«Οι γριές που μαζεύουν την τσουκνίδα»: Μια παράσταση-γροθιά στην πατριαρχία που αναβιώνει αναμνήσεις

Στο θέατρο «Σταθμός» στο Μεταξουργείο δεν έπεφτε καρφίτσα από νωρίς. Όλοι είχαν πάρει τις θέσεις τους, όταν άρχισαν να χτυπούν τα καμπανάκια, συνοδευόμενα από ένα μήνυμα που προειδοποιούσε ότι η παράσταση θα ξεκινούσε σε λίγο και ενώ τρεις «γριές» ήδη υπήρχαν -σαν από πάντα- στην σκηνή και καμπουριασμένες περιφέρονταν πάνω στο σανίδι.

«Οι γριές που μαζεύουν την τσουκνίδα», μια σύλληψη της Πειραματικής Σκηνής του Θεσσαλικού Θεάτρου, σε σκηνοθεσία του Κωνσταντίνου Ντέλλα, είναι μια παράσταση που μας μετέφερε στον Θεσσαλικό κάμπο, ίσως και εν γένει στην ελληνική επαρχία, στις αρχές και τα μέσα του 20ου αιώνα, επιχειρώντας μια σημειολογική προσέγγιση της τότε κοινωνίας μέσα από προσωπικά βιώματα και έντονες δόσεις λαογραφίας.

Αφετηρία, η περιοχή της Θεσσαλίας και η παράδοσή της στις μαγικές πρακτικές που θέλει τις μάγισσες της περιοχής να έχουν παραλάβει τις μυστικές δεξιότητές τους από τη Μήδεια και να ειδικεύονται στο κατέβασμα του φεγγαριού, γνωστό και ως «το άρμεγμα του φεγγαριού». Οδηγήτριες σε αυτό το μυστικό ταξίδι, τρεις θηλυκές μορφές, που μας αφηγούνται τις ιστορίες τους, για το πώς μεγάλωσαν, παντρεύτηκαν, υποτιμήθηκαν και εν τέλει επιβίωσαν σε σκληρές εποχές, με μόνο «όπλο» στη φαρέτρα τους τα όσα οι ίδιες έμαθαν από τις παλιές, τις παραδόσεις του τόπου τους.

Ο σκηνοθέτης επέλεξε να «χτίσει» σταδιακά την παράσταση με τέτοιο τρόπο, που στην κορύφωσή της στο τέλος, το κοινό βρέθηκε να χειροκροτάει με δάκρυα στα μάτια. Και σε αυτό ίσως έπαιξαν ρόλο, οι ιστορίες που ο κάθε θεατής κουβαλάει μέσα του από την δική του γιαγιά. Από όλες εκείνες τις αναμνήσεις που άλλοτε αντιμετωπιζόταν με γέλιο -για τα παράδοξα της καταπίεσης που δεχόταν οι ίδιες ακόμα και από άλλες γυναίκες της οικογένειας όπως η πεθερά τους, άλλοτε με αμηχανία -όταν προσπαθούσαν να ερμηνεύσουν κάθε λογής φυσικά γεγονότα μέσα από δεισιδαιμονίες– και άλλοτε με θλίψη και οργή -όταν ενώ έπρεπε να στέκουν ακέραιες αναλαμβάνοντας τους πολυεπίπεδους ρόλους της μάνας, της συντρόφου, της εργάτριας, παραμερίζονταν και γινόταν αποδέκτες κάθε είδους βίας.

Γιατί μπορεί ο άντρας της δεκαετίας του 50 και του 60 να ήθελε την γυναίκα του «βασίλισσα και να μην της λείπει τίποτα» αλλά μόνο μέσα στο σπίτι της και μη έχοντας άλλες κοινωνικές επαφές. «Τέλος πάντων», μια φράση που ειπωνόταν κάθε τόσο, όταν η μία εκ των τριών πρωταγωνιστριών περιέγραφε τις δυσκολίες της ζωής της.

Στο τέλος, όταν και οι τρεις νεαροί ηθοποιοί, αποκαλύπτονται αφήνοντας στο θεατρικό σανίδι τις μάσκες, μας εξηγούν πως μέσα από τα μάτια του εγγονού, αυτές οι αφηγήσεις, παίρνουν σάρκα και οστά. Πώς κατάφεραν να αναπαραστήσουν γιαγιάδες αλλοτινών εποχών, γιαγιάδες που έζησαν στην ελληνική επαρχία, γιαγιάδες που μας φρόντισαν και μας μεγάλωσαν μέχρι τον ύστατο αποχαιρετισμό, μέχρι που ήταν «για να τις πετάξουμε στη θάλασσα»…