Τα έθιμα για το Σάββατο του Λαζάρου

Το Σάββατο του Λαζάρου, σύμφωνα με την ορθόδοξη εκκλησία, είναι το γεγονός που σηματοδοτεί την έναρξη της Μεγάλης Εβδομάδας, όπου τιμάται, βάσει της χριστιανικής παράδοσης, η ανάσταση του Λαζάρου και συνδέεται με την επικείμενη ανάσταση του Χριστού, οκτώ ημέρες μετά.

Σε διάφορα μέρη της Ελλάδας, την ημέρα αυτή, με αφορμή τις βιβλικές αναφορές, πραγματοποιούνται σχετικά έθιμα. Ημερολογιακά, το Σάββατο του Λαζάρου είναι το Σάββατο πριν την έναρξη της Μεγάλης Εβδομάδας, ακριβώς πριν την Κυριακή των Βαΐων.

Σάββατο του Λαζάρου: έθιμα της ημέρας

Η βιβλική μορφή και ιστορία του Λαζάρου έχει εμπνεύσει τη λαϊκή παράδοση, με τραγούδια, κάλαντα, χορούς και ξεχωριστά αρτοσκευάσματα να αποτελούν μερικούς από τους τρόπους που οι άνθρωποι τιμούν εθιμοτυπικά την ημέρα.

Η ημέρα αυτή περιλαμβάνει δύο κύρια χαρακτηριστικά: το στοιχείο της φύσης και τραγούδια του Λαζάρου. Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία, τα τραγούδια αυτά και η επίτευξη ευλογίας της φύσης και της καλής σοδειάς βρίσκονταν πάντοτε στο επίκεντρο της τέλεσης του εθίμου, τόσο στην Ελλάδα, όσο και σε άλλους Ορθόδοξους λαούς της χερσονήσου του Αίμου.

Τραγούδια του Λαζάρου στη Λαμία

Την παραμονή του Σαββάτου του Λαζάρου, τα κορίτσια στόλιζαν καλάθια και πήγαιναν πόρτα-πόρτα στα σπίτια, τραγουδώντας το τραγούδι που αναφέρεται στην ανάσταση του Λαζάρου. Μετά το τέλος του τραγουδιού, ως είθισται, λάμβαναν από τους νοικοκύρηδες διάφορα εδέσματα ή χρήματα.

Ένα κοινό έθιμο από την Καππαδοκία

Ένα παρόμοιο έθιμο, αν και δεν βρίσκεται σε ελληνικά εδάφη, αλλά με έντονο το θρησκευτικό στοιχείο, συνδέεται άρρηκτα με το παραπάνω έθιμο και προέρχεται από την Καππαδοκία.

Σύμφωνα με μαρτυρίες από επιτόπια έρευνα που διεξήχθη, είχε εισαχθεί στο χωριό ένα έθιμο, με υπόδειξη ενός εκπαιδευτικού, τα κάλαντα του Λαζάρου, τα οποία τραγουδούσαν τα παιδιά στα σπίτια του χωριού κρατώντας μια κούκλα, λαμβάνοντας εξίσου ως φιλοδωρήματα εδέσματα και χρήματα.

Ο «Λαζαρίνες» στην Ελασσόνα και την Κοζάνη

Στην περιοχή της Ελασσόνας του νομού Λαρίσης, το πασχαλινό έθιμο που ξεχωρίζει αυτή την ημέρα είναι ο γυναικείος χορός με τις Λαζαρίνες. Πρόκειται για ένα έθιμο με διττό χαρακτήρα: σύνδεση με την εποχή της Άνοιξης και την ανάσταση του Λαζάρου.

Την παραμονή του Σαββάτου του Λαζάρου, οι Λαζαρίνες πηγαίνουν στα χωράφια της περιοχής και μαζεύουν λουλούδια με τα οποία στολίζουν τα καλάθια τους. Φορούν παραδοσιακές στολές και, ξεκινώντας από την πλατεία του χωριού, κατευθύνονται προς τον προαύλιο χώρο της εκκλησίας, λαμβάνοντας βάγια. Μετέπειτα, στο προαύλιο της εκκλησίας, τραγουδούν παραδοσιακά τραγούδια με θρησκευτικές αναφορές.

Αντίστοιχα, σε αρκετές κοινότητες του νομού Κοζάνης αναβιώνει εξίσου το έθιμο των Λαζαρίνων. Τα εθιμικά αρχίζουν το Σάββατο του Ακάθιστου Ύμνου και κορυφώνονται το Σάββατο του Λαζάρου και την Κυριακή των Βαΐων, με τελετουργικούς αγερμούς, χορούς και συμποσιακά γλέντια.

Από την Παρασκευή, παραμονή του Σαββάτου του Λαζάρου, αρχίζουν να τελούνται οι κύριες εθιμικές εκδηλώσεις. Παράλληλα, παρασκευάζονται τα τελετουργικά φαγητά, όπως η «λαζαρόπιτα» που καταναλώνεται ανήμερα της εορτής.

Όπως και στην επαρχία της Ελασσόνας, οι Λαζαρίνες των κοινοτήτων της Κοζάνης, φορούν τις τοπικές ενδυμασίες, που δεν είναι ίδιες για όλες τις γυναίκες, αλλά διαφοροποιούνται σε σχέση με την κοινωνική ηλικία της κάθε ερμηνεύτριας.

Ακολουθώντας μία αυστηρά προκαθορισμένη διαδρομή, που εκκινεί με τελετουργικές επισκέψεις για προσκύνημα σε ιερούς τόπους, οι Λαζαρίνες ξεκινούν τα τραγούδια και τους χορούς που αποτελούν κύρια τελετουργικά εθιμολογικά στοιχεία των λαζαριάτικων δρωμένων.

Το πρωί της Κυριακής των Βαΐων το έθιμο επιτάσσει να λαμβάνουν βάγια από την εκκλησία, την οποία τελετουργικά φέρνουν οι Λαζαρίνες στο σπίτι στους.

Οι επενέργειες στη φύση σε νησιωτική και ηπειρωτική Ελλάδα

Όπως είδαμε και στα προηγούμενα έθιμα, η φύση αποτελεί το σημείο αναφοράς. Ωστόσο, εκτός των παραπάνω αναφορών, σε διάφορα μέρη της Ελλάδας, οι γυναίκες πραγματοποιούσαν την τελετουργική περιφορά ενός ομοιώματος του σπαργανωμένου με τα εντάφια σάβανα Λαζάρου, στολισμένου με λουλούδια, τραγουδώντας παράλληλα τα τραγούδια της ημέρας. Ως ανταμοιβή, λάμβαναν από κάθε σπίτι αυγά, τα οποία θα έβαφαν λίγες ημέρες αργότερα, ώστε να τηρηθεί το γνωστό έθιμο των κόκκινων αυγών για το Πάσχα.

Εορτολόγιο

Σύμφωνα με το εορτολόγιο, το Σάββατο του Λαζάρου, γιορτάζουν τα εξής ονόματα:

• Λάζαρος
• Λάζος
• Λαζαρία
• Λαζαρούλα

Πηγές: ayla.culture.gr, pergamos.lib.uoa.gr, ejournals.epublishing.ekt.gr

Διαβάστε επίσης:

Βραχιόλια Μαρτάκια: Τι είναι και ποιοι οι συμβολισμοί τους

Καθαρά Δευτέρα: Τα έθιμα ανά την Ελλάδα

Θεοφάνεια: 4 παραδοσιακά έθιμα από την Ελλάδα

Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr