Τεχνητή Νοημοσύνη: Ο Λεβιάθαν που φοράει προσωπείο ενσυναίσθησης

Φανταστείτε ένα λογισμικό τόσο ισχυρό που θα μπορούσε να παραλύσει το εθνικό δίκτυο ηλεκτροδότησης ή να σχεδιάσει την επόμενη πανδημία σε ένα αυτοσχέδιο εργαστήριο, το οποίο όμως αρνείται να το πράξει επειδή «δεσμεύεται» από έναν εσωτερικό κώδικα «τιμής». Αυτό είναι το όραμα της Anthropic για τον Claude, το αντίπαλο δέος του ChatGPT. Ωστόσο, πίσω από την υπόσχεση για μια «ασφαλή» τεχνολογία, κρύβεται μια ιστορική ανατροπή που μας αφορά όλους  –η μεταβίβαση της δημόσιας ευθύνης από τα κράτη και τους νόμους στα χέρια λίγων ιδιωτικών εταιρειών της Silicon Valley. Σε έναν κόσμο όπου οι διεθνείς οργανισμοί και η κοινωνία των πολιτών μοιάζουν ανήμπορες να θέσουν κανόνες, όπως και οι εθνικές κυβερνήσεις (ή και απρόθυμες οι τελευταίες), η τεχνολογική ελίτ σπεύδει να καλύψει το κενό, βαφτίζοντας τον προγραμματισμό «συνταγματισμό» και την έρευνα αγοράς «λαϊκή βούληση».

Από τον Φρανκενστάιν στο «μητρικό ένστικτο» του κώδικα

Το ερώτημα αν πρέπει να υπάρχουν κανόνες για τα τεχνητά όντα δεν είναι νέο· τροφοδοτεί την ανθρώπινη σκέψη ήδη στους μύθους πολλών αρχαίων και όχι μόνο λαών. Σήμερα όμως, ο Geoffrey Hinton, ο νομπελίστας «πατριάρχης» της Τεχνητής Νοημοσύνης (Τ.Ν.), το θέτει με όρους υπαρξιακού τρόμου. Η ανησυχία του για την πιθανότητα η Τ.Ν. να στραφεί εναντίον του δημιουργού της, τον οδήγησε στην επινόηση μιας παράδοξης μεθόδου διάσωσης: την καλλιέργεια ενός «μητρικού ενστίκτου» στις μηχανές. Αν οι μηχανές εκπαιδευτούν να νιώθουν ενσυναίσθηση για την ανθρωπότητα, όπως μια μητέρα για το βρέφος της, τότε ίσως η ανθρωπότητα αποφύγει την εξαφάνιση. Αυτή η προσέγγιση αντανακλά την απελπισία ενός τεχνολογικού κόσμου που, έχοντας αποδομήσει κάθε παραδοσιακή αξία, αναζητά τώρα σωτηρία σε αρχέγονες βιολογικές μεταφορές.

Στο ίδιο μήκος κύματος, η Amanda Askell της Anthropic παρομοιάζει την εκπαίδευση των γλωσσικών μοντέλων με την ανατροφή παιδιών, με τη διαφορά ότι η επιρροή του προγραμματιστή είναι ολοκληρωτική. Δεν πρόκειται για μια φυσική διαδικασία μάθησης, αλλά για μια τεχνητή ένεση «αξιών» όπου η μηχανή διατάσσεται να είναι «καλή» και, κυρίως, να μην εξοντώσει τους δημιουργούς της. Αυτός ο ανθρωπομορφισμός, που φτάνει μέχρι το σημείο να αποκαλείται το «Σύνταγμα» ως η «ψυχή» της μηχανής, λειτουργεί ως ένα προπέτασμα καπνού. Κρύβει την ωμή πραγματικότητα της αλγοριθμικής επιβολής κάτω από έναν μανδύα ηθικής φιλοσοφίας, την ώρα που οι πραγματικοί θεσμοί λογοδοσίας και ελέγχου υποχωρούν.

Το «Σύνταγμα» της Silicon Valley και η θεσμική υποχώρηση

Η ανάδυση του «συνταγματισμού της Τ.Ν.» δεν είναι τυχαία. Είναι το άμεσο παράγωγο μιας εποχής όπου τα κράτη παραιτούνται από τον ρυθμιστικό τους ρόλο. Όταν το επίσημο Σύνταγμα των ΗΠΑ, που αποτελεί το πρότυπο για πολλά δυτικά συστήματα, αδυνατεί να περιορίσει την αυθαιρεσία της εξουσίας, οι εταιρείες δημιουργούν τα δικά τους ηθικά υποκατάστατα. Το γεγονός ότι η Anthropic αρνήθηκε να άρει τις δικλείδες ασφαλείας του Claude το 2026, παρά τις πιέσεις για χρήση του σε αυτόνομα οπλικά συστήματα, αναδεικνύει μια οξύμωρη πραγματικότητα: οι εσωτερικοί κανονισμοί μιας εταιρείας φαντάζουν σήμερα ισχυρότεροι από το διεθνές δίκαιο.

Οι προσπάθειες, όμως, για «δημοκρατική» συμμετοχή στη διαμόρφωση αυτών των κανόνων, από εταιρείες της Silicon Valley, αποδείχθηκαν τελικά μια ψηφιακή κοροϊδία. Αντί για ζωντανή πολιτική διαβούλευση, ο λαός υποβαθμίστηκε από αυτές τις εταιρείες σε μια απλή «ανατροφοδότηση» (feedback), συμπληρώνοντας ηλεκτρονικές φόρμες που μετέτρεπαν τις ανθρώπινες αξίες σε επεξεργάσιμα δεδομένα. Η διαπίστωση ότι η αναγνώριση μιας αφηρημένης αρχής είναι τεχνικά πιο αποτελεσματική από τη θέσπιση ενός σκληρού κανόνα, οδήγησε στην απομάκρυνση από την ουσιαστική λαϊκή κυριαρχία και στην επιστροφή στον τεχνοκρατικό αυτοματισμό.

Ο αλγοριθμικός Λεβιάθαν και το τέλος της ασφάλειας

Η κυκλοφορία του ChatGPT και η επακόλουθη φρενίτιδα για τον έλεγχο των μηχανών αποκάλυψαν τον τρόμο των ίδιων των δημιουργών μπροστά στον αλγοριθμικό Λεβιάθαν. Η απάντηση της πολιτικής εξουσίας στις ΗΠΑ ήταν η πλήρης ανάκληση των κανόνων ασφαλείας το 2025, στο όνομα του παγκόσμιου ανταγωνισμού. Αυτό σήμανε το τέλος των πειραμάτων για δημόσια εποπτεία και την οριστική αποχώρηση της ασφάλειας από το προσκήνιο των ρυθμιστικών αρχών, αφήνοντας την τύχη μας στις διαθέσεις των διοικητικών συμβουλίων των Big Tech.

Το «σύνταγμα» του Claude, παρ’ όλες τις επικλήσεις του στην Οικουμενική Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, παραμένει ένα κείμενο χωρίς νομική υπόσταση και χωρίς πραγματική λογοδοσία. Η χρήση όρων με ισχυρή πολιτική φόρτιση, όπως «σύνταγμα» ή «δημοκρατία», αποτελεί μια προσπάθεια των εταιρειών να οικειοποιηθούν το κύρος των θεσμών χωρίς να υφίστανται τους περιορισμούς τους. Σε ένα περιβάλλον όπου η αυθαιρεσία των αλγορίθμων συναντά την παγκόσμια πολιτική κρίση και τον πόλεμο, η ηθική του Claude μοιάζει περισσότερο με εγχειρίδιο καλών τρόπων που προσπαθεί να εξηγήσει την αρετή σε έναν κόσμο που έχει πάψει προ πολλού να την αναγνωρίζει.

Η ιστορία μας διδάσκει ότι όταν η εξουσία μετατοπίζεται από τους πολίτες στους τεχνοκράτες, το αποτέλεσμα σπάνια οδηγεί στην ελευθερία. Αν η ασφάλεια της ανθρωπότητας επαφίεται στην «ψυχή» μιας μηχανής που εκπαιδεύτηκε να μιμείται τις ανθρώπινες αρετές επειδή εμείς αποτύχαμε να τις προστατεύσουμε θεσμικά, τότε βρισκόμαστε σε μια επικίνδυνη τροχιά. Η επιβίωσή μας εξαρτάται πλέον από το αν οι μηχανές θα αποδειχθούν πιο «άνθρωποι» από εκείνους που τις κατασκεύασαν και εκείνους που αρνούνται να τις ελέγξουν.

Διαβάστε επίσης:

Η Ελλάδα ως «luxury καταφύγιο» και το Real Estate της υποτέλειας

Από το Ιράκ στο σημερινό πόλεμο στο Ιράν – 23 χρόνια προπαγάνδας και θηριωδίας

Ο κόμης, το οξύ και το φάντασμα του Λουμούμπα – Μια σκοτεινή σελίδα της αποικιοκρατίας

Έκθεση-κόλαφος της Frontex: Βασανισμοί μεταναστών στον Έβρο από αλλοδαπούς κουκουλοφόρους παρουσία αστυνομικών

Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr

Τα άρθρα που δημοσιεύονται στην κατηγορία «Απόψεις» εκφράζουν τον/την συντάκτη/τριά τους και οι θέσεις δεν συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη του koutipandoras.gr