Θόδωρος Αγγελόπουλος: Μέρες του ’36, η Δικτατορία

Υπάρχουν πολλοί τρόποι για να κατανοήσει και να προσεγγίσει κάποιος τα ιστορικά γεγονότα που συμβαίνουν γύρω του. Ο σκηνοθέτης Θόδωρος Αγγελόπουλος προσέγγισε την εποχή του με τρόπο αισθητικό και αποτύπωσε τους προβληματισμούς του σχετικά με τις δικτατορίες που κυριάρχησαν στην Ελλάδα στην ταινία Μέρες του ΄36′ ο τίτλος αυτός σαφώς παραπέμπει άμεσα στη μεταξική δικτατορία της 4ης Αυγούστου του 1936. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι η ταινία αυτή γυρίστηκε το 1972, κατά τη διάρκεια της απριλιανής δικτατορίας του 1967.

Ο Αγγελόπουλος χωρίς να αναφέρεται σε καμία από τις δύο ρητά, μας αποκαλύπτει τους μηχανισμούς και τις δομές που στήριξαν τις δύο αυτές δικτατορίες, σκιαγραφεί τον εγγενή αυταρχισμό που τις χαρακτηρίζει με τα συνεπακόλουθα του, τη βία, τις διώξεις πολιτών, καθώς και την αποστέρηση των στοιχειωδών πολιτικών και ανθρώπινων δικαιωμάτων τους.

Βέβαια, η ταινία δεν αναφέρεται στην ίδια τη δικτατορία, αλλά στις ημέρες του ’36 τις πριν την 4η Αυγούστου που την εκκόλαψαν και την προετοίμασαν. Κεντρικό θεματικό της άξονα έχει την ομηρεία του βουλευτή Κριεζή από τον φυλακισμένο Σοφιανό, με κύριο αίτημά του την απελευθέρωση του.

Ο Σοφιανός, άνθρωπος του υποκόσμου και συνεργάτης της Ασφάλειας, βρίσκεται στη φυλακή, καθώς κατηγορείται για τη δολοφονία ενός πολιτευτή, κατά τη διάρκεια προεκλογικής του ομιλίας’ μία δολοφονία, όμως, που ο ίδιος φαίνεται να μην έχει διαπράξει. Μέσα από απρόβλεπτες καταστάσεις, ο Σοφιανός οδηγείται εν τέλει στην εκτέλεση και θάβεται την επομένη ημέρα της δολοφονίας του μαζί με άλλους τρείς κρατούμενους.

Με αφορμή, επομένως, ένα επεισόδιο, αστυνομικού περισσότερο ενδιαφέροντος, ο Αγγελόπουλος αποκαλύπτει όλους τους μηχανισμούς που συνεργάζονται μεταξύ τους, προκειμένου να επιβληθεί η δικτατορία σε ένα λαό που αδυνατεί να καθορίσει ο ίδιος τη ζωή του και τις συνθήκες 2 διαβίωσης του.

Παρελαύνουν, έτσι, μπροστά από τα μάτια μας όλοι όσοι συντελούν στη διαμόρφωση της έσχατης παρακμής, στη διάβρωση, όχι μόνο του πολιτεύματος, αλλά και των ανθρώπων, ακόμη και του ίδιου του τόπου που αποπνέει τη βαθιά διαφθορά αυτών που τον διοικούν. Πρόκειται για μια περίκλειστη πολιτική τάξη, αποτελούμενη από πρόσωπα φαιδρά, χωρίς ηθικούς φραγμούς, που υπόκεινται στην ειρωνεία, τη θυμηδία και την εποπτεία του Άγγλου πρέσβη.

Περιγράφεται, επιπλέον, ένας κρατικός μηχανισμός απόλυτα ελεγχόμενος και υποταγμένος στη κεντρική εξουσία, ανηλεής και αδίστακτος στις πρακτικές του, αδιάφορος για τα θύματα που συνθλίβει. Μέθοδοι επιβολής του η βία και ο θάνατος. Η τιμωρία, ο εγκλεισμός, οι βασανισμοί, οι δολοφονίες και, τέλος, οι εκτελέσεις μας υποβάλλουν και τον χώρο τέλεσης τους, που δεν είναι άλλος από το κυρίαρχο σύμβολο της ταινίας, που είναι η φυλακή.

Στη φυλακή, έννομο χώρο τιμωρίας, οι κρατούμενοι, που προσπαθούν να δραπετεύσουν, συλλαμβάνονται και ξυλοκοπούνται, στη φυλακή δολοφονείται και ο υπόδικος, στη φυλακή εκτελούνται και τρεις ακόμη άνθρωποι την αυγή μαζί με τον Σοφιανό. Από τη φυλακή εξαπλώνεται η βία και έτσι βρίσκεται πνιγμένος ο φίλος του υπόδικου Σοφιανού για να μην καταθέσει στη δίκη, αν αυτή γίνει ποτέ. Όλη η Ελλάδα μια φυλακή, στην οποία κυριαρχεί η αυθαιρεσία και η διαπλοκή, με τελικό μέσο επιβολής του «Νόμου» τον θάνατο.

Ο Αγγελόπουλος σαφώς δεν κάνει πολιτική, αποτυπώνει, όμως, στην ταινία τα μέσα εκείνα που χρησιμοποίησε η μεταξική δικτατορία και τα οποία αποτελούν κοινό τόπο με την πραγματικότητα που ο ίδιος βιώνει. Η θρησκοληψία, η αρχαιοκαπηλία, ο ιδεολογικός έλεγχος της νεολαίας και η πολιτική αξιοποίησή της, η προώθηση σε όλους τους τομείς ανθρώπων πρόθυμων να υπηρετήσουν την εξουσία, όπως ο καθηγητής Τοξικολογίας, που προσλαμβάνεται για να δηλητηριάσει τον Σοφιανό, ο απόλυτος έλεγχος του κράτους με τη στελέχωση όλων τον υπηρεσιών, από τις πιο καίριες μέχρι τις κατώτερες με άτομα απόλυτα ελεγχόμενα και 3 υποταγμένα, ευγνώμονα τα ίδια για την εξασφάλιση μιας θέσης που τους αποφέρει κύρος και εξουσία έναντι των υπολοίπων. Σε αυτή την Ελλάδα τίποτε δεν ξεχωρίζει, καμία ελπίδα, καμία προσδοκία και καμία ευοίωνη προοπτική δεν υπάρχει.

Η ταινία αρχίζει με μία δολοφονία, αυτή του πολιτευτή, και τελειώνει με τη δολοφονία του αμφιλεγόμενου ηθικά Σοφιανού και των τριών κρατουμένων, για τους οποίους η ταινία δεν μας διευκρινίζει αν ήταν ποινικοί ή πολιτικοί κρατούμενοι, ταυτόχρονα, όμως, συνειρμικά μας οδηγεί στο Ιδιώνυμο, στις διώξεις, στις εξορίες και στις εκτελέσεις, όχι μόνο κομμουνιστών, υπαλλήλων και μη, αλλά και απλών πολιτών που η Ασφάλεια στοχοποιούσε. Ο λαός είναι απών.

Μετά βίας ένας δικηγόρος, ο σύντροφος του πολιτευτή, και κάποια παιδιά που πετούν προκηρύξεις φευγαλέα υποδηλώνουν την ανυπαρξία, την εξουθένωση και την υποταγή των υπολοίπων και ας ήταν η πλειοψηφία. Και πράγματι, η κατάσταση που αποτυπώνεται στην ταινία γέννησε την 4η Αυγούστου. Ενδιαμέσως, ο Εμφύλιος και η ήττα της Αριστεράς, το μετεμφυλιακό κράτος και οι πολιτικές που χρησιμοποίησε, έναντι κυρίως των ηττημένων, συμπληρώνουν την εικόνα για το πως φτάσαμε στη δικτατορία του 1967.

Οι συνθήκες, τέλος, που οδήγησαν στην υποταγή του λαού και στην εξαθλίωσή του με την επιβολή αυταρχικών καθεστώτων, είναι κοινές όχι μόνο ανάμεσα στις δύο δικτατορίες, αλλά και σε ολόκληρο το πολιτικό βίο της χώρας, με ελάχιστες αναλαμπές σχεδόν σε όλη τη διάρκεια αυτού του σύντομου 20ου αιώνα, που, όσον αφορά την Ελλάδα, σημαδεύτηκε από διχασμούς, πραξικοπήματα, δικτατορίες, διωγμούς και διαχωρισμούς των πολιτών σε εθνικόφρονες και μη. Ο Αγγελόπουλος, λοιπόν, στην ταινία Μέρες του ’36 μας περιγράφει με ευκρίνεια τι γεννά τις δικτατορίες, τον αυταρχισμό και τα ολοκληρωτικά καθεστώτα.

Διαβάστε επίσης:

Open: Παραίτηση-βόμβα μετά το χαμό Κυρανάκη – Καραμήτρου στον «αέρα» – Στο φως ο διάλογος

Οι εξαποδώ, οι από δω και το ρεζερβουάρ του Καγιέν

Μέτρα στήριξης ανακοινώνει ο Μητσοτάκης εν μέσω εσωκομματικής αναταραχής

Αντικομμουνισμός made in ΠΑΣΚΕ Παναγόπουλου και ΠΑΣΠ

Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr