ΟΗΕ: Κρίσιμη ψηφοφορία σχετικά με την ιστορική γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου για την κλιματική δικαιοσύνη

Η προθυμία του ΟΗΕ να αντιμετωπίσει την κλιματική κρίση με δίκαιο και νομικά δεσμευτικό τρόπο θα δοκιμαστεί την επόμενη εβδομάδα, κατά τη διάρκεια μιας κρίσιμης ψηφοφορίας της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη.

Όλα τα κράτη-μέλη καλούνται να στηρίξουν μια σειρά ιστορικών συμπερασμάτων για την κλιματική δικαιοσύνη από το Διεθνές Δικαστήριο (ICJ), στο πλαίσιο νέου πολιτικού ψηφίσματος. Εφόσον εγκριθεί, αυτό θα σημαίνει ότι οι κυβερνήσεις αναγνωρίζουν πως έχουν νομική ευθύνη να μειώσουν τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, συμπεριλαμβανομένης της αντιμετώπισης των ορυκτών καυσίμων.

Η συμβουλευτική γνωμοδότηση του ICJ, που δημοσιεύθηκε πέρυσι έπειτα από σειρά ακροάσεων στη Χάγη, είχε ζητηθεί το 2023 από έναν άνευ προηγουμένου αριθμό 132 κρατών χωρίς καμία αντίρρηση. Είχε χαρακτηριστεί ως «ιστορική νίκη» για τα μικρά νησιωτικά κράτη.

Το νησιωτικό κράτος του Ειρηνικού, Βανουάτου, ηγείται έκτοτε ομάδας κρατών που επεξεργάζεται ψήφισμα το οποίο χαιρετίζει τη γνωμοδότηση και επιχειρεί να συμβάλει ώστε να έχει πρακτικό αντίκτυπο. Ενόψει της ψηφοφορίας του ΟΗΕ στις 20 Μαΐου, επιδιώκει τη στήριξη όσο το δυνατόν περισσότερων χωρών.

Κατά τη διάρκεια ενημέρωσης στον ΟΗΕ νωρίτερα αυτόν τον μήνα, ο υπουργός Κλιματικής Αλλαγής του Βανουάτου, Ραλφ Ρεγκενβάνου, χαρακτήρισε το αρχικό ψήφισμα του ΟΗΕ «μια συλλογική πράξη πολυμερούς εμπιστοσύνης ότι το δίκαιο μπορεί να μας καθοδηγήσει μέσα από την κλιματική κρίση», στην οποία το δικαστήριο απάντησε ομόφωνα. «Αυτή η ομοφωνία είναι ένα δώρο προς τα κράτη-μέλη. Μας προσφέρει νομική σαφήνεια και κάτι πολύτιμο για τον ΟΗΕ: ένα κοινό σημείο αναφοράς».

Ο Ρεγκενβάνου επιθυμεί το ψήφισμα να λάβει «την ευρύτερη δυνατή στήριξη», τουλάχιστον αντίστοιχη με τους 132 συνυποστηρικτές του προηγούμενου ψηφίσματος.

Το κείμενο του ψηφίσματος έχει αλλάξει σημαντικά σε σχέση με το αρχικό σχέδιο που κυκλοφόρησε τον Φεβρουάριο. Για παράδειγμα, οι εκκλήσεις για «ταχεία, δίκαιη και ποσοτικοποιημένη σταδιακή κατάργηση της παραγωγής και χρήσης ορυκτών καυσίμων» αντικαταστάθηκαν από προτροπή για μετάβαση μακριά από αυτά. Παράλληλα, εγκαταλείφθηκε πλήρως ο αρχικός στόχος δημιουργίας διεθνούς μητρώου ζημιών, απωλειών ή βλαβών.

Ορισμένες από τις σημαντικές αλλαγές ήταν αποτέλεσμα πιέσεων από τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες άσκησαν πιέσεις για την πλήρη απόσυρση του ψηφίσματος. Ωστόσο, η ειδική απεσταλμένη του Βανουάτου για την κλιματική δικαιοσύνη, Λι-Αν Σάκετ, η οποία ηγήθηκε των διαπραγματεύσεων, δήλωσε ότι πολλές χώρες εξέφρασαν ανησυχίες ή υπέβαλαν σχόλια, με αποτέλεσμα να καταβληθεί σημαντική προσπάθεια ώστε το κείμενο να παραμείνει ταυτόχρονα «ουσιαστικό και ενωτικό».

«Όπου οι αντιπροσωπείες ζήτησαν διαβεβαιώσεις, τις καταστήσαμε σαφείς», ανέφερε. «Όπου οι αντιπροσωπείες ζήτησαν αυτοσυγκράτηση, ενσωματώσαμε ασφαλιστικές δικλίδες».

Το τελικό κείμενο, που δημοσιεύθηκε στις αρχές του μήνα, αναφέρει πλέον ξεκάθαρα ότι η Σύμβαση-Πλαίσιο του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή (UNFCCC) και η Συμφωνία των Παρισίων αποτελούν τα βασικά διεθνή διακυβερνητικά φόρουμ για τη διαπραγμάτευση της παγκόσμιας απάντησης στην κλιματική αλλαγή. Ο Ρεγκενβάνου υπογράμμισε ότι το ψήφισμα δεν επιλύει διαφορές ούτε αποδίδει ευθύνες σε κάποιο συγκεκριμένο κράτος. Επίσης, δεν δημιουργεί νέες υποχρεώσεις ούτε επηρεάζει υφιστάμενες νομικές θέσεις.

Παρά τις αλλαγές, ο Ρεγκενβάνου δήλωσε ότι «δεν πρόκειται για ένα ψήφισμα που απλώς αρχειοθετεί τη γνωμοδότηση. Καλεί όλα τα κράτη να συμμορφωθούν με τις υφιστάμενες υποχρεώσεις τους, όπως αυτές καθορίστηκαν από το δικαστήριο». Το ψήφισμα αποσκοπεί επίσης στο να βοηθήσει τα κράτη-μέλη να εξετάσουν πώς θα εφαρμόσουν αυτές τις υποχρεώσεις.

Η συμβουλευτική γνωμοδότηση του δικαστηρίου χρησιμοποιείται ήδη σε κλιματικές δικαστικές υποθέσεις σε όλο τον κόσμο και δικαστές έχουν αρχίσει να την επικαλούνται στις σχετικές αποφάσεις τους.

Ωστόσο, έχει αποδειχθεί πιο δύσκολο να λειτουργήσει ως διπλωματικός μοχλός πίεσης. Δεν κατάφερε να επηρεάσει ουσιαστικά τις περσινές συνομιλίες του UNFCCC για το κλίμα στο Μπελέμ, ενώ η Σαουδική Αραβία χαρακτήρισε την ενσωμάτωσή της στα τελικά κείμενα ως «κόκκινη, κόκκινη γραμμή».

Η γνωμοδότηση ήταν περισσότερο παρούσα στην πρώτη διάσκεψη για τα ορυκτά καύσιμα στη Σάντα Μάρτα της Κολομβία, όπου ο Ρεγκενβάνου δήλωσε στους κρατικούς εκπροσώπους ότι αποτελούν «πρωτοπόρους» στο να πράττουν αυτό που απαιτείται τόσο νομικά όσο και επιστημονικά. «Γι’ αυτό η ιστορική συμβουλευτική γνωμοδότηση του ICJ για την κλιματική αλλαγή θεωρεί τη διεθνή συνεργασία απαραίτητη».

Σε ευρύτερο επίπεδο, το ψήφισμα θεωρείται βασική δοκιμασία για την αξιοπιστία του διεθνούς νομικού συστήματος.

Η Σάκετ δήλωσε ότι υπήρξε στενή εμπλοκή κρατικών αντιπροσωπειών που συνήθως δεν παρεμβαίνουν σε κείμενα για το κλίμα, «επειδή αναγνωρίζουν ότι πρόκειται επίσης για το κύρος του δικαστηρίου, την ακεραιότητα του συστήματος του ΟΗΕ και τον τρόπο με τον οποίο μετατρέπουμε τη νομική αποσαφήνιση σε πολυμερή συνεργασία».

Η Τάνια Ρομουάλντο, μόνιμη αντιπρόσωπος του Πράσινου Ακρωτηρίου στον ΟΗΕ και εκπρόσωπος της Συμμαχίας Μικρών Νησιωτικών Κρατών (AOSIS), δήλωσε ότι η σημασία του ψηφίσματος υπερβαίνει το ίδιο το κείμενο.

Για τα μικρά αναπτυσσόμενα νησιωτικά κράτη, όπως είπε, «πρόκειται για την επιβεβαίωση και την προστασία των εδαφών μας, της κυριαρχίας μας και των θεμελιωδών δικαιωμάτων των πληθυσμών μας. Αυτή η διαδικασία δεν ήταν εύκολη. Υπήρξαν πολλές θυσίες στην πορεία. Αυτοί δεν είναι εύκολοι συμβιβασμοί, αλλά αντικατοπτρίζουν την πραγματικότητα των διαπραγματεύσεων».

Διαβάστε επίσης:

Πλεύρης: «Η βία στα πανεπιστήμια είναι η βία της αριστεράς» – Η «τάπα» του Χασαπόπουλου

Σαλμάς: Δεν αποκλείει συνεργασία με ΠΑΣΟΚ ή Τσίπρα, «ξεγράφει» τον Μητσοτάκη

Αλέξης Τσίπρας: Το τρίτο λάθος

Βουλή: Κλήση Τζαβέλλα-Δεμίρη σε Επιτροπή Θεσμών για το σκάνδαλο των υποκλοπών – To ΠΑΣΟΚ ρίχνει βόμβα με αίτημα

Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr