Την αποτυχία της Ελλάδας να αντιστρέψει το «brain drain» και να προσελκύσει πίσω στη χώρα νέους επιστήμονες και ερευνητές που έφυγαν στο εξωτερικό κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, παρουσιάζει σε δημοσίευμα του το Politico.
Συγκεκριμένα, αναφέρεται στο «Trust your stars», ένα πρόγραμμα χρηματοδότησης έρευνας ύψους 80 εκατομμυρίων ευρώ, το οποίο υποστηρίζεται από το ταμείο του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Όπως αναφέρει το δημοσίευμα, μια ομάδα καθηγητών που πίστεψαν στο πρόγραμμα και επιδίωξαν να φέρουν πίσω στην Ελλάδα νέους ερευνητές μέσω της πολυδιαφημισμένης δράσης- μέρος του προγράμματος ανάκαμψης «Ελλάδα 2.0»– , αισθάνονται πλέον «προδομένοι», μιας και περίμεναν για χρόνια την υλοποίηση του προγράμματος και τελικά πληροφορήθηκαν ότι αυτό δεν πρόκειται να πραγματοποιηθεί.
Μάλιστα, σύμφωνα με το Politico, οι καθηγητές υποστηρίζουν ότι κανείς από την κυβέρνηση δεν τους ενημέρωσε επίσημα ότι το πρόγραμμα εγκαταλείφθηκε.
«Όλα αυτά περί “brain gain” δεν είναι απλά ένα αστείο, είναι ένα τεράστιο βήμα προς τα πίσω», ανέφερε στο Politico ο καθηγητής του ΕΚΠΑ, Αριστείδης Χατζής. «Κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, υπήρχε μόνο ένας τομέας όπου επενδύθηκαν χρήματα: η έρευνα, καθώς η ΕΕ την είχε θέσει ως προτεραιότητα. Τώρα δεν υπάρχει τίποτα, βρίσκεται στο τέλος της λίστας των προτεραιοτήτων- πρόκειται για πλήρη εγκατάλειψη».
Το φιάσκο του «Trust your Stars»
Το δημοσίευμα υπογραμμίζει ότι περίπου 500.000 άτομα μετακόμισαν στο εξωτερικό κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης του 2008 στην Ελλάδα, συρρικνώνοντας την οικονομία της χώρας κατά το ένα τέταρτο και οδηγώντας την ανεργία στο 28%.
»Η Ελλάδα είχε βιώσει μαζική μετανάστευση και στο παρελθόν, συμπεριλαμβανομένων των δεκαετιών μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο», εξηγεί το Politico, διευκρινίζοντας όμως πως αυτή η μεταναστευτική ροή αφορούσε σε μεγάλο βαθμό πολίτες με υψηλό μορφωτικό επίπεδο και εξειδικευμένες δεξιότητες.
Το Politico αναφέρεται και στην πρωτοβουλία «Brain Regain» της κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας, η οποία σχεδιάστηκε με στόχο την επιστροφή επιστημόνων και επαγγελματιών στην Ελλάδα. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, κίνητρα όπως η απαλλαγή από το 50% του φόρου εισοδήματος για τα πρώτα επτά χρόνια, ενώ πλέον επεκτείνεται και σε θέσεις υψηλής εξειδίκευσης στον δημόσιο τομέα.
Παράλληλα, το δημοσίευμα αναγνωρίζει ότι -συνολικά- η εικόνα της μετανάστευσης έχει βελτιωθεί σε σχέση με τα χρόνια της κρίσης και ,επικαλούμενο την έρευνα του ΟΟΣΑ «Diaspora Review Greece», σημειώνει ότι από το 2021 καταγράφεται σταθερή αύξηση των Ελλήνων που επιστρέφουν στη χώρα.
Μάλιστα, το 2023 αποτέλεσε χρονιά-ορόσημο, καθώς για πρώτη φορά από την έναρξη της κρίσης περισσότεροι Έλληνες επέστρεψαν στη χώρα από όσους την εγκατέλειψαν. Συγκεκριμένα, παραθέτει τα στοιχεία που αφορούν τις χρονιές 2023-2024, κατά τις οποίες 69.000 Έλληνες εγκατέλειψαν τη χώρα, ενώ 98.000 επέστρεψαν.
Ωστόσο, το Politico επισημαίνει ότι η εικόνα είναι διαφορετική όταν το ζήτημα αφορά τους επιστήμονες.
«Η οργή που εκφράζουν πολλοί ερευνητές και επιστήμονες προκύπτει από ένα έργο της ελληνικής κυβέρνησης με τίτλο «Trust your Stars» -ένα πρόγραμμα χρηματοδότησης έρευνας ύψους 80 εκατομμυρίων ευρώ που υποστηρίζεται από κεφάλαια του Ταμείου Ανάκαμψης» αναφέρει το Politico, εξηγώντας στη συνέχεια πως ζητήθηκε από ερευνητικές ομάδες να υποβάλουν τις προτάσεις τους, και από τις συνολικά 1.241 υποβολές επιλέχθηκαν μόλις 145.
«Δεκατρείς μήνες αργότερα, μετά από αρκετές καταγγελίες σχετικά με την καθυστέρηση, ο κατάλογος των επιλεγμένων έργων δημοσιεύθηκε τελικά στις 22 Ιουλίου 2025 και όλα άρχισαν να ξετυλίγονται…».
Σύμφωνα με το Politico, πολλοί από αυτούς που δεν επιλέχθηκαν για χρηματοδότηση αντέδρασαν έντονα, με συνολικά 203 ενστάσεις να κατατίθενται και με αιτήματα για επανεξέταση των προτάσεων. Οι επιστήμονες εξέφρασαν σοβαρές ανησυχίες και για την ίδια τη διαδικασία αξιολόγησης, ενώ ορισμένοι προχώρησαν ένα βήμα παραπέρα, καταθέτοντας σχετικές καταγγελίες στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.
Τον Ιανουάριο του 2026, το υπουργείο Ανάπτυξης εξέδωσε ανακοίνωση, υποστηρίζοντας ότι είχαν καταβληθεί ήδη περίπου 40 εκατ. ευρώ, ενώ το υπόλοιπο μισό του προϋπολογισμού του προγράμματος είχε προβλεφθεί να ολοκληρωθεί έως τις 31 Δεκεμβρίου 2029.
Ωστόσο, αντί να εκτονωθεί η κατάσταση, οι αντιδράσεις εντάθηκαν. Σύμφωνα με το Politico, ακόμη και ορισμένοι από τους επιστήμονες που είχαν επιλεγεί για χρηματοδότηση απέστειλαν επίσημες εξώδικες επιστολές προς το υπουργείο Παιδείας, ζητώντας να πληροφορηθούν πού είχαν διατεθεί τα χρήματα, από τη στιγμή που το πρόγραμμα δεν είχε ακόμη ξεκινήσει.
Και τότε ήρθε η μεγάλη ανατροπή. Το πρόγραμμα «Trust your Stars» δεν θα λάμβανε τελικά ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.
«Σε ανακοίνωση που δημοσιεύθηκε τον Μάιο, το υπουργείο Παιδείας ανέφερε ότι το υπουργείο Οικονομικών αποφάσισε να “αφαιρέσει το έργο κατά την αναθεώρηση του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της Ελλάδας”», ενώ αργότερα αποκαλύφθηκε ότι την ίδια ημέρα που δημοσιεύθηκε επίσημα ο κατάλογος των επιλεγμένων προτάσεων, η κυβέρνηση είχε επίσης αφαιρέσει το πρόγραμμα- χωρίς κανείς να ενημερώσει τους ενδιαφερόμενους για δέκα μήνες», υπογραμμίζει το Politico.
«Τελικά δεν ήταν δυνατό να υλοποιηθεί το έργο “Trust your Stars” εντός του χρονικού πλαισίου που προβλεπόταν από το RRF», δήλωσε αξιωματούχος του υπουργείου Παιδείας. «Για τον λόγο αυτό, το έργο αφαιρέθηκε, στο πλαίσιο της αναθεώρησης του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας από το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης», υποστήριξε ο αξιωματούχος, σύμφωνα με το Politico, ενώ υποστήριξε, παράλληλα, ότι τα χρήματα δεν χάθηκαν αλλά αξιοποιήθηκαν σε άλλες δράσεις.
«Όσον αφορά τα κονδύλια που συνδέονται με τις συγκεκριμένες δράσεις, αυτά κατευθύνθηκαν για τη χρηματοδότηση άλλων δράσεων που υλοποιούνται από το RRF και το υπουργείο Παιδείας. Κατά συνέπεια, σε καμία περίπτωση δεν υπήρξε απώλεια πόρων από το RRF», πρόσθεσε ο αξιωματούχος, σύμφωνα με το δημοσίευμα.
Ελπίδες που κατέρρευσαν
Το δημοσίευμα αναφέρει ότι, στις 15 Ιουλίου, το ελληνικό υπουργείο Οικονομικών εξέδωσε ανακοίνωση, «σύμφωνα με την οποία επιχειρεί να εξασφαλίσει χρηματοδότηση “για να διευθετήσει τυχόν εκκρεμείς οικονομικές υποχρεώσεις που προκύπτουν από νομικές δεσμεύσεις οι οποίες αναλήφθηκαν κατά τη στιγμή της ανάκλησης του προγράμματος”».
Αν και η ανακοίνωση του υπουργείου αναζωπύρωσε τις ελπίδες ότι μπορεί τελικά να βρεθεί λύση για τους επιστήμονες που είχαν επιλεγεί, ο Αριστείδης Χατζής υποστηρίζει ότι πρόκειται απλώς για ένα νομικό τέχνασμα και ότι το υπουργείο Παιδείας δεν δεσμεύεται νομικά απέναντι στους δικαιούχους, καθώς μετά την αρχική ανακοίνωση των επιλεγμένων προτάσεων δεν υπογράφηκαν συμβάσεις.
«Αυτό που συνέβη παραβιάζει μια θεμελιώδη αρχή, μία αρχή ιερή στα κράτη που διέπονται από το κράτος δικαίου: την “εμπιστοσύνη”, τη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη του πολίτη προς το κράτος», δήλωσε ο ίδιος στο μέσο. «Μπορεί να μην υπάρχει ευθύνη με την συμβατική έννοια, αφού δεν υπογράψαμε συμφωνία, αλλά υπάρχει πολιτική, ηθική και ακόμη και νομική υποχρέωση», συμπλήρωσε, υπογραμμίζοντας πως, λόγω του προγράμματος, πολλοί νέοι άνθρωποι αρνήθηκαν άλλες ευκαιρίες και εργασιακές προτάσεις, καθώς είχαν καθησυχαστεί πως το πρόγραμμα θα καλύψει τις οικονομικές ανάγκες του έργου τους.
Ο Χατζής πρόσθεσε ότι, με τον τρόπο που η κυβέρνηση χειρίστηκε την κατάσταση, κατάφερε να στρέψει εναντίον της ολόκληρη την επιστημονική κοινότητα -τόσο όσους είχαν επιτύχει όσο και όσους δεν είχαν», σημειώνει το δημοσίευμα.
«Αν είσαι νέος επιστήμονας και βρίσκεσαι στο εξωτερικό, μείνε εκεί! Αν είσαι νέος επιστήμονας και σκέφτεσαι να μετακομίσεις στο εξωτερικό, κάνε το. Μην περιμένεις λεπτό!», έγραψε ο καθηγητής σε μια μακροσκελή ανάρτησή του, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Ο αναπληρωτής καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Παντελής Κάμμας, ο οποίος ήταν συνυπεύθυνος μιας από τις ομάδες των οποίων η πρόταση έγινε δεκτή, δήλωσε στο Politico ότι το πρόγραμμα ήταν «η χρονολόγηση ενός προαναγγελθέντος θανάτου».
«Η αντίληψη που επικρατούσε στην επιστημονική κοινότητα ήταν ότι επρόκειτο για χρήματα της ΕΕ και ότι θα μπορούσαν να διανεμηθούν βιαστικά μέσω αδιαφανών διαδικασιών. Υπήρχε ένα κλίμα δυσπιστίας, καθώς επρόκειτο για ένα εφάπαξ πρόγραμμα έκτακτης ανάγκης», δήλωσε. «Το υπουργείο δεν διέθετε ένα οργανωμένο πλαίσιο αξιολόγησης, οι αντιρρήσεις της ακαδημαϊκής κοινότητας βασίζονταν σε αυτές τις γνωστές ελλείψεις, και τα μέσα ενημέρωσης που επιδιώκουν να αντιταχθούν στην κυβέρνηση εκμεταλλεύτηκαν την κατάσταση», εξήγησε ο καθηγητής. «Ήταν η τέλεια καταιγίδα, οπότε η κυβέρνηση αποφάσισε να κάνει πίσω και να ακυρώσει το πρόγραμμα».
Ο Πέτρος Μπούρας- Βαλλιανάτος, αναπληρωτής καθηγητής ιστορίας της επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, δήλωσε στο Politico ότι είχε συγκροτήσει μια ομάδα 25 νέων επιστημόνων που επρόκειτο να έρθουν στην Ελλάδα από χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γερμανία, με σκοπό τη μελέτη φαρμάκων που χρησιμοποιούνταν κατά τη βυζαντινή περίοδο, τα οποία θα μπορούσαν να αποτελέσουν πηγή έμπνευσης για νέες φαρμακευτικές συνθέσεις. Ευτυχώς, δεν είχαν ακόμη ταξιδέψει όταν το πρόγραμμα ακυρώθηκε.
«Το πιο προσβλητικό είναι ότι η κυβέρνηση δεν μπήκε ποτέ στον κόπο να μας συναντήσει ή να μας δώσει μια λογική εξήγηση για το τι συνέβη», είπε, επισημαίνοντας ότι ο τρόπος με τον οποίο χειρίστηκε το θέμα η κυβέρνηση δημιούργησε ακόμη μεγαλύτερα προβλήματα με την επιστημονική κοινότητα από αυτά που ήδη υπήρχαν.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, ο Μπουράς-Βαλλιάνατος επέστρεψε ο ίδιος στην Ελλάδα το 2022, έπειτα από μια 15ετή επαγγελματική πορεία στο Εδιμβούργο, και όπως δήλωσε δεν έχει μετανιώσει για την απόφασή του, καθώς ήθελε να μεγαλώσει τα παιδιά του στην πατρίδα του.
Ωστόσο, όπως σημειώνει, πολλοί ακόμη θα ήθελαν να επιστρέψουν στην Ελλάδα, αλλά οι συνθήκες για να το κάνουν δεν έχουν δημιουργηθεί. Κάποιοι, όπως υποστήριξε, επιστρέφουν μόνο για «συναισθηματικούς, προσωπικούς λόγους». «Δεν υπήρξε καμία σοβαρή πολιτική από το ελληνικό κράτος για να φέρει πίσω τους επιστήμονές του», τόνισε.
Σύμφωνα με προκαταρκτικά στοιχεία, οι δαπάνες για την έρευνα στην Ελλάδα έχουν μειωθεί. Το 2025 διαμορφώθηκαν στα 1,27 δισ. ευρώ, ή 0,51% του ΑΕΠ, από 1,30 δισ. ευρώ το 2024. «Η χρηματοδότηση και οι χαμηλοί μισθοί είναι ένα μεγάλο ζήτημα», συνέχισε ο κ. Βαλλιάνατος.
Ο ίδιος πρότεινε τη δημιουργία ενός ανεξάρτητου φορέα που θα κατανέμει τη χρηματοδότηση για την έρευνα και θα εφαρμόζει διεθνή πρότυπα στην αξιολόγηση. «Είμαστε μια μικρή χώρα· όλοι γνωριζόμαστε μεταξύ μας, επομένως ένα μεγάλο ποσοστό των αξιολογητών θα πρέπει να είναι ξένοι», καταλήγει το δημοσίευμα.
Διαβάστε επίσης:
Η Meta στο εδώλιο: Αντιμέτωπη με αποζημιώσεις-μαμούθ στις ΗΠΑ για πρόκληση εθισμού σε ανηλίκους
Ιάσονας Αποστολόπουλος: «Ξεπλένης του σιωνισμού» ο Άδωνις Γεωργιάδης – Τι απαντά στον υπουργό
Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr
Facebook
Twitter
Tα σχόλια στο site έχουν απενεργοποιηθεί. Μπορείτε να σχολιάζετε μέσα από την επίσημη σελίδα στο Facebook
Σχόλια
Επικοινωνία
