Σημαντική ανακάλυψη σε βιβλίο 500 ετών: Σημειώσεις που αποδίδονται στον Γαλιλαίο αλλάζουν τα δεδομένα της επιστήμης

Σε μια μουντή μέρα του Ιανουαρίου, ο ιστορικός Ίβαν Μαλάρα βρισκόταν στην Εθνική Κεντρική Βιβλιοθήκη της Φλωρεντίας, μελετώντας επτά εκδόσεις του 16ου αιώνα από το σημαντικότερο αστρονομικό έργο της αρχαιότητας. Επρόκειτο για το The Almagest, όπου ο Κλαύδιος Πτολεμαίος, λόγιος του 2ου αιώνα, διατύπωσε το γεωκεντρικό του σύστημα, τοποθετώντας τη Γη στο κέντρο του σύμπαντος.

Ξεφυλλίζοντας το βιβλίο, ο Μαλάρα εντόπισε κάτι παράξενο: σε μια κενή σελίδα, κάποιος είχε αντιγράψει τον Ψαλμό 145 με γραφή που έμοιαζε έντονα με εκείνη ενός διάσημου Τοσκανού αστρονόμου.

Αργότερα διαπίστωσε ότι το αντίτυπο περιείχε εκτενείς σημειώσεις του ίδιου του Γαλιλαίου Γαλιλέι. Η ανακάλυψή του, που παρουσιάζεται σε μελέτη υπό αξιολόγηση στο Journal for the History of Astronomy, ενδέχεται να ρίξει νέο φως σε μια κρίσιμη καμπή της επιστημονικής ιστορίας: τη μετάβαση από τη γεωκεντρική στην ηλιοκεντρική αντίληψη του σύμπαντος.

Η σύνδεση ενός νέου βιβλίου με τον Γαλιλαίο είναι σπάνια από μόνη της. Ωστόσο, το The Almagest δεν ήταν ένα τυχαίο έργο. Αν ο Γαλιλαίος θεωρείται σήμερα ο άνθρωπος που αμφισβήτησε την αρχαία αυθεντία, το έργο του Πτολεμαίου που κυριάρχησε στη δυτική αστρονομία για περίπου 14 αιώνες αποτελούσε τον πυρήνα αυτής της αυθεντίας. Η σχολιασμένη έκδοση αποκαλύπτει έναν πιο σύνθετο Γαλιλαίο: έναν στοχαστή στα πρώτα στάδια της πνευματικής του εξέλιξης.

Οι σημειώσεις του, που πιθανότατα γράφτηκαν γύρω στο 1590, δηλαδή περίπου δύο δεκαετίες πριν από τις τηλεσκοπικές του παρατηρήσεις, δείχνουν ότι δεν απέρριπτε απλώς τον Πτολεμαίο, αλλά τον μελετούσε σε βάθος, συνδυάζοντας σεβασμό και κριτική σκέψη.

Σύμφωνα με τον Μαλάρα, ο Γαλιλαίος εγκατέλειψε το γεωκεντρικό μοντέλο όχι αυθαίρετα, αλλά επειδή, κατανοώντας τη λογική του Πτολεμαίου, κατέληξε πως ένα ηλιοκεντρικό σύστημα ταίριαζε καλύτερα στα μαθηματικά του.

Η προσέγγιση αυτή διαφοροποιείται από την παραδοσιακή εικόνα που τον θέλει περισσότερο φιλοσοφικό στοχαστή παρά τεχνικό αστρονόμο.
Όπως σημειώνει ο ιστορικός της αστρονομίας Τζέιμς Έβανς από το Πανεπιστήμιο του Πάτζετ Σάουντ, ο Γαλιλαίος έχει συχνά παρουσιαστεί ως άνθρωπος της «μεγάλης εικόνας», χωρίς ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις τεχνικές λεπτομέρειες.

Αυτή η ερμηνεία δεν έπειθε τον Μαλάρα, μεταδιδακτορικό ερευνητή στο Πανεπιστήμιο του Μιλάνου. Θεωρούσε απίθανο ο Γαλιλαίος να κατέληξε σε τόσο ριζοσπαστικές ιδέες χωρίς βαθιά γνώση της παραδοσιακής μαθηματικής αστρονομίας.

Έτσι, συγκέντρωσε παραδείγματα όπου ο Γαλιλαίος χρησιμοποιούσε τεχνικές πτυχές του έργου του Πτολεμαίου για να στηρίξει τα επιχειρήματά του. Στη συνέχεια άρχισε να εξετάζει παλαιές λατινικές εκδόσεις του The Almagest σε ευρωπαϊκές βιβλιοθήκες, ξεκινώντας από τη Βιέννη, μέχρι που στη Φλωρεντία εντόπισε το σχολιασμένο αντίτυπο.

Όταν είδε τον Ψαλμό 145, αναγνώρισε αμέσως τη γραφή. Παρατηρώντας και άλλα σχόλια στα περιθώρια, η υποψία του ενισχύθηκε. Μέχρι τα ξημερώματα της επόμενης ημέρας ήταν πλέον βέβαιος ότι επρόκειτο για σημειώσεις του Γαλιλαίου. «Συγχωρήστε την ώρα», έγραψε σε email προς δύο κορυφαίους Ιταλούς ειδικούς, «αλλά δεν μπορώ να πιστέψω αυτό που βλέπω».

Ένας από αυτούς, ο Μικέλε Καμερότα του Πανεπιστημίου του Κάλιαρι, πείστηκε αμέσως, χαρακτηρίζοντας την απόδοση των σχολίων στον Γαλιλαίο απολύτως ασφαλή.

Η ταύτιση βασίζεται σε τρία βασικά στοιχεία. Πρώτον, ειδικοί στη γραφολογία από το Μουσείο Γαλιλαίου και την Εθνική Κεντρική Βιβλιοθήκη επιβεβαίωσαν ότι το ύφος και οι συντομογραφίες αντιστοιχούν στον Γαλιλαίο. Δεύτερον, το περιεχόμενο των σχολίων θυμίζει αποσπάσματα από τα γνωστά του έργα. Και τρίτον, ο ίδιος ο Ψαλμός 145.

Αρχικά, η παρουσία του Ψαλμού μιας προσευχής που εξυμνεί το θείο προκάλεσε απορία, καθώς δεν ταίριαζε με τη συνήθη εικόνα του Γαλιλαίου. Ωστόσο, ο Μαλάρα εντόπισε σε άλλη έκδοση του 16ου αιώνα μια σημείωση που ανέφερε ότι ο Γαλιλαίος προσευχόταν πριν μελετήσει τον Πτολεμαίο. Το στοιχείο αυτό επιβεβαιώνεται και από επιστολή του 1673 του μαθηματικού Αλεσάντρο Μαρκέτι, που αναφέρει την ίδια πρακτική.

Σήμερα, ο Γαλιλαίος είναι γνωστός ως ο επιστήμονας που αμφισβήτησε την εκκλησιαστική και επιστημονική αυθεντία. Ωστόσο, η πορεία που τον οδήγησε σε αυτή τη στάση δεν είναι πλήρως κατανοητή. Ο Μαλάρα εκτιμά ότι η ανακάλυψή του μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη διερεύνηση αυτής της εξέλιξης, θέτοντας ξανά το βασικό ερώτημα: πώς και γιατί έφτασε εκεί.

Διαβάστε επίσης:

Υπόθεση Λαζαρίδη: Τι υποστηρίζει δικηγόρος φοιτητών που μήνυσαν το Southeastern College

Κεφαλονία -Θάνατος 19χρονης: Τα σοκαριστικά SMS λίγο πριν την κατάρρευσή της – Θλίψη στη σχολή που φοιτούσε

Πανικός στο Μαξίμου για τον Λαζαρίδη: Το πτυχίο, ο νόμος που τον διαψεύδει και οι εσωτερικές αντιδράσεις

Γιώργος Μυλωνάκης: Στο νοσοκομείο μετά από λιποθυμικό επεισόδιο στο Μαξίμου

Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr