Οι μηχανές της ερήμου: Τεχνητή νοημοσύνη, κλιματική κατάρρευση και αυταρχισμός

Οι πλημμύρες που έπληξαν το Νεπάλ στα τέλη Αυγούστου αποτελούν την πιο χαρακτηριστική μορφή της κλιματικής κατάρρευσης. Το μέγεθος της καταστροφής έχει πλέον ξεπεράσει κάθε κοινωνικό διαχωρισμό. Δεν πρόκειται για τραγωδία που περιορίζεται στους φτωχότερους –παρότι πάντα είναι οι πιο ευάλωτοι– αλλά για μια συνθήκη που απειλεί σχεδόν τους πάντες, ανεξαρτήτως εισοδήματος ή γεωγραφικής θέσης. Αυτός ακριβώς είναι και ο λόγος που τεχνο-ολιγάρχες όπως ο Ίλον Μασκ έχουν στρέψει το βλέμμα τους στο διάστημα, επενδύοντας αμύθητα ποσά σε σχέδια αποικισμού άλλων πλανητών –όχι για να σώσουν την ανθρωπότητα όπως έχουμε περιγράψει παλαιότερα, αλλά για να εξασφαλίσουν διέξοδο διαφυγής για τους εαυτούς τους όταν η Γη καταστεί αβίωτη.

Αυτή η τραγωδία δεν είναι άσχετη, επίσης, με την τεχνολογική εξουσία, έναν κλάδο όπου η εξόρυξη πόρων, η ενεργειακή κατανάλωση και η υλική λεηλασία για χάρη της λειτουργίας της τεχνητής νοημοσύνης επιταχύνουν την ίδια την κλιματική αποσταθεροποίηση.

Δεν είναι τυχαίο, λοιπόν, ότι ο Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, Φόλκερ Τουρκ, προειδοποίησε τη Δευτέρα, 7/9/2026, ότι η προηγμένη τεχνητή νοημοσύνη και η συγκέντρωση της εξουσίας σε μια χούφτα εταιρειών εγκυμονούν υπαρξιακούς κινδύνους που απαιτούν αδιάσειστες εγγυήσεις ασφαλείας προτού να είναι αργά. Δεν μιλούσε για ένα αόριστο μέλλον, αλλά αναφερόταν σε ένα παρόν όπου οι υποδομές της τεχνητής νοημοσύνης καταβροχθίζουν ιλιγγιώδεις ποσότητες νερού, ενέργειας και σπάνιων γαιών, επιταχύνοντας την κλιματική αποσταθεροποίηση που ευαγγελίζονται ότι θα θεραπεύσουν.

Το φαντασιακό της κυριαρχίας

Η τεχνολογική εξουσία, όμως, δεν εξαντλείται στον οικονομικό έλεγχο. Είναι ζήτημα του τρόπου με τον οποίο μια κοινωνία νοηματοδοτεί τον κόσμο και τη θέση της μέσα σε αυτόν. Αυτό που θεσμίζεται σήμερα από τους τεχνο-ολιγάρχες είναι ένα φαντασιακό απεριόριστης ανάπτυξης, διαρκούς βελτιστοποίησης και αλόγιστης κυριαρχίας επί της φύσης. Πρόκειται για την εντατικοποίηση της ίδιας της καπιταλιστικής λογικής, που τώρα αποκτά τεχνικά μέσα πρωτοφανούς επέκτασης.

Αυτό που διακρίνει τη σημερινή εξουσία από παλαιότερες μορφές πειθάρχησης είναι ότι δεν επιβάλλεται απλώς εξωτερικά στα υποκείμενα. Λειτουργεί μέσω της διαφάνειας, της συνεχούς έκθεσης και της μετατροπής κάθε ανθρώπινης δραστηριότητας σε δεδομένο, όπως υποστηρίζει ο Μπιουνγκ-Τσουλ Χαν. Οι άνθρωποι δεν εξαναγκάζονται απλώς να υπακούσουν, παρακινούνται να εκτεθούν, να μετρηθούν, να βελτιστοποιηθούν. Η αλγοριθμική λογική δεν μένει στις μηχανές, αλλά διαμορφώνει υποκείμενα που αυτο-επιτηρούνται, εσωτερικεύοντας την απαίτηση για διαρκή απόδοση. Ο εργαζόμενος που μετατρέπεται σε «σημείο» δεδομένων δεν πειθαρχείται απλώς, μαθαίνει να επιθυμεί τη δική του μετατροπή σε αριθμό. Αντίστοιχα, ο πληγείς από τις πλημμύρες που λογίζεται ως στατιστική απώλεια δεν χάνει μόνο το σπίτι του, χάνει την ίδια του την υπόσταση ως ανθρώπου με όνομα και ιστορία.

Αυτή η λογική είναι που συνδέει την υλική λεηλασία με την πολιτική εξουσία. Το φαντασιακό της απεριόριστης ανάπτυξης δικαιολογεί και νομιμοποιεί την υλική λεηλασία· η φύση ως πόρος προς εκμετάλλευση είναι η θεμελιώδης προϋπόθεση αυτού του φαντασιακού. Οι ίδιες δυνάμεις που ελέγχουν την τεχνολογική υποδομή είναι αυτές που επωφελούνται από την καταστροφή που η υποδομή αυτή επιταχύνει.

Ο φασισμός των εσχάτων ημερών

Αυτή η υλική συγκέντρωση εξουσίας αναζητά και βρίσκει πολιτική έκφραση. Οι σημερινοί αρχιτέκτονες του αυταρχισμού –μια τοξική συμμαχία θρησκευτικών φονταμενταλιστών, της τεχνο-ελίτ της Σίλικον Βάλει και μαχητικών εθνικιστών, όπου οι κοσμικές τεχνο-ουτοπίες συχνά διαπλέκονται με τις μεταφυσικές ή μυστικιστικές προεκτάσεις του υπερανθρωπισμού (Transhumanism)– δεν προσφέρουν κανένα όραμα κοινωνικής ευημερίας. Σε αντίθεση με τον κλασικό φασισμό του μεσοπολέμου, που υποσχόταν εθνική αναγέννηση μέσα από τον κρατικό έλεγχο της οικονομίας, ο σημερινός αυταρχισμός προετοιμάζει τις κοινωνίες για ένα μέλλον όπου η επιβίωση, και όχι η ευημερία, είναι ο ορίζοντας της πολιτικής.

Όταν οι πόροι λιγοστεύουν, η πολιτική μετατρέπεται σε διαχείριση της έλλειψης, και αυτό ακριβώς είναι το διακύβευμα.

Η κατάσταση εξαίρεσης γίνεται ο κανόνας, όταν η κλιματική απειλή και η τεχνολογική αστάθεια παρουσιάζονται ως διαρκείς πολεμικές συνθήκες, όταν τα έκτακτα μέτρα, η επιτήρηση, οι περιορισμοί και οι αυθαίρετες αποφάσεις αποκτούν μονιμότητα χωρίς δημόσια διαβούλευση. Το κράτος δεν είναι αμέτοχο: οι δημόσιες επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη, οι στρατιωτικές εφαρμογές της και οι συμβάσεις με τους τεχνολογικούς κολοσσούς συνδιαμορφώνουν ένα πλέγμα όπου το δημόσιο και το ιδιωτικό συγχωνεύονται.

Την ίδια στιγμή, ο φόβος της οικολογικής κατάρρευσης μετατρέπεται σε ρατσιστική υστερία και ιδιωτικοποιημένο επιβιωτισμό για οχυρωμένες κοινότητες και ιδιωτικά στρατόπεδα ασφάλειας, όπου οι τεχνολογίες επιτήρησης θα παρέχουν προστασία στους λίγους και πειθάρχηση στους πολλούς. Τα σχέδια αποικισμού του Άρη δεν αποτελούν απλώς επιστημονική φαντασία, αλλά την έσχατη μορφή αυτού του επιβιωτισμού, μια απόπειρα των τεχνο-ολιγαρχών να αποδράσουν από τον πλανήτη που οι ίδιοι λεηλάτησαν, αφήνοντας πίσω τους δισεκατομμύρια ανθρώπους χωρίς διέξοδο.

Παράλληλα, η ηγεμονία αυτού του σχηματισμού δεν κατασκευάζεται μόνο με τη βία. Οι αλγόριθμοι προσωποποιημένης πληροφόρησης κατακερματίζουν τα υποκείμενα σε απομονωμένες φούσκες (filter bubbles), υπονομεύοντας τη δυνατότητα συλλογικής αντίστασης. Ο κατακερματισμός αυτός δεν είναι απλώς τεχνικό φαινόμενο, αλλά πολιτική στρατηγική, καθώς η κυριαρχία λειτουργεί μέσω της αποδυνάμωσης των συλλογικών ταυτοτήτων. Όταν ο καθένας ζει μόνος του σε ένα παράλληλο σύμπαν αλήθειας, η συλλογική δράση καθίσταται αδύνατη, και αυτό ακριβώς είναι το ζητούμενο για την εξουσία.

Ο φασισμός δυστυχώς είναι ήδη εδώ και η κοινωνική έρημος εξαπλώνεται.

Όμως ο αγώνας για έναν πραγματικά δημοκρατικό και ανθρώπινο κόσμο δεν είναι μάταιος. Στο Νεπάλ, όπως και σε κάθε πληγείσα κοινότητα, υπάρχουν άνθρωποι που αρνούνται να παραδοθούν στον αυτοματισμό της απώλειας, άνθρωποι που επιμένουν να θρηνούν τους νεκρούς τους με τα ονόματά τους, που οργανώνουν την αλληλεγγύη χωρίς αλγόριθμους, που διεκδικούν την αξιοπρέπειά τους. Η ρήξη με την ολιγαρχική αλαζονεία και η θεσμική θωράκιση των συλλογικών αναγκών παραμένουν ανοιχτές δυνατότητες. Το διακύβευμα όμως δεν είναι τεχνικό αλλά πολιτικό, και ο χρόνος λιγοστεύει.

Διαβάστε επίσης:

Starwashing: Η διαστημική υπόσχεση ως άλλοθι για τη γήινη καταστροφή

Ο μύθος του ουδέτερου εργαλείου: Γιατί η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι στυλό, αλλά μαστίγιο

Βιολογικά όπλα, AI και η βιομηχανία του υπαρξιακού φόβου – Όταν η εξουσία διαχειρίζεται το αδιανόητο

Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr

Τα άρθρα που δημοσιεύονται στην κατηγορία «Απόψεις» εκφράζουν τον/την συντάκτη/τριά τους και οι θέσεις δεν συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη του koutipandoras.gr