Όταν το Σύνταγμα αντιμετωπίζεται ως εμπόδιο

Υπάρχει μια θεμελιώδης αρχή που συχνά λησμονούμε στον δημόσιο διάλογο: το Σύνταγμα δεν υπάρχει για να διευκολύνει την εκάστοτε κυβέρνηση. Υπάρχει ακριβώς για να θέτει όρια στην εξουσία, να δημιουργεί αντίβαρα και να προστατεύει δικαιώματα ανεξάρτητα από τους πολιτικούς συσχετισμούς κάθε εποχής.

Αυτή η αρχή βρίσκεται στην καρδιά της συζήτησης για τη Συνταγματική Αναθεώρηση και αποκτά ιδιαίτερη σημασία με αφορμή τη δεύτερη ψηφοφορία στη Βουλή.

Η πρώτη ψηφοφορία έδειξε ότι σε κρίσιμες διατάξεις δεν κατέστη δυνατό να διαμορφωθούν οι ευρύτερες συναινέσεις που απαιτεί το μέγεθος της διαδικασίας. Αυτό δεν μπορεί να ερμηνεύεται αυτομάτως ως άρνηση των μεταρρυθμίσεων. Οι αυξημένες πλειοψηφίες του άρθρου 110 αποτελούν συνειδητή επιλογή του συνταγματικού νομοθέτη: διασφαλίζουν ότι θεμελιώδεις κανόνες της Πολιτείας δεν θα καθορίζονται μονομερώς από μια συγκυριακή κοινοβουλευτική πλειοψηφία.

Η κυβέρνηση, αντί να επενδύσει στην οικοδόμηση αυτών των συναινέσεων, επέλεξε μια διαφορετική στρατηγική: να διεκδικήσει τη μεγαλύτερη δυνατή ελευθερία κινήσεων για την επόμενη Αναθεωρητική Βουλή. Μια λογική «λευκής επιταγής» που δύσκολα συμβιβάζεται με τον ίδιο τον συναινετικό χαρακτήρα της αναθεωρητικής διαδικασίας.

Η συζήτηση για το άρθρο 16 είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της αντίληψης. Η συνταγματική προστασία της δημόσιας ανώτατης εκπαίδευσης δεν αποτελεί ένα εμπόδιο που μπορεί να παρακάμπτεται μέσω διασταλτικών ερμηνειών προκειμένου να υπηρετηθεί μια προειλημμένη κυβερνητική επιλογή. Η ίδρυση μη κρατικών πανεπιστημίων επιχειρήθηκε πριν ακόμη ολοκληρωθεί η προβλεπόμενη διαδικασία αναθεώρησης του ίδιου του Συντάγματος, μετατρέποντας μια ρητή συνταγματική πρόβλεψη σε πεδίο ερμηνευτικής προσαρμογής. Και αυτό δημιουργεί ένα επικίνδυνο προηγούμενο: όταν το Σύνταγμα θεωρείται δεσμευτικό μόνο στον βαθμό που δεν συγκρούεται με τις επιλογές της εκάστοτε κυβέρνησης, τότε δεν αποδυναμώνεται απλώς μια συγκεκριμένη διάταξη· αποδυναμώνεται η ίδια η κανονιστική ισχύς του Συντάγματος.

Υπάρχουν, όμως, πολύ περισσότερα που θα έπρεπε να βρίσκονται στο επίκεντρο μιας πραγματικά φιλόδοξης Αναθεώρησης.

Η ουσιαστική αναμόρφωση του άρθρου 86, ώστε η διερεύνηση ενδεχόμενων ποινικών ευθυνών πολιτικών προσώπων να μην εξαρτάται από τις εκάστοτε κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες. Η ενίσχυση της ανεξαρτησίας των Ανεξάρτητων Αρχών, ιδίως όταν καλούνται να ελέγξουν την ίδια την εκτελεστική εξουσία. Η αναβάθμιση του κοινοβουλευτικού ελέγχου, με ουσιαστικότερα δικαιώματα για τη μειοψηφία και τους ανεξάρτητους βουλευτές.

Και, βέβαια, η Αναθεώρηση δεν μπορεί να κοιτά μόνο προς το παρελθόν. Η Τεχνητή Νοημοσύνη, η αλγοριθμική λήψη αποφάσεων και η μαζική επεξεργασία προσωπικών δεδομένων δημιουργούν ένα νέο πεδίο δικαιωμάτων που απαιτεί σύγχρονες συνταγματικές εγγυήσεις. Το ίδιο ισχύει για την προστασία κρίσιμων δημόσιων αγαθών, όπως το νερό και η ενέργεια, αλλά και για μια δημοσιονομική διακυβέρνηση που θα συνδυάζει υπευθυνότητα, κοινωνική προστασία και δημοκρατική λογοδοσία.

Αυτή θα μπορούσε να είναι η πραγματική φιλοδοξία μιας Συνταγματικής Αναθεώρησης: όχι να κάνει ευκολότερη την άσκηση της εξουσίας, αλλά να την κάνει περισσότερο ελεγχόμενη, διαφανή και υπόλογη.

Γιατί τα Συντάγματα δεν κρίνονται από το πόσο εξυπηρετούν μια κυβέρνηση όταν αυτή διαθέτει την πλειοψηφία. Κρίνονται από το πόσο αποτελεσματικά προστατεύουν τη Δημοκρατία όταν η εξουσία επιχειρεί να υπερβεί τα όριά της.

Και αυτό είναι το πραγματικό διακύβευμα της σημερινής συζήτησης: αν θα αξιοποιήσουμε την Αναθεώρηση για να οικοδομήσουμε ισχυρότερα αντίβαρα και περισσότερες εγγυήσεις για τις επόμενες δεκαετίες ή αν θα αφήσουμε ακόμη μία μεγάλη ευκαιρία να χαθεί μέσα στους πρόσκαιρους κοινοβουλευτικούς συσχετισμούς.

Ανεξάρτητη Βουλευτής Ανατολικής Αττικής

Διαβάστε επίσης:

Μυρτώ Κοροβέση: Ορκίστηκε βουλευτής στη θέση του Γιώργου Καραμέρου

Μυρτώ Κοροβέση: Αποχώρησε από τους «Δημοκράτες» του Στέφανου Κασσελάκ

Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr

Τα άρθρα που δημοσιεύονται στην κατηγορία «Απόψεις» εκφράζουν τον/την συντάκτη/τριά τους και οι θέσεις δεν συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη του koutipandoras.gr