Προβληματισμός στις διεθνείς οργανώσεις Τύπου για τον νέο ΠΚ: «Απαιτείται αναθεώρηση για να προστατευτούν οι δημοσιογράφοι»

Τον προβληματισμό του εκφράζει το Διεθνές Ινστιτούτο Τύπου (IPI) σχετικά με τη νέα αναθεώρηση του Ποινικού Κώδικα από την κυβέρνηση Μητσοτάκη, καθώς θέτει σε ακόμη μεγαλύτερο κίνδυνο την ελευθεροτυπία καθώς οι δημοσιογράφοι απειλούνται άμεσα να βρεθούν πίσω από τα σίδερα της φυλακής σε περίπτωση που καταδικαστούν, έστω και πρωτόδικα, για συκοφαντική δυσφήμηση.

Η διάταξη που καθιστά κανόνα τη μη αναστολή της ποινής για πλημμελήματα και ορίζει εγκλεισμό σε περίπτωση καταδίκης άνω των τριών ετών, ανοίγει τον δρόμο για να οδηγηθούν στη φυλακή δημοσιογράφοι που ασκούν σκληρή και ανεπιθύμητη κριτική.

Το IPI κατέγραψε λεπτομερώς σε αναφορά του στο Παρατηρητήριο Ελευθερίας του Τύπου τη διαφαινόμενη παραβίαση που επιχειρεί για μία ακόμη φορά η κυβέρνηση Μητσοτάκη που έχει οδηγήσει τη χώρα στην ντροπιαστική θέση 107 της παγκόσμιας κατάταξης για την ελευθεροτυπία, εκφράζοντας την ανησυχία του.

Όπως αναφέρει στην ανάρτησή του η παλαιότερη δημοσιογραφική ένωση στον κόσμο «το IPI εκφράζει τον προβληματισμό του για τις τροποποιήσεις στον Ποινικό Κώδικα που θα μπορούσε να οδηγήσει τους δημοσιογράφους σε αυξημένο κίνδυνο φυλάκισης για “ποινική δυσφήμηση”. Απαιτείται αναθεώρηση του νόμου για να προστατευτούν οι δημοσιογράφοι».

🇬🇷#Greece: IPI is concerned by proposed amendments to the penal code which could leave journalists at greater risk of serving prison sentences for criminal defamation. Reconsideration of the law to protect journalists is required. @MediaFreedomEU alert👇https://t.co/CIGP2JQzxI pic.twitter.com/wgmhStvZYv

— IPI – The Global Network for Independent Media (@globalfreemedia) December 12, 2023

Στη συνολική αναφορά του στο ζήτημα, το IPI τονίζει όλους τους κινδύνους που διατρέχουν πλέον οι δημοσιογράφοι, ενώ σημειώνει ότι η αυστηροποίηση των ποινών γίνεται σε αντίθεση με την ευρωπαϊκή πρακτική που έχει αποποινικοποιήσει τη δυσφήμηση, ενώ επισημαίνει ότι πολλές οργανώσεις για την ελευθερία του Τύπου έχουν καλέσει την Ελλάδα να συμμορφωθεί ως προς τον ποινικό χαρακτήρα του αδικήματος.

Ολόκληρη η αναφορά του IPI έχει ως εξής:

Τον Νοέμβριο του 2023, το ελληνικό Υπουργείο Δικαιοσύνης παρουσίασε σχέδιο τροποποιήσεων στον ποινικό κώδικα, τις οποίες προειδοποιούσαν τα συνδικάτα των μέσων ενημέρωσης ότι θα μπορούσαν να θέσουν σε μεγαλύτερο κίνδυνο τους δημοσιογράφους να εκτίσουν ποινές φυλάκισης για συκοφαντική δυσφήμιση. Οι προτεινόμενες μεταρρυθμίσεις, που αναπτύχθηκαν από τον Υπουργό Δικαιοσύνης, θα επιβάλλουν σε γενικές γραμμές αυστηρότερες ποινές για μια σειρά από διαφορετικά αδικήματα, ενώ θα μειώνουν επίσης την αναστολή των ποινών μέχρι την εκδίκαση της έφεσης για πλημμελήματα. Συνολικά, δυσκολεύει τη δυνατότητα όσων καταδικάστηκαν για πλημμελήματα να αναστέλλονται οι ποινές τους μετά από έφεση. Στην Ελλάδα, η συκοφαντική δυσφήμιση εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως πλημμέλημα εντός του ποινικού κώδικα, καθώς και εντός του αστικού κώδικα.

Επί του παρόντος, εάν ένας δημοσιογράφος ή εργαζόμενος στα μέσα ενημέρωσης στην Ελλάδα κριθεί ένοχος για συκοφαντική δυσφήμιση και καταδικαστεί σε ποινή άνω των τριών ετών, μπορεί να ανασταλεί η ποινή μέχρι να ασκηθεί έφεση για την πρωτόδικη ετυμηγορία. Σύμφωνα με τις αλλαγές, η απλή δυσφήμιση θα αφαιρεθεί από τον ποινικό κώδικα. Ωστόσο, το αδίκημα της βαριάς δυσφήμισης (συκοφαντία) θα παραμείνει. Αυτό σημαίνει ότι για έναν δημοσιογράφο που καταδικάζεται για συνειδητή διάδοση ψευδών πληροφοριών, η αναστολή κατόπιν έφεσης θα χορηγείται μόνο για ποινές μικρότερες του ενός έτους. Ποινές έως δύο έτη θα μπορούσαν να εξαγοραστούν ή να εκτιστούν με εναλλακτικές ποινές.
Ωστόσο, λόγω των αλλαγών, οποιαδήποτε ποινή άνω των τριών ετών θα οδηγήσει τον δράστη στη φυλακή ακόμη και για καταδίκες πρώτου βαθμού, καθώς η αναστολή δεν θα είναι ανοιχτή σε έφεση. Τα συνδικάτα δημοσιογράφων προειδοποίησαν ότι αυτό θα μπορούσε να σημαίνει ότι οι δημοσιογράφοι που καταδικάστηκαν για συκοφαντική δυσφήμιση θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν πιο ρεαλιστικά ποινή φυλάκισης, ακόμη κι αν προσφύγουν σε ανώτερο δικαστήριο και τελικά κριθούν αθώοι. Σύμφωνα με την προτεινόμενη μεταρρύθμιση, η απόφαση για τη φυλάκιση ενός δημοσιογράφου που διώκεται για πλημμέλημα θα λαμβάνεται επίσης από έναν μόνο δικαστή και όχι από μια τριμελή επιτροπή όπως ορίζεται επί του παρόντος βάσει του νόμου.

Οι καταδίκες για ποινική δυσφήμιση δημοσιογράφων στην Ελλάδα είναι επί του παρόντος σπάνιες και οι ποινές φυλάκισης για μέλη του Τύπου είναι ακόμη σπανιότερες. Ωστόσο, οι οργανώσεις ελευθερίας του Τύπου ζητούν εδώ και καιρό την αποποινικοποίηση της δυσφήμισης σύμφωνα με τα πρότυπα της ΕΕ, προειδοποιώντας ότι η διατήρηση της ποινικής δυσφήμισης εντός του ποινικού κώδικα έχει αρνητικό αποτέλεσμα στα ρεπορτάζ των μέσων ενημέρωσης. Η ποινική δυσφήμιση έχει καταργηθεί σε πολλές χώρες της ΕΕ. Απαντώντας στο προσχέδιο νομοσχεδίου, οι επικριτές είπαν ότι σύμφωνα με τις προτεινόμενες μεταρρυθμίσεις, αντί να κινηθεί σύμφωνα με τα πρότυπα της ΕΕ, η Ελλάδα θα αυξήσει αντίθετα την πιθανότητα φυλάκισης δημοσιογράφων λόγω των ρεπορτάζ τους. Σε υποθέσεις που αφορούσαν καταδίκες δημοσιογράφων για συκοφαντική δυσφήμιση, οι προσφυγές σε ανώτερα δικαστήρια έχουν ανατρέψει στο παρελθόν τις πρωτόδικες αποφάσεις. Ωστόσο, σύμφωνα με το νέο νόμο, ένας δημοσιογράφος θα αντιμετωπίζει ενδεχομένως χρόνια φυλάκιση μέχρι να ακυρωθεί η καταδίκη του σε ανώτερο δικαστήριο. Στην Ελλάδα, είναι κοινή πρακτική για όσους υποβάλλουν αγωγές συκοφαντικής δυσφήμισης κατά των μέσων ενημέρωσης ή δημοσιογράφων να κινούν διαδικασίες τόσο βάσει αστικού όσο και ποινικού δικαίου, αυξάνοντας τον εκφοβιστικό χαρακτήρα μιας κατηγορίας για σοβαρή ποινική δυσφήμιση.

Η δημόσια διαβούλευση για το νομοσχέδιο θα διαρκέσει έως τις 28 Δεκεμβρίου. Το κοινοβούλιο αναμένεται να ψηφίσει το νομοσχέδιο το 2024. Είναι η έκτη φορά που τροποποιείται ο ποινικός κώδικας υπό την κυβερνώσα κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας, η οποία κέρδισε επανεκλέχθηκε το 2023. Ο δηλωμένος στόχος του μεταρρυθμιστικού νομοσχεδίου είναι ο εκσυγχρονισμός της ποινικής νομοθεσίας και η επιτάχυνση και η βελτίωση της ποιότητας των ποινικών δικών. Ενώ οι παρατηρητές χαιρέτησαν ορισμένες πτυχές των προτεινόμενων αλλαγών, ομάδες μέσων ενημέρωσης προειδοποίησαν ιδιαίτερα για τις αρνητικές επιπτώσεις στη νομοθεσία περί δυσφήμισης. Σύμφωνα με τον ισχύοντα ποινικό κώδικα, το αδίκημα της συκοφαντικής δυσφήμισης τιμωρείται με ποινή από τρεις μήνες έως πέντε χρόνια.

Κοινή επιστολή ανησυχίας προς τον υπουργό Δικαιοσύνης Γιώργο Φλωρίδη και τον Γενικό Γραμματέα Ενημέρωσης και Επικοινωνίας Δημήτρη Γαλαμάτη απέστειλαν η ΕΣΗΕΑ και η ΠΟΕΣΥ μαζί με άλλες ομάδες: «Ζητάμε η αυστηροποίηση των προϋποθέσεων αναστολής των επιβαλλόμενων ποινών να μην ισχύσει για τους δημοσιογράφους που, ενώ ενεργούν εντός του πλαισίου του δημοσιογραφικού λειτουργήματος, υπόκεινται στο κύμα των Slapps, δηλαδή των μηνύσεων ή αγωγών, που συνήθως ασκούνται από εταιρείες ή ιδιώτες με σκοπό τον εκφοβισμό, την οικονομική ή ψυχολογική εξάντληση των εκπροσώπων του Τύπου, αξιοποιώντας δυνατότητες τις οποίες παρέχει το νομικό μας σύστημα. Είμαστε βέβαιοι, ότι κατανοείτε την σημασία της ελευθερίας του Τύπου, ως πυλώνα της Δημοκρατίας και την αξία της άσκησης κριτικής ως μέσο για την προάσπιση μίας δημοκρατικής κοινωνίας και στο πλαίσιο αυτό ζητάμε την έγκαιρη παρέμβαση σας για την επίλυση του θέματος.