Πολεμική βιομηχανία: Γιατί οι ΗΠΑ μακντοναλντοποιούν το πυραυλικό μοντέλο παραγωγής

Κοντέινερ με Tomahawk, υπόστεγα γεμάτα εξαρτήματα αξίας εκατομμυρίων, μηχανικοί που δουλεύουν για χρόνια πάνω σε ένα και μόνο οπλικό σύστημα∙ η εικόνα αυτή ανήκει πλέον στην αρχαιολογία της βιομηχανίας παραγωγής μαζικού θανάτου. Σύμφωνα με έρευνα των Financial Times, το Πεντάγωνο έχει εισέλθει σε φάση ριζικού μετασχηματισμού της πυραυλικής του παραγωγής, επιχειρώντας να αντιγράψει τη λογική των ταχυφαγείων, δηλαδή με τυποποιημένες μονάδες, εύκολη συναρμολόγηση, μειωμένο κόστος και παραγωγή σε μαζική κλίμακα. Στο επίκεντρο αυτής της μετάβασης δεν βρίσκονται οι παραδοσιακοί κολοσσοί της άμυνας, αλλά ευέλικτα εργαστήρια που μπορούν να στηθούν οπουδήποτε.

Η κρίση του οπλοστασίου και το φάντασμα της φθοράς

Μέχρι πρότινος, η αμερικανική πολεμική μηχανή λειτουργούσε με την παραδοχή ότι κάθε βλήμα όφειλε να αποτελεί αριστούργημα μηχανικής ακρίβειας. Το αποτέλεσμα ήταν ένα οπλοστάσιο εξαιρετικά ισχυρό αλλά βαθιά δυσλειτουργικό ως προς την αναπαραγωγή του. Η ετήσια παραγωγή πυραύλων Tomahawk δεν ξεπερνά τις 600 μονάδες, με καθεμία να κοστίζει περίπου 2,6 εκατομμύρια δολάρια, ενώ άλλα βασικά συστήματα όπως ο PrSM και ο JASSM κινούνται στο εύρος του 1,6 έως 1,9 εκατομμυρίου ανά τεμάχιο. Σε περίπτωση παρατεταμένης σύγκρουσης υψηλής έντασης, τα πυραυλικά αποθέματα θα εξανεμίζονταν μέσα σε λίγες εβδομάδες , εκτίμηση η οποία κυκλοφορούσε σε προσομοιώσεις πολεμικών παιγνίων πολύ πριν η σύγκρουση με το Ιράν τη μετατρέψει σε πραγματικότητα. Η Ουκρανία είχε ήδη καταδείξει ότι ο πόλεμος φθοράς δεν κερδίζεται με πανάκριβα συστήματα, αλλά με όγκους πυρός που ανανεώνονται ταχύτερα από όσο ο αντίπαλος μπορεί να τους εξουδετερώσει.

Το εργαστήριο-φάντασμα και η λογική του franchise

Η απάντηση που διαμορφώνεται στο εσωτερικό του αμερικανικού στρατιωτικού κατεστημένου συνιστά ιστορική ρήξη για τη χώρα. Αντί για δυσκίνητα εργοστάσια που απαιτούν δεκαετίες για να στηθούν, νεοφυείς εταιρείες προτείνουν αρθρωτά εργαστήρια που πολλαπλασιάζονται σαν κοντέινερ. Σε μια ανώνυμη αποθήκη της Βιρτζίνια, η Co‑Aspire έχει διαμορφώσει πρότυπη μονάδα όπου οι πύραυλοι συναρμολογούνται πάνω σε απλούς πάγκους εργασίας, με εργαλεία χειρός και ελάχιστους τρισδιάστατους εκτυπωτές. Ο τελευταίος πύραυλος που σχεδίασε χρησιμοποιεί σε μεγάλο βαθμό έτοιμα εξαρτήματα του εμπορίου, ακόμη και κινητήρες που προορίζονταν αρχικά για ερασιτέχνες που πετούν τηλεκατευθυνόμενα μοντέλα. Η εκπαίδευση ενός νέου τεχνικού αναμένεται ταχύτατη καθώς δεν θα ξεπερνά τον έναν μήνα.

Στο ίδιο μήκος κύματος, η Castelion κέρδισε πρόσφατα συμβόλαιο για τον σχεδιασμό ενός υπερηχητικού πυραύλου, με τις εγκαταστάσεις της στο Νέο Μεξικό να στοχεύουν σε δυναμικότητα 6.000 μονάδων ετησίως και το κόστος να κυμαίνεται περίπου 400.000 δολάρια ανά τεμάχιο. Για να το επιτύχει, στρέφεται μαζικά σε εξαρτήματα της αυτοκινητοβιομηχανίας, αξιοποιώντας αλυσίδες εφοδιασμού που λειτουργούν ήδη σε ευρεία κλίμακα. Πρόκειται για τη λογική της μαζικής τυποποίησης των αρχών του 20ού αιώνα μεταφερμένη στο πιο ακραίο πεδίο ανταγωνισμού του 21ου αιώνα, δηλαδή στην ικανότητα να παράγεις φονικά μέσα με την ίδια ευκολία που μια αλυσίδα ταχυφαγείων σερβίρει χάμπουργκερ.

Από το σοκ και δέος στον πληθωρισμό των βλημάτων

Η μετατόπιση αντανακλά μια βαθύτερη στρατηγική επανεκτίμηση. Επί δεκαετίες, η Ουάσιγκτον πόνταρε στην υπεροχή των όπλων της, στην ικανότητά τους να χτυπούν με χειρουργική ακρίβεια και να σοκάρουν τον εχθρό. Η Ουκρανία και ο πόλεμος με το Ιράν ανέδειξαν τα όρια αυτής της προσέγγισης καθώς σε ένα πόλεμο που τραβάει σε μάκρος, εκείνο που μετράει δεν είναι η τελειότητα του κάθε βλήματος αλλά η αντοχή της παραγωγικής βάσης. Αναλυτές που μελέτησαν το ενδεχόμενο σύγκρουσης με την Κίνα είχαν προειδοποιήσει ότι βασικά αποθέματα θα μπορούσαν να εξανεμιστούν σε λίγες εβδομάδες. Το Πεντάγωνο άρχισε να αντιλαμβάνεται ότι η μαζική παραγωγή φθηνών βλημάτων δεν είναι υποχώρηση από την τεχνολογική υπεροχή, αλλά προϋπόθεση για να έχει αυτή η υπεροχή πρακτικά αποτελέσματα.

Τα μεγέθη που βρίσκονται πλέον στο τραπέζι είναι ενδεικτικά. Η Πολεμική Αεροπορία ζητά περίπου 12 δισεκατομμύρια δολάρια για 28.000 πυραύλους στην επόμενη πενταετία, ενώ άλλο πρόγραμμα προβλέπει 10.000 πυραύλους εδάφους σε τρία χρόνια. Οι δαπάνες για drones τριπλασιάζονται, ξεπερνώντας τα 74 δισεκατομμύρια για το επόμενο έτος. Τον Φεβρουάριο χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά σε μάχη το Lucas, ένα drone αυτοκτονίας που αναπτύχθηκε μέσω αντίστροφης μηχανικής από το ιρανικό Shahed‑136, κυνική παραδοχή θα λέγαμε ότι η γραμμή ανάμεσα στην επιθετική καινοτομία και την αντιγραφή του αντιπάλου έχει πλέον καταργηθεί.

Το iPhone στο χαράκωμα και η εξαΰλωση της εκπαίδευσης

Πέρα από τα κόστη, υπάρχει και μια ανθρωπολογική διάσταση που σπανίως συζητείται. Οι απλούστεροι πύραυλοι είναι απείρως ευκολότεροι στη χρήση. Η πολυπλοκότητα των παλαιότερων συστημάτων απαιτούσε μακρά εκπαίδευση και μια σχεδόν ιερατική σχέση με το όπλο. Τα νέα συστήματα σχεδιάζονται με γνώμονα τη διαισθητική χρήση∙ το λογισμικό πρέπει να είναι φιλικό όσο αυτό ενός iPhone, ώστε οι στρατιώτες να το χειρίζονται ενστικτωδώς. Η εξέλιξη αυτή καταργεί την απόσταση ανάμεσα στον άνθρωπο και τη φονική πράξη, μετατρέπει τη βία σε κάτι τόσο απλό όσο το ξεκλείδωμα μιας οθόνης, υποκαθιστά τη βαθιά γνώση με αντανακλαστικά που καλλιεργούνται στην καθημερινή χρήση καταναλωτικών συσκευών. Πρόκειται για την εισβολή του συστήματος «πατάω-και-ξεχνάω» στην πιο ακραία εκδοχή της, μια εξέλιξη που εντάσσεται πλήρως στη λογική της μακντοναλντοποίησης, με την ταχύτητα, την προβλεψιμότητα και τον έλεγχο να εκτοπίζουν κάθε έννοια βιωμένης εμπειρίας.

Αποτροπή μέσω υπεραναπαραγωγής ή παγίδα αέναου πολέμου;

Στο βάθος του μετασχηματισμού διαγράφεται και μια φιλοσοφία αποτροπής. Αν οι αντίπαλοι γνωρίζουν ότι οι ΗΠΑ μπορούν να αναπληρώσουν τα αποθέματά τους ταχύτερα από όσο εκείνοι μπορούν να τα καταστρέψουν, η ίδια η προοπτική μιας σύγκρουσης φθοράς καθίσταται απαγορευτική. Πρόκειται για λογική που θυμίζει την πυρηνική αποτροπή μεταφερμένη στα συμβατικά όπλα. Η απειλή δεν θα προέρχεται από ένα αποφασιστικό χτύπημα, αλλά από την ικανότητα της βιομηχανίας να ξαναγεμίζει τη φαρέτρα γρηγορότερα από τον αντίπαλο. Ωστόσο, η ιστορία της αποτροπής είναι γεμάτη από υπεραισιόδοξες προβολές που συντρίφτηκαν από την πραγματικότητα. Αν ο αντίπαλος αντιληφθεί ότι η αμερικανική μηχανή μπορεί να κλιμακώσει την παραγωγή σχεδόν χωρίς όρια, η απάντησή του δεν θα είναι ο κατευνασμός αλλά η δική του φρενήρης κούρσα μαζικής παραγωγής φθηνών φονικών μέσων, μια προοπτική που τροφοδοτεί τον κύκλο υπερεξοπλισμών χωρίς ορατό τέλος.

Μια αυτοκρατορία από χαρτόνι και πυρίτιδα

Το εγχείρημα που περιγράφουν οι Financial Times είναι το σημείο όπου η λογική της τυποποίησης, της ταχύτητας και της προβλεψιμότητας –η πεμπτουσία του εκμοντερνισμού που ο κοινωνιολόγος Τζορτζ Ρίτζερ αποκάλεσε «μακντοναλντοποίηση»– μετουσιώνεται σε οργανωμένη φονική δυνατότητα. Κάθε πύραυλος που συναρμολογείται, κάθε λογισμικό που μιμείται την αισθητική του iPhone, κάθε εργαστήριο που μπορεί να στηθεί παντού, δεν συνιστά απλώς απάντηση στην έλλειψη πολεμικών αποθεμάτων της υπερδύναμης. Συνιστά τη θριαμβευτική εισβολή της αγοραίας ορθολογικότητας στο πεδίο παραγωγής μαζικού θανάτου, εκεί όπου η ποσότητα πασχίζει να υποκαταστήσει την ποιότητα και η τυφλή παραγωγικότητα να γίνει η υπέρτατη στρατηγική αρετή. Δυστυχώς, μας έχει γίνει πολλάκις γνωστό ποιοι θα πληρώσουν το τίμημα όταν αυτό το franchise ανοίξει για τα καλά.

Διαβάστε επίσης:

Συμφωνία Τραμπ – Ιράν: Πώς η Ουάσινγκτον συνθηκολόγησε και η υλική πραγματικότητα της ήττας

Πώς οι δικηγόροι που αποκάλυψαν τα εγκλήματα στην Παλαιστίνη έγιναν στόχος

Το σχέδιο του ESF: Πώς η Ουάσιγκτον επιχειρεί να ελέγξει το Άμπου Ντάμπι

Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr