Πολιτική προπαγάνδα στα Social Media: Ψηφιακός «στρατός» στην υπηρεσία της Δεξιάς

Πίσω από τις οθόνες εκατομμυρίων χρηστών, εκεί όπου τα σύντομα βίντεο διεκδικούν την προσοχή ων χρηστών, εξελίσσεται μια από τις πιο συστηματικές και αθόρυβες επιχειρήσεις πολιτικού επηρεασμού των τελευταίων ετών σύμφωνα με ρεπορτάζ του The Atlantic. Μέσα από σκοτεινούς διακομιστές συνομιλιών και κοινόχρηστους φακέλους στο διαδίκτυο, μια βιομηχανία παραγωγής ψηφιακού περιεχομένου επιστρατεύει δημιουργούς από κάθε γωνιά του πλανήτη, πληρώνοντάς τους για να κατακλύσουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με φιλορεπουμπλικανικά μηνύματα, την ώρα που η πραγματική προέλευση των χρημάτων παραμένει επιμελώς καλυμμένη.

Ο αλγόριθμος του τεχνητού ενθουσιασμού

Η επιχείρηση με την ονομασία Elephant Clipping, την οποία διαχειρίζεται η εταιρεία ClipIt με έδρα τη Ρίγα της Λετονίας, αποτελεί το πλέον αντιπροσωπευτικό παράδειγμα αυτής της νέας τακτικής. Ο μηχανισμός είναι απλός αλλά εξαιρετικά αποτελεσματικός: αντικαθιστά τις παραδοσιακές πολιτικές διαφημίσεις με μια φαινομενικά αυθόρμητη παραγωγή βίντεο από μεμονωμένους χρήστες.

Ο επικεφαλής της εκστρατείας, ο οποίος εμφανίζεται με το ψευδώνυμο Serviuos, υπόσχεται υψηλές αμοιβές σε όσους δεχτούν να αποσπάσουν σύντομα στιγμιότυπα από συντηρητικές εκπομπές, δηλώσεις πολιτικών ή ομιλίες, και να τα δημοσιεύσουν στους προσωπικούς τους λογαριασμούς.

Το πλέον ενδιαφέρον στοιχείο έγκειται στην πλήρη αποσύνδεση των δημιουργών από το πολιτικό περιεχόμενο που διακινούν. Πολλοί από τους συμμετέχοντες προέρχονται από χώρες της Ανατολικής Ευρώπης ή του Παγκόσμιου Νότου και δεν διαθέτουν καμία γνώση για την αμερικανική πολιτική πραγματικότητα. Η λύση που τους προτείνεται είναι η αξιοποίηση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης, όπως το ChatGPT και το Gemini, προκειμένου να παράγουν αυτόματα ιδέες και σενάρια που προωθούν τις ρεπουμπλικανικές αξίες.

Οι δημιουργοί αμείβονται αναλογικά με τις προβολές που συγκεντρώνουν –με την ταρίφα να διαμορφώνεται στα 300 δολάρια ανά ένα εκατομμύριο views– από μηνιαίους προϋπολογισμούς που αγγίζουν ή και ξεπερνούν τα 300.000 δολάρια.

Η τέχνη της συσκότισης και το φαινόμενο Astroturfing

Η πρακτική αυτή αποτελεί την εξελιγμένη μορφή του λεγόμενου astroturfing, δηλαδή της σκηνοθετημένης διακίνησης ιδεών με στόχο να δοθεί η ψευδαίσθηση μιας μαζικής, λαϊκής πρωτοβουλίας από τη βάση της κοινωνίας. Προκειμένου να παρακαμφθούν οι αλγοριθμικοί περιορισμοί και να μην αποκαλυφθεί η ξένη προέλευση των δημοσιεύσεων, οι συντονιστές δίνουν σαφείς οδηγίες στους δημιουργούς να χρησιμοποιούν αμερικανικούς διακομιστές μεσολάβησης (proxies) και να αποκρύπτουν την πραγματική τους τοποθεσία.

Την ίδια στιγμή, οι αναρτήσεις δεν φέρουν καμία σήμανση χορηγούμενου περιεχομένου ή οικονομικής συναλλαγής. Αυτή η μαζική παραγωγή οδήγησε μάλιστα σε αποκαλυπτικά γλωσσικά ατοπήματα, όταν ορισμένοι λογαριασμοί δημοσίευσαν κατά λάθος ολόκληρο το κείμενο των εσωτερικών οδηγιών στις λεζάντες των βίντεο, αποκαλύπτοντας άθελά τους τον οργανωμένο χαρακτήρα της εκστρατείας.

Όπως επισημαίνει στο The Atlantic η Γουίτνεϊ Φίλιπς, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Όρεγκον, η σημερινή εποχή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι εξαιρετικά παραπλανητική, καθώς το κοινό αδυνατεί να διακρίνει αν αυτό που παρακολουθεί αποτελεί οργανική προτίμηση των χρηστών ή προϊόν αμειβόμενης πολιτικής χειραγώγησης. «Αυτή είναι η κατάσταση πλέον στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης», σημειώνει, υπογραμμίζοντας ότι σε αντίθεση με τις παραδοσιακές τηλεοπτικές διαφημίσεις, τα σύντομα βίντεο στερούνται παντελώς διαφάνειας.

Η διαδρομή του χρήματος προς το Λας Βέγκας

Αν και οι επιχειρήσεις αυτές επικαλούνται μυστικότητα για λόγους ανταγωνισμού, η εξέταση των ψηφιακών ιχνών στους κοινόχρηστους φακέλους υλικού αποκάλυψε τη σύνδεση με την Enclave & Key, μια εταιρεία μάρκετινγκ με έδρα το Λας Βέγκας. Επικεφαλής της εταιρείας είναι ο Μπλέικ Γουίν, ανιψιός του γνωστού συντηρητικού μεγαλοδωρητή Στιβ Γουίν. Στελέχη της Enclave & Key εμφανίζονται ως οι διαχειριστές που τροφοδοτούσαν τους φακέλους με το πρωτογενές οπτικοακουστικό υλικό, το οποίο στη συνέχεια τεμαχιζόταν από τους υπεργολάβους.

Η Enclave & Key, σε γραπτή τοποθέτησή της, υπεραμύνθηκε των δραστηριοτήτων της, υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για μια συνήθη, μακροχρόνια και απόλυτα νόμιμη πρακτική προώθησης ειδήσεων και περιεχομένου, απορρίπτοντας τις αιτιάσεις περί σκοτεινών μεθόδων. Ωστόσο, αμέσως μετά την υποβολή δημοσιογραφικών ερωτημάτων, παρατηρήθηκε μια συντονισμένη προσπάθεια διαγραφής ψηφιακών ιχνών, με την απόσυρση φακέλων υλικού και την αφαίρεση καναλιών επικοινωνίας από τους σχετικούς διακομιστές.

Η κλίμακα της χρηματοδότησης προκαλεί εντύπωση στους αναλυτές. Η Ιζαμπέλ Λίνζερ από το Κέντρο Δημοκρατίας και Τεχνολογίας τονίζει ότι, αν και η ύπαρξη στοχευμένων εκστρατειών ήταν γνωστή, η διαπίστωση τόσο εκτεταμένων «μονάδων παραγωγής βίντεο» με προϋπολογισμούς εκατοντάδων χιλιάδων δολαρίων επιβεβαιώνει την προσπάθεια κατασκευής μιας ψευδαίσθησης λαϊκής υποστήριξης.

Το νομοθετικό κενό 

Η περίπτωση του Elephant Clipping φέρνει στην επιφάνεια τα τεράστια κενά που υπάρχουν στη νομοθεσία περί πολιτικών δαπανών και ψηφιακού περιεχομένου στις ΗΠΑ. Για να αποφευχθούν οι νομικές επιπλοκές που θα απαιτούσαν την επίσημη ταυτοποίηση των χρηματοδοτών, οι εκστρατείες απαγορεύουν ρητά στους δημιουργούς να καλούν το κοινό σε άμεση υπερψήφιση υποψηφίων ή στη διενέργεια οικονομικών δωρεών. Με τον τρόπο αυτό, η προπαγάνδα περιορίζεται στη θετική προβολή προσώπων και ιδεών, παραμένοντας σε νομικά γκρίζα ζώνη.

«Αυτή φαίνεται να είναι μια ξεκάθαρη περίπτωση που αποδεικνύει πόσο επιτακτική είναι η ανάγκη για αυστηρότερους κανόνες διαφάνειας στο ψηφιακό περιεχόμενο», αναφέρει ο Σόραβ Γκος, ειδικός σε θέματα πολιτικής χρηματοδότησης στο Campaign Legal Center.

Διαβάστε επίσης:

Αυστραλία: Φιάσκο η απαγόρευση των social media σε παιδιά κάτω των 16 ετών

Γαλλία: «Μπλόκο» στην απαγόρευση χρήσης των social media για ανήλικους κάτω των 15 ετών

ΕΕ: Στο τραπέζι κατώτατο όριο ηλικίας για τη χρήση των social media χωρίς γονική επίβλεψη

Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr