Πρέπει να ανησυχούμε για τον υδράργυρο στα ψάρια που τρώμε;

της Dr Radha Modgil

1. Μια περίπλοκη κατάσταση

Ως γιατρός, ενδιαφέρομαι για τη διατροφή μου. Και μια διατροφή που περιλαμβάνει ψάρια έχει πολλαπλά οφέλη για την υγεία. Τα θαλασσινά είναι μια καλή πηγή πρωτεϊνών και, σε αντίθεση με πολλά κρέατα, έχουν συνήθως χαμηλά κορεσμένα λιπαρά. Είναι επίσης μια μεγάλη πηγή βιταμίνης D και ωμέγα-3 – ένα είδος λιπαρών οξέων που είναι ιδιαίτερα χρήσιμα για τον οργανισμό.

Ωστόσο, κάποια ψάρια περιέχουν περισσότερο υδράργυρο από άλλα. Γι’ αυτό και θέλω να ξέρω πώς ο υδράργυρος μπορεί να βλάψει το σώμα μου και αν πρέπει να περιορίσω το είδος και την ποσότητα ψαριών που τρώω.

2. Εντοπίζοντας το πρόβλημα

Η παρουσία υδραργύρου στα ψάρια δεν αποτελούσε πρόβλημα για την υγεία μέχρι τη δεκαετία του 1950 – όταν ένα περιστατικό στη Minamata, μια παράκτια πόλη στην Ιαπωνία, που έφερε το ζήτημα στην παγκόσμια προσοχή.

3. Δείτε πως ο υδράργυρος μπαίνει μέσα στα ψάρια

Δείτε το βίντεο στο νούμερο 3

4. Οι βλαβερές συνέπειες

Νευρικό σύστημα

Η έκθεση σε υψηλά επίπεδα υδραργύρου μπορεί να βλάψει τα νεύρα και τον εγκέφαλό μας – κάτι που μπορεί να προκαλέσει σπασμούς, προβλήματα με τα αντανακλαστικά και παράλυση.

Ο ακριβής τρόπος με τον οποίο ο υδράργυρος βλάπτει το νευρικό σύστημα δεν είναι εξακριβωμένος, όμως ένας τρόπος μπορεί να είναι να εμποδίζει τον σχηματισμό μυελίνης – μια λιποειδή ουσία που καλύπτει και προστατεύει τα νεύρα, για να λειτουργούν σωστά.

Από τη στιγμή που ο υδράργυρος προσβάλλει τα αναπτυσσόμενα νεύρα, τα αγέννητα μωρά και τα μικρά παιδιά είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στις νευρολογικές επιπτώσεις του. Η τακτική, χαμηλή έκθεση κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης έχει αποδειχθεί ότι επηρεάζει το νευρικό σύστημα του μωρού. Αυτό έχει συσχετιστεί με άλλες επιπτώσεις, όπως η κακή μνήμη, η διάσπαση προσοχής και η αίσθηση του χώρου.

Καρδιά

Μια σειρά από στοιχεία δείχνουν ότι ο υδράργυρος μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών προβλημάτων – ιδιαίτερα στους ενήλικες. Κι αυτό γιατί συσσωρεύεται στην καρδιά και μειώνει τα αντιοξειδωτικά – ουσίες που βοηθούν στην προστασία των κυττάρων από τη φθορά.

Η έκθεση σε υψηλά επίπεδα υδραργύρου έχει συσχετιστεί με μη συνηθισμένη αρτηριακή πίεση, καρδιαγγειακή νόσο και καρδιακές προσβολές. Αυτές οι ανεπιθύμητες επιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν ακόμη και σε χαμηλότερα επίπεδα από αυτά που βλάπτουν το νευρικό σύστημα.

5. Η ψαριά της ημέρας

Κάποιοι τύποι ψαριών περιέχουν πολύ περισσότερο υδράργυρο, κατά μέσο όρο, από άλλους. Ωστόσο, τα επίπεδα υδραργύρου μπορεί να διαφέρουν μεταξύ των πληθυσμών του ίδιου είδους ανάλογα με το πού κατοικούν και μεταναστεύουν.

6. Συνοψίζοντας

Αυτό που συνέβη στη Minamata δείχνει ότι υψηλές δόσεις μεθυλικού υδραργύρου μπορεί να προκαλέσουν ανεπανόρθωτη βλάβη στο σώμα μας.

Ωστόσο, η επίδραση των κανονικών, χαμηλών δόσεων σε μια τυπική δίαιτα που περιέχει τα ψάρια δεν έχει εξακριβωθεί ακόμα. Αυτό οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι τα θαλασσινά περιέχουν επίσης ωφέλιμες ουσίες όπως τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα, τα οποία είναι καλά για το νευρικό σύστημα και μπορούν να βοηθήσουν στην εξουδετέρωση των δυσμενών επιδράσεων του μεθυλικού υδραργύρου.

Έγκυες γυναίκες και μωρά

Για παράδειγμα, υπάρχουν ενδείξεις ότι ο μεθυλικός υδράργυρος μπορεί να εμποδίσει την ανάπτυξη του νευρικού συστήματος ενός αγέννητου παιδιού. Ωστόσο, το ωμέγα-3 που έχουν τα ψάρια μπορεί επίσης να βοηθήσει στην ανάπτυξη του εγκεφάλου ενός μωρού.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο το NHS συμβουλεύει έγκυες και θηλάζουσες γυναίκες να συνεχίσουν να τρώνε ψάρια – αλλά να περιορίσουν την ποσότητα και τον τύπο που καταναλώνουν.

Είναι επίσης σημαντικό να σημειωθεί ότι χρειάζονται μήνες για να αποβληθεί ο μεθυλικός υδράργυρος που απορροφάται από τα ψάρια. Αυτό σημαίνει ότι ένα ανθρώπινο έμβρυο μπορεί να εκτεθεί σε κάποιον από τον υδράργυρο που καταναλώνει η μητέρα προτού να μείνει έγκυος.

Για τους υπόλοιπους ενήλικες και τα παιδιά

Οι μελέτες δείχνουν μια σαφή σχέση μεταξύ της υψηλής και συχνής κατανάλωσης ψαριών και της ποσότητας υδραργύρου στο σώμα μας. Ωστόσο, ο προσδιορισμός της ποσότητας των ψαριών που πρέπει να καταναλώνουμε για να αποφευχθεί ενδεχόμενη βλάβη είναι περίπλοκος, διότι ο μεθυλυδράργυρος επηρεάζει διαφορετικά τον καθένα ανάλογα με το βάρος, την ηλικία και τη γενετική.

Πολλοί υποστηρίζουν ότι τα οφέλη από την κατανάλωση ψαριών γενικά αντισταθμίζουν τους κινδύνους έκθεσης στον υδράργυρο. Για παράδειγμα, αν και σε μερικές μελέτες διαπιστώνεται ότι οι καρδιακές παθήσεις αυξάνονται με την έκθεση στον υδράργυρο, άλλες δείχνουν ότι τα ιχθυέλαια μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο καρδιακού θανάτου.

Ο FSA προτείνει να καταναλώνονται είδη ψαριών με χαμηλή περιεκτικότητα σε υδράργυρο για να ελαχιστοποιηθεί ι κίνδυνος υπερβολικής έκθεσης. Τα ψάρια που έχουν χαμηλή περιεκτικότητα σε υδράργυρο αλλά υψηλή περιεκτικότητα σε ωμέγα-3 είναι, μεταξύ άλλων, το σκουμπρί του Ατλαντικού, ο σολομός και οι σαρδέλες.

Πηγή: BBC