Οι BRICS και η τέχνη της διακυβέρνησης της διαφορετικότητας

[Του Marcus Vinicius De Freitas, επισκέπτη καθηγητή στο China Foreign Affairs University και ερευνητή στο Policy Center for the New South με έδρα το Μαρόκο].

 

Ίσως το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο της Συνόδου Κορυφής των BRICS στο Νέο Δελχί να μην εντοπίζεται σε κάποια συγκεκριμένη παράγραφο της διακήρυξης της συνόδου, αλλά, αντιθέτως, να έγκειται στο ίδιο το γεγονός ότι μπορούσε να εκδοθεί διακήρυξη.

Οι BRICS συνεδρίασαν σε μια ασυνήθιστα δύσκολη συγκυρία. Το Ιράν εμπλέκεται άμεσα σε πόλεμο με το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα κατέχουν μια πολύ διαφορετική στρατηγική θέση στον Κόλπο. Η Ινδία διατηρεί σημαντικές σχέσεις με την Ουάσιγκτον, το Ισραήλ και την Τεχεράνη. Η Κίνα και η Ινδία συνεχίζουν να διαχειρίζονται μια περίπλοκη σχέση συνεργασίας και ανταγωνισμού, ενώ η Ρωσία παραμένει σε εμπόλεμη κατάσταση στην Ουκρανία. Παρ’ όλα αυτά, τα μέλη των BRICS συμφώνησαν στη Διακήρυξη του Νέου Δελχί.

Μια ομάδα συντονισμού, όχι συμμόρφωσης

Πρόκειται για κάτι που μας λέει κάτι σημαντικό για το πώς πρέπει να αντιλαμβανόμαστε την ομάδα: η συνοχή των BRICS πρέπει να κρίνεται στη βάση του συντονισμού και όχι της συμμόρφωσης.

Οι BRICS δεν είναι ούτε το ΝΑΤΟ ούτε η Ευρωπαϊκή Ένωση. Δεν συγκροτούνται γύρω από ένα κοινό δόγμα ασφαλείας, ένα κοινό πολιτικό σύστημα ή μια κοινή αντίληψη για τη διεθνή τάξη πραγμάτων. Η αξιολόγησή των BRICS με κριτήριο την ικανότητα επίτευξης γεωπολιτικής συμμόρφωσης αποτελεί παρερμηνεία της φύσης του σχήματος αυτού. Άλλωστε, ένας πολυπολικός κόσμος χωρίς διαφωνίες αποτελεί αντίφαση εν τοις όροις.

Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή αποτελεί μια εξαιρετικά δύσκολη δοκιμασία. Η διατύπωση που συμφωνήθηκε στο Νέο Δελχί ήταν σκοπίμως συγκρατημένη. Οι ηγέτες εξέφρασαν ανησυχία για την κλιμάκωση, απηύθυναν έκκληση για αυτοσυγκράτηση και επαναβεβαίωσαν τη δέσμευσή τους στον διάλογο και τη διπλωματία. Η διακήρυξη δεν εξάλειψε τις βαθιές διαφωνίες μεταξύ των μελών, αλλά τις χώρεσε.

Κάτι τέτοιο αποτελεί ταυτόχρονα όριο αλλά και πλεονέκτημα. Οι BRICS δεν μπορούν να επιλύσουν τον πόλεμο που επέλεξαν το Ισραήλ και οι ΗΠΑ κατά του Ιράν, τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία, τις συνοριακές διαφορές Κίνας-Ινδίας ή τις στρατηγικές διαιρέσεις στον Κόλπο. Ούτε πρέπει να συγχέεται η διπλωματική συναίνεση με την ικανότητα για συλλογική δράση. Ωστόσο, οι BRICS έχουν επιδείξει κάτι λιγότερο θεαματικό, αλλά ίσως πιο ουσιαστικό για μια κατακερματισμένη διεθνή τάξη: την ικανότητα να διατηρούν χώρες με ουσιωδώς διαφορετικά στρατηγικά συμφέροντα εντός ενός κοινού πολιτικού διαλόγου.

Μια ρεαλιστική ατζέντα για την οικονομική συνεργασία

Οι τομείς όπου η ομάδα φαίνεται να έχει μεγαλύτερες προοπτικές προόδου αφορούν την οικονομική συνεργασία και την παγκόσμια διακυβέρνηση. Η σύνοδος του Νέου Δελχί επαναβεβαίωσε τη στήριξη στη μεταρρύθμιση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, της Παγκόσμιας Τράπεζας και του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ), με στόχο την ενίσχυση της εκπροσώπησης των αναδυόμενων και αναπτυσσόμενων οικονομιών. Οι ηγέτες τάχθηκαν κατά των μονομερών δασμών και των καταναγκαστικών οικονομικών μέτρων και τάχθηκαν υπέρ ενός πολυμερούς εμπορικού συστήματος και της προώθησης εργασιών που αφορούν τις διασυνοριακές πληρωμές, τη χρηματοδότηση σε τοπικό νόμισμα και τη μεγαλύτερη διαλειτουργικότητα μεταξύ των εθνικών συστημάτων πληρωμών.

Ετούτα μπορεί να ακούγονται λιγότερο σημαίνοντα από τις γεωπολιτικές δηλώσεις, ωστόσο ακριβώς σε αυτά θα πρέπει να μετρηθεί η πρακτική σημασία των BRICS. Η Νέα Αναπτυξιακή Τράπεζα που ιδρύθηκε από τους BRICS παραμένει ένα σημαντικό μέσο για την κινητοποίηση αναπτυξιακής χρηματοδότησης, ενώ οι προσπάθειες για τη διευκόλυνση του εμπορίου, των επενδύσεων και της συνδεσιμότητας των πληρωμών στοχεύουν στη μείωση του κόστους συναλλαγών και στη διεύρυνση των οικονομικών επιλογών που έχουν στη διάθεσή τους οι χώρες-μέλη.

Από τη σύνοδο κορυφής δεν προέκυψε το μεγαλεπήβολο κοινό νόμισμα των BRICS που μερικές φορές φαντάζονται οι σχολιαστές των Διεθνών. Η ατζέντα που αναδύεται είναι πιο ρεαλιστική. Ο διακανονισμός σε τοπικό νόμισμα, η διαλειτουργικότητα των διασυνοριακών πληρωμών και η διαφοροποίηση των αποθεματικών είναι ξεχωριστές διαδικασίες, που προχωρούν με διαφορετικές ταχύτητες και υπό διαφορετικούς πολιτικούς περιορισμούς. Η ενίσχυση της Νέας Αναπτυξιακής Τράπεζας και η δημιουργία πρόσθετων οικονομικών επιλογών μπορεί τελικά να έχει μεγαλύτερη σημασία από την ανακοίνωση ενός εναλλακτικού νομίσματος το οποίο τα μέλη δεν είναι ακόμη έτοιμα να υιοθετήσουν.

Διαφορετικότητα: Συγχρόνως αδυναμία και ισχύς

Αυτό αποκαλύπτει κάτι πιο σημαντικό από μια απλή «απο-δολαριοποίηση». Οι χώρες των BRICS επιδιώκουν συγχρόνως μια μεγαλύτερη επιρροή εντός των υφιστάμενων θεσμών και την ανάπτυξη πρόσθετων μηχανισμών εκτός αυτών. Δεν καλούνται να επιλέξουν ανάμεσα στη μεταρρύθμιση της υφιστάμενης τάξης πραγμάτων και τη δημιουργία εναλλακτικών λύσεων. Όλο και περισσότερο, πραγματοποιούν βήματα και στα δύο.

Η σχέση Κίνας-Ινδίας καταδεικνύει την ίδια λογική. Ο στρατηγικός ανταγωνισμός, οι ανεπίλυτες διαφορές και η σημαντική σχέση της Ινδίας με τις ΗΠΑ δεν έχουν εμποδίσει το Πεκίνο και το Νέο Δελχί να παραμείνουν προσηλωμένα στους BRICS. Ο οργανισμός δεν επιλύει τις διαφορές τους, αλλά παρέχει έναν επιπλέον θεσμικό χώρο για τη διαχείριση αυτής της σύγκρουσης.

Συνεπώς, η ποικιλομορφία της ομάδας λειτουργεί τόσο ανασταλτικά όσο και ενισχυτικά. Επιβραδύνει τις διαπραγματεύσεις, ενθαρρύνει τη χρήση προσεκτικής ρητορικής και περιορίζει τη δυνατότητα επίτευξης φιλόδοξων γεωπολιτικών συναινέσεων. Η διεύρυνση ενδέχεται να καταστήσει τη συνοχή ακόμη πιο δύσκολη υπόθεση. Ωστόσο, αυτή ακριβώς η ποικιλομορφία προσδίδει στους BRICS μεγάλο μέρος της αναγνώρισής τους ως εκφραστή του Παγκόσμιου Νότου. Ένας απόλυτα ομοιογενής συνασπισμός BRICS θα ήταν ενδεχομένως πιο αποτελεσματικός, αλλά θα αποτελούσε απλώς ένα ακόμη μπλοκ κρατών.

Μια τέτοια η διάκριση έχει σημασία για την υπό διαμόρφωση διεθνή τάξη. Οι BRICS δεν χρειάζεται να αντικαταστήσουν τους υφιστάμενους θεσμούς για να αλλάξουν το σύστημα. Η σημασία τους έγκειται εν μέρει στην αμφισβήτηση της παραδοχής ότι ένα και μόνο θεσμικό κέντρο οφείλει να καθορίζει τις παγκόσμιες προτεραιότητες.

Κατά συνέπεια, η σύνοδος του Νέου Δελχί προσφέρει ένα χρήσιμο δίδαγμα σχετικά με την πολυπολικότητα. Η διαδικασία θα είναι περίπλοκη και χαοτική. Θα γεννήσει αλληλοκαλυπτόμενες εταιρικές σχέσεις, αντικρουόμενα συμφέροντα και συμβιβασμούς που προκαλούν ενίοτε εκνευρισμό. Ωστόσο, η διαφωνία δεν πρέπει να εκλαμβάνεται αυτόματα ως δυσλειτουργία.

Η πραγματική δοκιμασία για τους BRICS δεν είναι αν μπορούν να εξαλείψουν τις αντιφάσεις της πολυπολικότητας. Δεν μπορούν να το πράξουν. Η πραγματική δοκιμασία είναι αν μπορούν να μάθουν να διαχειρίζονται αυτές τις αντιφάσεις, διατηρώντας παράλληλα μια επαρκή κοινή στοχοθεσία ώστε να μπορούν να δράσουν.

Το παράδειγμα του Νέου Δελχί υποδηλώνει ότι ίσως εκπαιδεύονται στο πώς να το πετυχαίνουν. Οι BRICS αποδεικνύονται ένα από τα καλύτερα «εργαστήρια» για τη νέα παγκόσμια τάξη πραγμάτων που αναδύεται – μια τάξη πραγματικά πολυδιάστατη και γεμάτη προκλήσεις, όπου ωστόσο ο διάλογος οφείλει να παραμένει πάντα στον πυρήνα των εξελίξεων.

(Πηγή: Anadolu)

Διαβάστε επίσης: 

BRICS: Η Κίνα προχωρά σε πέντε πρωτοβουλίες που «δένουν» τη συνεργασία

Σύνοδος BRICS: Κοινή διακήρυξη κατά την πρώτη μέρα – Κάλεσμα Σι Τζινπίνγκ για ειρηνευτικό ρόλο στη Μέση Ανατολή

Ινδία: Στο Νέο Δελχί ο Πούτιν για την σύνοδο των BRICS- Πρώτη επίσκεψη του Σι Τζινπίνγκ από το 2019

Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr