Κουτί της Πανδώρας»: Τη Μυρτιώτισσα, τη Μαρία Πολυδούρη, τη Γαλάτεια Καζαντζάκη. Έκτοτε, η φωνή της Βενετσάνου υπηρέτησε αυστηρά το λόγο των ποιητών με τον κατάλογο να είναι ατελείωτος πραγματικά. Αναφέρω ενδεικτικά τον Γιάννη Ρίτσο με τον «Επιτάφιο» του Μίκη Θεοδωράκη, τους – κατά Ηλία Ανδριόπουλο – «Προσανατολισμούς» του Οδυσσέα Ελύτη κι ακόμη τους κύκλους «Έρως ανίκατε μάχαν» του Νότη Μαυρουδή σε ποιήματα του Ηλία Πετρόπουλου και «Το πρόσωπο της αγάπης» της Καλλιόπης Τσουπάκη σε ποιήματα του Κ. Π. Καβάφη, του Γιώργου Σαραντάρη κ.α.

Το καλλιτεχνικό συνταξίδεμα της Μαρίζας Κωχ και της Νένας Βενετσάνου μετράει ήδη τριάντα χρόνια. Οι κοινές παραστάσεις τους στον «Δίαυλο», στο Κουκάκι, είχαν αφήσει εποχή, ενώ κάποιοι θα θυμούνται και τη σύμπραξη τους στη σκηνή του Ηρωδείου, σκηνοθετημένες μάλιστα από τον Νίκο Κούνδουρο. Ιστορικά, η πρώτη φορά που συνεργάστηκαν και δισκογραφικά, ήταν το 2002 όταν η Κωχ κάλεσε τη Βενετσάνου να συμμετάσχει στα «Χρωματιστά τραγούδια», έναν κύκλο παιδικών τραγουδιών της. Βέβαια, στην αποψινή εκδήλωση θα έχουμε την ευκαιρία να τις απολαύσουμε να τραγουδούν μαζί για εκείνη την ξεχωριστή τηλεοπτική εκπομπή του Γιάννη Σολδάτου, που τότε μπορεί να εξυπηρετούσε την τρέχουσα καλλιτεχνική δραστηριότητα, σήμερα ωστόσο έχει πάρει την αξία του ντοκουμέντου και της πολιτιστικής κληρονομιάς: Οι δυο τους στο αποκορύφωμα της μεγάλης καριέρας τους να αποδίδουν μελοποιημένους τους Κώστα Βάρναλη, Νίκο Καββαδία και τον Ισπανό Federico Garcia Lorca.

Είναι ευτύχημα, είναι ευλογία που η Μαρίζα Κωχ και η Νένα Βενετσάνου συνεχίζουν ακάθεκτες το ατέρμονο ταξίδι της «Fata Morgana», η κάθε μία στο δρόμο της και με τον τρόπο της, αλλά επί της ουσίας πάντα «μαζί»: Την εποχή, ξέρετε, που οι συμπράξεις των καλλιτεχνών βασίζονται σε «μανατζεριλίκια» ή σε δισκογραφικά «μαγειρέματα», η δική τους συνεργασία χρωστάει πολλά στην προσωπική τους γνωριμία, στη φιλία, στα πιο όμορφα συναισθήματα, στις ιδέες και, όπως ήδη είπαμε, στο κοινό ζητούμενο τους από την τέχνη και το τραγούδι. Όταν κάτι γίνεται αβίαστα και αληθινά, είναι σίγουρο πως θα το τιμήσει και ο κόσμος, γι’ αυτό και δεν είναι καθόλου περίεργο που οι περσινές κοινές παραστάσεις τους στον ανανεωμένο «Δίαυλο» έκαναν ανθρώπους όλων των ηλικιών να προσέρχονται σαν σε προσκύνημα, παίρνοντας παράταση για αρκετές εβδομάδες.

Τα πράγματα με τη δισκογραφία δεν είναι εύκολα, όπως γνωρίζουμε. Δεν είναι εύκολα, όμως, και τα πράγματα με τις μουσικές σκηνές και τις συναυλίες, όταν οι περισσότεροι μουσικοί, όπως επίσης γνωρίζουμε, καλούνται να παίξουν κυριολεκτικά «για την ψυχή της μάνας τους». Ας είναι! Απόψε η Μαρίζα Κωχ και η Νένα Βενετσάνου είναι εδώ, θα συμπράξουν μουσικά και θα τραγουδήσουν από και για τη δική τους ψυχή, αλλά και τη δική μας. Δύο θείες φωνές θα μας θυμίσουν τον λόγο του Καββαδία, του Βάρναλη, της Πολυδούρη, του Σαραντάρη, της Δημουλά. Έτσι, σαν ξόρκι για την ολότελα αντιποιητική εποχή που ζούμε και για τα δύσκολα που έρχονται.

* Το κείμενο αυτό θα διαβαστεί στην εκδήλωση «Μελοποιημένη Ποίηση από τη Μαρίζα Κωχ και τη Νένα Βενετσάνου». Σήμερα, στις 19.30, στο Ζάπειο, στο πλαίσιο του 48ου Φεστιβάλ Βιβλίου. Τραγουδούν οι δύο δημιουργοί με τη συμβολή του Κώστα Χατζόπουλου στην κιθάρα, του Αντώνη Σκαμνάκη στη βιόλα ντα γκάμπα, της Μαρίας Καπύρη στο μπεντίρ και του Ραφαήλ Μελετέα στην κιθάρα. Ομιλητές: Σταύρος Καραγιάννης, Πέπη Ρηγοπούλου, Αντώνης Μποσκοΐτης