Sui generis πολιτική υποτροπή

Δεν είναι κανονικές οι πολιτικές συνθήκες, και είναι λάθος να αντιμετωπίζονται ως τέτοιες

Ευάγγελος Κωνσταντέλος 04/02/2021 | 07:50

Η ταξινόμηση των σχέσεων εξουσίας αποκτά μια πολυεπίπεδη νοητική και πρακτική έκταση και ευρύτητα, καλύπτοντας σχεδόν όλους τους τομείς τόπων και χώρων ανάπτυξης των δυνατοτήτων του συστήματος, που καθορίζουν τις δράσεις του. Η ανάπτυξη μπορεί να αποκτά Χαϊντεγκεριανά οντολογικά και τοπολογικά χαρακτηριστικά του «κτίζειν, κατοικείν, σκέπτεσθαι», ταυτόχρονα όμως η δημιουργία δυνητικών πεδίων δράσης βρίσκει την εξουσία άρρηκτα συνδεδεμένη τόσο με τα παραδοσιακά κέντρα της όσο και με τα επιμέρους σύγχρονα σημεία, που ο Foucault θα ονομάσει «περιφερειακές» και «τοπικές» μορφές και θεσμούς. Η αλληλοεπιδρώμενη και αλληλεξαρτώμενη σχέση μεταξύ των επιπέδων εξουσιαστικών δράσεων εγκαθιδρύουν τους λεγόμενους αρμούς της εξουσίας, τις συνδέσεις δηλαδή μεταξύ των καθιερωμένων «διακριτών» εξουσιών στις φιλελεύθερες δημοκρατίες. Είναι οι σύνδεσμοι, που ενοποιούν το πλέγμα με τεχνικές και μεθόδους, παρεμβαίνοντας και εξειδικεύοντας με ρυθμιστικό τρόπο το ρόλο τους στο σύστημα ή όπως χαρακτηριστικά το ονομάζει ο Foucault «dispositif» (μηχανισμός). Αυτός ο μηχανισμός, ως ένα πλέγμα καταληπτότητας για τον Foucault, είναι «το απόλυτο ετερογενές σύνολο, το οποίο αποτελείται από διαλέξεις, θεσμούς, αρχιτεκτονικά σχήματα, ρυθμιστικές αποφάσεις, νόμους, διοικητικά μέτρα, επιστημονικές εκθέσεις, φιλοσοφικές, ηθικές και φιλανθρωπικές προτάσεις - εν συντομία, τόσο τα ειπωμένα όσο και τα ανείπωτα».

Φυσικά, το πλέγμα κατανόησης της λειτουργίας των μηχανισμών του συστήματος δεν είναι μια παγιωμένη και εδραιωμένη πραγματικότητα, αλλά διαθέτει τους συσχετισμούς εκείνους, οι οποίοι ανταποκρίνονται και μεταβάλλονται, ακολουθώντας την ιστορικότητα του χώρου και του τόπου που λειτουργούν. Κατά συνέπεια, «ο συγκεκριμένος λόγος μπορεί κάποτε να αποτελεί το πρόγραμμα ενός θεσμικού οργάνου και κάποια άλλη στιγμή να λειτουργεί ως μέσο δικαιολόγησης ή απόκρυψης μιας πρακτικής, η οποία παραμένει από μόνη της σιωπηλή, ή ως μια δευτερεύουσα εκ νέου ερμηνεία αυτής της πρακτικής, οδηγώντας σε ένα εντελώς καινούργιο πεδίο λογικής. Με λίγα λόγια, ανάμεσα σε αυτά τα στοιχεία, είτε λογοθετικά (discursive) είτε μη λογοθετικά (non discursive), υπάρχει ένα είδος αλληλεπίδρασης των μεταβολών θέσης και των τροποποιήσεων λειτουργίας, που επίσης ποικίλλει ευρύτατα». Ο μηχανισμός εξουσίας, δηλαδή, είναι ένα είδος σχηματισμού, το οποίο διαθέτει ως κύρια λειτουργία τη δεδομένη ιστορικότητα, που ανταποκρίνεται σε μια επείγουσα αναγκαιότητα. Ο μηχανισμός έχει, επομένως, μια κυρίαρχη στρατηγική λειτουργία στο σύστημα εξουσίας, κάνοντάς την παραγωγική. Η πολλαπλή λειτουργία των στοιχείων σύνθεσης και η αλληλεπίδραση μεταξύ τους δηλώνει άμεσα την ύπαρξη πολλών κέντρων άσκησης της εξουσίας, αποβάλλοντας κάθε απολυτότητα που θα διαρρήγνυε την ομοιομορφία και τη συνοχή σε όσους ασκούν εξουσία.

Το σχεσιακό μοντέλο των παραγόντων, που δομούν το ευρύτερο πλέγμα εξουσίας, δεν εστιάζει στο γενικό χώρο και στα υποκείμενα που την ασκούν, αλλά στα επιμέρους διαδοχικά μέρη και στις μεθοδολογίες που ακολουθούνται προς επίτευξη στόχων, καθώς επίσης και στα υποκείμενα που λειτουργούν ως συνδετικοί κρίκοι στο όλο οικοσύστημα της εξουσίας. Τα αποτελέσματα, δηλαδή, αυτής της σύνθεσης αποτελούν και την αξιοπιστία των φορέων του εξουσιαστικού μοντέλου, που «οδηγούν» το μηχανισμό. Με αυτό τον τρόπο, η καταληπτότητα του πλέγματος εξουσίας αποκλείει υποκείμενα που λειτουργούν επί τη βάσει προθέσεων και αποφάσεων μιας κεντρικής ομάδας άσκησης εξουσίας.

Αντιθέτως, στο επίκεντρο τίθενται οι στόχοι των ενδιάμεσων φορέων, στο βαθμό που εκφράζονται από τις πράξεις και την επιρροή που ασκούν στην εξουσία. Οι προθέσεις και οι επιδιώξεις των διαμεσολαβητών της εξουσίας δημιουργούν μια επιπλέον σχέση μεταξύ τους, διαπλέκονται και ενεργούν βάσει σκοπιμοτήτων. Συνεπώς, τα υποκείμενα δεν προέρχονται από μια δεξαμενή εκτός του μηχανισμού, αλλά προκύπτουν από την ίδια τη διαδικασία λειτουργίας ανάπτυξης των σχέσεων εξουσίας.

Οι διεργασίες, σε όλα τα επίπεδα ανάπτυξης της κοινωνικής και πολιτικής διαστρωμάτωσης, περιλαμβάνουν «[...] μυριάδες σώματα, που συγκροτούνται ως περιφερειακά υποκείμενα, ως αποτέλεσμα των συνεπειών εξουσίας». Θα λέγαμε, πως στις σύγχρονες μορφές εξουσίας συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο από αυτό που περιγράφει ο Hobbes στο Leviathan. Δηλαδή, στο βαθμό που ο Leviathan είναι ένα κατασκευασμένο υποκείμενο, αποτελεί την συνένωση ενός συγκεκριμένου αριθμού ξεχωριστών ατομικοτήτων, που βρίσκονται ενσωματωμένες σε ένα σύμπλεγμα στοιχείων που συνθέτουν το «κράτος». Το ενδιαφέρον στοιχείο ανάπτυξης της εξουσίας σε ένα διευρυμένο και πολυεπίπεδο χώρο είναι η παράλληλη επέκταση της διαφθοράς, αφού τα μέρη συνδέονται οργανικά σε ένα πιο αναλυτικό και περίπλοκο σχηματισμό επιβίωσης. Ο κύριος λόγος είναι, ότι οι σχέσεις μεταξύ των μερών της διαχείρισης της εξουσίας και των μηχανισμών της τις περισσότερες φορές αυτονομούνται, ώστε το καθένα να διάγει τη δική του ιστορικότητα, αναλαμβάνοντας παράλληλα την ευθύνη να διαμορφώσει τις δικές του μεθόδους και τεχνικές στρατηγικής επικράτησης. Η ετερογένεια αυτή επιτρέπει στην εξουσία ολοένα να διαστέλλεται, επανακαθορίζοντας συνεχώς τις σχέσεις των υποκειμένων που δομούν τους μηχανισμούς της εξουσίας, αλλάζουν τακτικές και στρατηγικές και συνεχίζουν να «[...] επενδύονται, αποικίζονται, χρησιμοποιούνται, περιπλέκονται, μετασχηματίζονται, εκτοπίζονται, επεκτείνονται κ.λπ., από ολοένα και ευρύτερους μηχανισμούς και μορφές παγκόσμιας κυριαρχίας».

Η διαφθορά είναι η συνήθεια του συστήματος να εξελίσσεται αλλά και να δείχνει τα εκφυλιστικά στοιχεία που μεταβάλλουν και πολλές φορές εκτρέπουν το σύστημα. Αυτό οφείλεται στο γεγονός, ότι αναπτύσσεται μια πληθώρα σχέσεων που τις κάνει ανεξέλεγκτες, όταν αυτές διαχέονται στο κοινωνικό πια πλέγμα καταληπτότητας. Η αντίληψη που έχει καθένας για την κοινωνική διαστρωμάτωση και η συμμετοχή του σε αυτές τις διεργασίες κοινωνικής δικτύωσης, θέτει τις παλαιότερες συνθήκες υπό αμφισβήτηση, διαγράφοντας ανεξέλεγκτες πορείες, που αποσυντονίζουν τις ήδη διαμορφωμένες στρατηγικές. Η διαφθορά ακολουθεί την πορεία της εξουσίας, εμπλουτίζοντας τους μηχανισμούς της, διαμορφώνοντας επιπλέον σχέσεις που παράγουν νέα αποτελέσματα και φυσικά διεισδύουν και επηρεάζουν όλους τους χώρους και τόπους.

Έπαψε να έρχεται μόνο από την κορυφή της εξουσίας, αφού και η ίδια η εξουσία δεν είναι άνωθεν εκπορευόμενη. Η έλλειψη απολυτότητας στις σχέσεις, που διαμορφώνονται μεταξύ της εξουσίας και των μηχανισμών της, κάνουν τη διαφθορά μια αυτόματη και ευέλικτη διαδικασία, που αποκτά ιδιαίτερα σχεσιακά χαρακτηριστικά, αναλόγως το επίπεδο και το οικοσύστημα εξουσίας, στο οποίο «παρασιτεί». Έτσι η τέχνη του κυβερνάν εμπλουτίζεται με τα στοιχεία εκείνα που θεμελιώνουν τις σχέσεις εξουσίας, καθιστώντας ταυτόχρονα τις νοοτροπίες δείκτη του βαθμού και της ποιότητας λειτουργίας του κοινωνικού πλέγματος καταληπτότητας, του τόπου, του χώρου και του χρόνου. Έτσι, η κυβερνησιμότητα αποκτά κοινωνικά, πολιτικά και ιστορικά χαρακτηριστικά σχεσιακών αντιλήψεων. Μια τέτοια αντίληψη είναι και η διαφθορά, ως sui generis πολιτική υποτροπή, που με το πέρας της πανδημίας, τον ερχομό νέας οικονομικής κρίσης και μιας νέας κοινωνικής αντίδρασης, θα φανεί από τη μία ο ανεξέλεγκτος τρόπος κυβερνησιμότητας της μάταιης κυβέρνησης Μητσοτάκη αλλά και οι δυνατότητες και η αποφασιστικότητα της αντιπολίτευσης. Δεν είναι κανονικές οι πολιτικές συνθήκες και είναι λάθος να αντιμετωπίζονται ως τέτοιες. Πρόκειται για ένα σύστημα σε υποτροπή, το οποίο εμπλουτίζεται συνεχώς με νέους παρακμιακούς έκφρονες, που παρεμφύονται στους ήδη υπάρχοντες ανάλγητους και καταστροφικούς για τη δημόσια ζωή τετυφωμένους.

Τα άρθρα που δημοσιεύονται στην κατηγορία «Απόψεις» εκφράζουν τον/την συντάκτη/τριά τους και οι θέσεις δεν συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη του koutipandoras.gr