Πόσο σοβαρά επηρεάζεται η Ευρώπη από τις ελλείψεις λιπασμάτων λόγω του πολέμου με το Ιράν;

Οι υπουργοί Γεωργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης συναντώνται στις Βρυξέλλες για να συζητήσουν τη διαθεσιμότητα λιπασμάτων, καθώς ο πόλεμος με το Ιράν διαταράσσει τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού.

Οι συνομιλίες γίνονται ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προωθεί ένα νέο Σχέδιο Δράσης για τα Λιπάσματα, με στόχο να στηρίξει τους αγρότες που αντιμετωπίζουν σημαντική αύξηση του κόστους των λιπασμάτων.

Ελπίζεται ότι τα μέτρα θα ενισχύσουν την αγροτική παραγωγή και θα μειώσουν την εξάρτηση της Ευρώπης από εισαγωγές τροφίμων. Το σχέδιο περιλαμβάνει πιθανή δημιουργία στρατηγικών αποθεμάτων λιπασμάτων, έκτακτη στήριξη των αγροτών και μέτρα για αύξηση των εισαγωγών από χώρες εκτός Ρωσίας και Λευκορωσίας, οι οποίες εμπλέκονται στον πόλεμο στην Ουκρανία.

Οι εξελίξεις έρχονται μέσα σε συνθήκες αναταραχής στα Στενά του Ορμούζ λόγω του πολέμου ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν. Η κρίσιμη αυτή θαλάσσια οδός μεταφέρει συνήθως περίπου το ένα τρίτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου λιπασμάτων, γεγονός που προκαλεί ανησυχίες ότι η αύξηση του κόστους καυσίμων και λιπασμάτων θα επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τους αγρότες που ήδη αντιμετωπίζουν υψηλά έξοδα.

Παρότι η ΕΕ επηρεάζεται λιγότερο άμεσα από ελλείψεις λιπασμάτων σε σύγκριση με άλλες περιοχές του κόσμου, οι διαταραχές στην προσφορά έχουν αναδείξει διαφωνίες μέσα στην Ένωση σχετικά με το πώς θα προστατευθούν τα αποθέματα τροφίμων και οι αγρότες από την άνοδο του κόστους.

Πόσο εκτεθειμένη είναι η Ευρώπη;

Η Ευρώπη εισάγει μεγάλες ποσότητες λιπασμάτων. Σύμφωνα με στοιχεία της ΕΕ, το 2024 εισήγαγε:

• 2 εκατομμύρια τόνους αμμωνίας,
• 5,8 εκατομμύρια τόνους ουρίας,
• 6,7 εκατομμύρια τόνους αζωτούχων λιπασμάτων και μειγμάτων.

Η ΕΕ παράγει επίσης δικά της αζωτούχα λιπάσματα, όμως η παραγωγή αυτή εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενο φυσικό αέριο.

Όταν συγκρούσεις στην περιοχή του Κόλπου ανεβάζουν τις τιμές του φυσικού αερίου, αυξάνεται και το κόστος παραγωγής λιπασμάτων μέσα στην Ευρώπη.

Ο αποκλεισμός έχει προκαλέσει ανησυχίες για την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια, ιδιαίτερα στην Αφρική και τη Νότια Ασία, όπου οι χώρες εξαρτώνται περισσότερο από τις προμήθειες της περιοχής του Κόλπου.

Η Μέση Ανατολή αντιστοιχεί μόνο περίπου:

• στο 3% των εισαγωγών αμμωνίας της ΕΕ,
• και στο 1–2% των εισαγωγών αζωτούχων λιπασμάτων.

Επομένως, ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ δεν έχει επηρεάσει σημαντικά τις ευρωπαϊκές προμήθειες.

Ωστόσο, η Ευρώπη δέχεται έμμεσο πλήγμα μέσω υψηλότερων διεθνών τιμών και αυξημένου ενεργειακού κόστους, καθώς τα ευρωπαϊκά αζωτούχα λιπάσματα παράγονται με φυσικό αέριο, του οποίου η τιμή αυξήθηκε εξαιτίας της αναστάτωσης στα στενά. Ορισμένες χώρες είναι πιο ευάλωτες λόγω χαμηλών αποθεμάτων.

Οι τιμές των αζωτούχων λιπασμάτων στην Ευρώπη βρίσκονται πλέον περίπου 70% πάνω από τον μέσο όρο του 2024, σύμφωνα με σχετικές αναφορές για το σχέδιο της Επιτροπής.

Αυτή η ευαλωτότητα έγινε εμφανής μετά τη ρωσική πλήρους κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία το 2022, όταν η εκτίναξη των τιμών φυσικού αερίου ανάγκασε αρκετές ευρωπαϊκές μονάδες παραγωγής λιπασμάτων να μειώσουν ή να διακόψουν προσωρινά τη λειτουργία τους επειδή η παραγωγή δεν ήταν πλέον κερδοφόρα.

Η Επιτροπή αναφέρει ότι το νέο σχέδιο συνδυάζει άμεσα μέτρα για καλύτερη προσιτότητα και ασφάλεια εφοδιασμού, μακροπρόθεσμες κινήσεις για ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής και μείωση της εξάρτησης από εισαγωγές.

Τι προτείνει η ΕΕ;

Το σχέδιο περιλαμβάνει:

1. έκτακτη οικονομική στήριξη προς τους αγρότες μέσω του αγροτικού προϋπολογισμού της ΕΕ,
2. μηχανισμούς ρευστότητας,
3. μεγαλύτερη ευελιξία στις προκαταβολές στο πλαίσιο της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής.
4. Η Επιτροπή εξετάζει επίσης τρόπους ενίσχυσης αγροτών που μειώνουν την εξάρτησή τους από συνθετικά λιπάσματα, μεταξύ άλλων μέσω:
5. βιολογικής προέλευσης εναλλακτικών λύσεων,
6. αποδοτικότερης χρήσης λιπασμάτων.

Ως δεύτερο μέτρο, η ΕΕ προχώρησε στην αναστολή δασμών σε ορισμένα αζωτούχα λιπάσματα, συμπεριλαμβανομένων της ουρίας και της αμμωνίας, από χώρες εκτός Ρωσίας και Λευκορωσίας.

Σήμερα ορισμένες εισαγωγές επιβαρύνονται με δασμούς 5,5% έως 6,5%.

Το πρακτορείο Reuters ανέφερε ότι η αναστολή αυτή θα μπορούσε να εξοικονομήσει περίπου 60 εκατομμύρια ευρώ (68 εκατ. δολάρια) στους εισαγωγείς.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δήλωσε ότι το σχέδιο αποσκοπεί στη δημιουργία «ισχυρότερης ευρωπαϊκής βιομηχανίας λιπασμάτων», στη στήριξη των αγροτών και στην επιτάχυνση «βιώσιμων, εγχώριων λύσεων».

Ωστόσο, ο Ιρλανδός υπουργός Γεωργίας Μάρτιν Χέιντον προειδοποίησε ότι η αύξηση των τιμών λιπασμάτων λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή θα επηρεάσει το κόστος παραγωγής τροφίμων και την ανταγωνιστικότητα των Ευρωπαίων αγροτών.

«Η αύξηση των τιμών των λιπασμάτων λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή θα επηρεάσει το κόστος παραγωγής τροφίμων και, κατά συνέπεια, την οικονομική βιωσιμότητα και ανταγωνιστικότητα των Ευρωπαίων αγροτών», δήλωσε.

Ποιες χώρες είναι περισσότερο εκτεθειμένες;

Οι επιπτώσεις δεν κατανέμονται ομοιόμορφα στην Ευρώπη.

Η Ιρλανδία είναι ιδιαίτερα ευάλωτη επειδή διαθέτει περιορισμένη εγχώρια παραγωγή λιπασμάτων και εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγωγές.

Το κτηνοτροφικό της μοντέλο βασίζεται επίσης σε αζωτούχα λιπάσματα για τις χορτολιβαδικές εκτάσεις, ενώ πολλοί αγρότες αγοράζουν προμήθειες μεταξύ Φεβρουαρίου και Σεπτεμβρίου.

Η Ιρλανδία εισήγαγε 1,7 εκατομμύρια τόνους λιπασμάτων το 2025, γεγονός που αφήνει τους αγρότες εκτεθειμένους στις διεθνείς διακυμάνσεις τιμών.

Άλλες χώρες είναι καλύτερα προετοιμασμένες.

Η Φινλανδία διατηρεί εδώ και χρόνια στρατηγικά αποθέματα που περιλαμβάνουν:

• λιπάσματα,
• σιτηρά,
• καύσιμα.

Η Σουηδία ανακοίνωσε επίσης σχέδια αποθεματοποίησης λιπασμάτων, σπόρων και σιτηρών στο πλαίσιο της στρατηγικής «ολικής άμυνας» μετά την ένταξή της στο ΝΑΤΟ.

Υπάρχουν επίσης διαφωνίες μέσα στην ΕΕ σχετικά με το πόσο μακριά πρέπει να φτάσει η παρέμβαση των Βρυξελλών.

Η Ιταλία και η Γαλλία έχουν ζητήσει ελάφρυνση από τον Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM), ο οποίος αυξάνει το κόστος για εισαγωγές με υψηλό ανθρακικό αποτύπωμα.

Ορισμένες αγροτικές ενώσεις υποστηρίζουν ότι ο μηχανισμός έχει μετατραπεί σε ακόμη ένα βάρος για τους αγρότες.

Από την άλλη πλευρά, περιβαλλοντικές οργανώσεις προειδοποιούν ότι η χαλάρωση των κανόνων για τη ρύπανση από άζωτο μπορεί να αυξήσει τη ρύπανση και τις υγειονομικές επιπτώσεις αν περίσσεια νιτρικών περάσει στα υδάτινα συστήματα.

Η Πολωνία και η Γερμανία, όπου υπάρχουν σημαντικές βιομηχανίες παραγωγής αζωτούχων λιπασμάτων, έχουν επικεντρωθεί περισσότερο στην προστασία της εγχώριας βιομηχανίας και αντιτίθενται περισσότερο στη μείωση εισαγωγικών επιβαρύνσεων.

Θα αυξηθούν οι τιμές των τροφίμων;

Οι αξιωματούχοι της ΕΕ δεν αναμένουν άμεσο σοκ στις τιμές των τροφίμων, καθώς πολλοί αγρότες εξακολουθούν να χρησιμοποιούν λιπάσματα που είχαν αγοραστεί πριν από τη διαταραχή που προκάλεσε ο πόλεμος με το Ιράν.

Ωστόσο, υπάρχει ανησυχία ότι το αυξημένο κόστος λιπασμάτων μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα αργότερα μέσα στο έτος.

Η επίδραση στα τρόφιμα εμφανίζεται με καθυστέρηση:

φυσικό αέριο – λίπασμα – καλλιέργειες – τρόφιμα.

Συνήθως οι επιπτώσεις γίνονται αισθητές έως και έξι μήνες μετά την αρχική διαταραχή.

Παράλληλα, υπάρχουν φόβοι ότι η δυσαρέσκεια στις αγροτικές περιοχές, που ήδη επιβαρύνονται από αυξημένα κόστη καυσίμων, ενέργειας και εισροών, μπορεί να οδηγήσει σε αντίδραση απέναντι στις πράσινες πολιτικές της ΕΕ, σε μια περίοδο που δεξιά και λαϊκιστικά κόμματα ενισχύονται στην Ευρώπη.

Παρ’ όλα αυτά, η Ευρώπη παραμένει λιγότερο εκτεθειμένη από πολλές άλλες περιοχές του κόσμου.

Οι σοβαρότεροι κίνδυνοι εντοπίζονται σε χώρες που εξαρτώνται περισσότερο από τα λιπάσματα και την ενέργεια του Κόλπου — ιδιαίτερα σε περιοχές της Αφρικής και της Νότιας Ασίας.

Διαβάστε επίσης:

ΕΛΑΣ: Νομικό ζήτημα με το νέο κόμμα του Αλέξη Τσίπρα

Δίκη Τεμπών: Συμπληρωματική διάταξη της προέδρου της έδρας – 636 άνθρωποι σε μια αίθουσα που μέχρι πρότινος θεωρούνταν ανεπαρκής

Πώς υποδέχθηκε το Χ το νέο κόμμα Τσίπρα – «Ή μας τρολάρει ή κάποιος τον εκβιάζει»

Κρήτη: «Μαύρο» φθινόπωρο για αγρότες και κτηνοτρόφους – Φόβος για νέες περικοπές και επιδοτήσεις

 Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr