Ο Υπαρξιακός μεσαίωνας του Digital Fast Food και ο πολιτισμός ως αντίδοτο

Βιώνοντας, όπως οι περισσότεροι νέοι, τον αλγόριθμο των social media καθημερινά, παρατηρώ μια μορφή απαλλοτρίωσης. Μια απαλλοτρίωση που μεταβάλλει πλήρως τον τρόπο ζωής μας, από διαπροσωπικό σε διακαναλικό.

Τα social media και η συνεχής δικτύωση έχουν μετατρέψει την προσωπική επικοινωνία σε μια κονιορτοποιημένη εναλλαγή επαφών, που δεν επιτρέπει την ουσιαστική σύνδεση μεταξύ των ανθρώπων.

Καθημερινά, την ώρα που «σκρολάρουμε», δεχόμαστε αδιάκοπα πληροφορίες διαφορετικές και ποικίλες, χωρίς να έχουμε τον απαραίτητο χρόνο να τις επεξεργαστούμε.

Αυτό οδηγεί, τόσο πολιτισμικά όσο και εγκεφαλικά, στη συνήθεια του λεγόμενου «digital fast food», το οποίο επηρεάζει τα πάντα: από την εργασία μέχρι και το dating.

Το σημαντικότερο όμως είναι ότι επηρεάζει βαθιά την εικόνα που διαμορφώνουμε για την ανθρωπότητα.

Όταν ο καθένας έχει πρόσβαση στην πληροφορία δίχως φίλτρα και κριτική σκέψη, η βιαιότητα, η διαφθορά και μια μόνιμα πεσιμιστική πραγματικότητα αρχίζουν να μοιάζουν φυσιολογικές. Έτσι γεννάται η αίσθηση πως, όταν όλα είναι τόσο εφήμερα και σκληρά στον κόσμο της εικόνας, το νόημα χάνεται.

Πρόκειται για μια συνθήκη που αποδυναμώνει ακόμη και τις προσπάθειες του εκπαιδευτικού συστήματος και του ευρωπαϊκού πολιτισμού να διαμορφώσουν ολοκληρωμένους χαρακτήρες.

Είναι, λοιπόν, απαραίτητο, τόσο ως πολιτισμός όσο και ως πολιτεία, να αναζητήσουμε διεξόδους από αυτό το αδιέξοδο. Έχω αναρωτηθεί πολλές φορές τι θα συνέβαινε αν τα μέσα ενημέρωσης, αντί για αδιάκοπα «μαύρα μαντάτα» και αποπνικτικές ειδήσεις, προέβαλαν περισσότερο πολιτισμό — όπως ακριβώς θα μπορούσαν να κάνουν και τα social media.

Τι θα γινόταν αν ενισχύονταν οι φορείς και οι πολιτιστικοί πυρήνες που ασχολούνται με την ιστορία της τέχνης; Η τέχνη υπήρξε πάντοτε αντίδοτο στη σκληρή πραγματικότητα της ζωής, αλλά και μέσο πνευματικής πειθαρχίας.

Σήμερα, σε μια εποχή όπου οι μηχανισμοί δικτύωσης λυμαίνονται σχεδόν κάθε πτυχή της καθημερινότητας, η πραγματικότητα μοιάζει ολοένα και περισσότερο με έναν διαρκή πόλεμο υλιστικής υπεροχής.

Δεν είναι όμως αυτή η μοναδική εκδοχή του κόσμου. Ο υπαρξιακός μεσαίωνας που βιώνουμε περιμένει τη δική του αναγέννηση. Σε αυτή την αναγέννηση μπορεί να συμβάλει η υιοθέτηση ενός τρόπου ζωής που προάγει την ουσιαστική πνευματικότητα — εκείνη που στήριξε την ανθρωπότητα και έδωσε πρώτη ύλη στον πολιτισμό.

Μία από τις σημαντικότερες μορφές αυτής της πνευματικότητας είναι η κλασική μουσική. Μέσα από τη δομή, την πειθαρχία και την αρχιτεκτονική της ακρίβεια, μπορεί να λειτουργήσει ως αντίδοτο στην κοινωνία της γρήγορης πληροφόρησης και του διαδικτυακού «trash recycling».

Αν αυτό το πολύτιμο πολιτιστικό κεφάλαιο επαναπροσεγγιστεί, ίσως ο σύγχρονος άνθρωπος καταφέρει να επανασυνδεθεί με τη δημιουργικότητα, τη συγκέντρωση και τη βαθύτερη επεξεργασία των συναισθημάτων του.

Όπως και στην εποχή του Ρομαντισμού, η τέχνη μπορεί να προσφέρει ένα διάλειμμα από τη σκληρότητα της καθημερινότητας και να επαναφέρει τον άνθρωπο στην απόλαυση της φύσης, του συναισθήματος και της εσωτερικής αναζήτησης.

Ο Ludwig van Beethoven, μέσα από τις συμφωνίες του, κατάφερε να ενσαρκώσει συναισθήματα που οι άνθρωποι βιώνουμε διαχρονικά. Μέσα από αυτή τη διαδικασία δημιουργείται μια βαθύτερη επικοινωνία ανάμεσα στον άνθρωπο και την τέχνη.

Έτσι, η ανάγκη για εξύβριση, διαδικτυακές συγκρούσεις και αδιάκοπους διαπληκτισμούς γίνεται λιγότερο έντονη. Η πρόσβαση σε έργα που εκφράζουν και εκτονώνουν την ψυχική ένταση δίνει στον άνθρωπο τη δυνατότητα της έκφρασης, αντί της παθητικής κατανάλωσης πληροφοριών.

Η πειθαρχία και η αφοσίωση που απαιτεί ένα έργο του Johannes Brahms ή του Johann Strauss II θα μπορούσαν να μας βοηθήσουν να απεγκλωβιστούμε από τη ματαιότητα και να έρθουμε ξανά σε επαφή με τον πυρήνα μας: τη δημιουργικότητα και τη σύνθεση, στοιχεία απαραίτητα για την επιβίωσή μας απέναντι σε έναν κόσμο κατακερματισμένων πληροφοριών και σπασμωδικής έκφρασης συναισθημάτων.

Εν κατακλείδι, μέσα από τη σωστή αξιοποίηση του ευρωπαϊκού αλλά και του ελληνικού πολιτισμικού κεφαλαίου — από τον Manos Hadjidakis έως τον Mikis Theodorakis – ίσως καταστεί εφικτή η μετατροπή της κοινωνίας μας από μια κερκίδα διαδικτυακής εκτόνωσης σε έναν χώρο ουσιαστικής ανταλλαγής ιδεών, συναισθημάτων και δημιουργίας.

* Ο Γιώργος Τριανταφύλλου είναι συγγραφέας και τελειόφοιτος Θεάτρου στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης 

Διαβάστε επίσης:

Ελπίδα για τη Δημοκρατία: Μια ακτινογραφία του κόμματος της Καρυστιανού

Ασλανίδης εναντίον Καρυστιανού: «Στο Μαξίμου άνοιξαν σαμπάνιες όταν είπε ότι θα κάνει κόμμα»

Αποχώρησε το ΠΑΣΟΚ από την Βουλή: «Θα σας αφήσουμε μόνους σε αυτόν τον ολισθηρό κατήφορο – Η ΝΔ θα ηττηθεί»

Ανατροπή με την αποφυλάκιση Γιωτόπουλου: Ο Άρειος Πάγος εξετάζει την αναίρεση της απόφασης

Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr

Τα άρθρα που δημοσιεύονται στην κατηγορία «Απόψεις» εκφράζουν τον/την συντάκτη/τριά τους και οι θέσεις δεν συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη του koutipandoras.gr