Μπαλέτο, κωμωδία και πορνογραφία στην Πειραιώς 260

Πώς μπορεί η λατρεία της ομορφιάς συνυφασμένη με την παράδοση του χορού, να συμφιλιωθεί με τη σκληρότητα που επιφυλάσσει αυτή η τέχνη στα γυναικεία σώματα; Το τρίτο μέρος της τριλογίας με αντικείμενο τη θεαματοποίηση του σώματος και την πειθάρχησή του, το ΧΟΡΟΣ (TANZ) της Αυστριακής Φλορεντίνας Χόλτσινγκερ εστιάζει στην κληρονομιά του κλασικού χορού. Το Κουτί της Πανδώρας μίλησε με τη δημιουργό για την κατασκευή των ψευδαισθήσεων γύρω από το κλασικό μπαλέτο, την πειθαρχία και την εκπαίδευση, τη φαντασία που στρέφει το φύλο έξω από τον κανόνα, αλλά και την εναλλαγή που επιχειρείται στην παράσταση ανάμεσα στο ιερό και το βέβηλο. 

Ο  «ΧΟΡΟΣ» (TANZ) εστιάζει στην κληρονομιά του κλασικού χορού. Με ποιον τρόπο η πειθάρχηση και η θεματοποίηση  του σώματος αποτέλεσε για εσάς πηγή έρευνας και έμπνευσης για τη συγκεκριμένη παράσταση; 

Ως δημιουργός σύγχρονου χορού είχα την αίσθηση ότι το κλασικό στοιχείο βρισκόταν πολύ μακριά από εμένα. Αυτό ακριβώς μου κίνησε το ενδιαφέρον. Από την πρώτη στιγμή, βρέθηκα αντιμέτωπη με αρκετά παράδοξα. Λατρεύω τη στιλιστική του μπαλέτου για την υπερβολή της και για το πάθος με το οποίο εκφράζει συναισθήματα και ιστορίες πάνω στη σκηνή. Με γοητεύουν οι υπερστυλιζαρισμένες πράξεις και οι συμβολισμοί του ρομαντικού μπαλέτου. Τα επιβλητικά σκηνικά μας βυθίζουν σε έναν φανταστικό κόσμο που αποστασιοποιείται από κάθε πραγματική εμπειρία ζωής. Πρόκειται για το στερεοτυπικό όνειρο κάθε «κοριτσιού». Στο πλαίσιο της κυρίαρχης αφήγησης, τα αρχέτυπα του μπαλέτου με τις νεράιδες και τις μάγισσες προσεγγίζουν την κουίρ κουλτούρα ως πλάσματα που στρέφουν το φύλο έξω από τον «κανόνα» με υπερφυσικές δυνάμεις. Το μπαλέτο διαμορφώνεται ως εκπαιδευτική διαδικασία σε μία άκαμπτη και ενιαία μορφή που απαιτεί πειθαρχία και εκπαίδευση. Ανέπτυξα  μεγάλο ενδιαφέρον για το κλασικό μπαλέτο και ειδικά για μία γενιά χορευτών για την οποία αυτό αποτέλεσε τη βάση για μία τεχνική πλασμένη πάνω στην ιδέα του «ιδανικού σώματος». Το τέλειο σώμα στο μπαλέτο είναι το απόλυτο άκρο της θηλυκότητας: αβαρές και υπερβολικά εύκαμπτο. Ταυτόχρονα, πάνω στη σκηνή αποκρύπτεται η σκληρή δουλειά και η εκπαίδευση που απαιτείται και το κοινό βλέπει την ψευδαίσθηση ενός σώματος που κινείται με άνεση. Πάντα με ενδιέφερε να αναδείξω την πραγματικότητα της κοινωνικής κατασκευής μιας ψευδαίσθησης. Θέλησα να τονίσω-για το κοινό που θαυμάζει τις μπαλαρίνες με τα ψηλά πόδια- τα βήματα που απαιτούνται για να μπορέσει να φτάσει κανείς ως εκεί. 

Μία ομάδα ερμηνευτριών ηλικίας είκοσι έως ογδόντα ετών, η καθεμιά με διαφορετική πορεία στον χορό, συντονίζεται υπό τις οδηγίες της Μπεατρίς Κόρντουα, της πρώτης γυναίκας που χόρεψε γυμνή στην Ιεροτελεστία της άνοιξης του Στραβίνσκι, το 1972. Ποια είναι τα ερωτήματα που θέτει και πραγματεύεται η παράσταση;

Η παράσταση εγείρει ερωτήματα γύρω από την παράδοση (και πιο συγκεκριμένα τη δυτική χορευτική παράδοση) αλλά και τη μεταβίβαση της από γενιά σε γενιά, από τον δάσκαλο στον μαθητή. Επιπλέον, εστιάζει στον τρόπο που τα ιδανικά σχήματα για τα σώματα των χορευτών αλλάζουν με την πάροδο του χρόνου ή μπαίνουν σε μία διαδικασία επανεκτίμησης. Θέτει προβληματισμούς για την ιδέα της ομορφιάς σε σχέση με τη θηλυκότητα, επιχειρεί να ξεπεράσει και να μεταμορφώσει, να αποτελέσει κάτι περισσότερο από ένα ανθρώπινο σώμα. 

Οι ερμηνευτές μαθαίνουν να πειθαρχούν πάνω στο σώμα τους, αλλά ταυτόχρονα αποκτούν υπερφυσικές δυνάμεις όπως το πέταγμα. Ποιοι συμβολισμοί αναπτύσσονται γύρω από αυτή τη συνθήκη; 

Εξετάζουμε την αντίληψη του μπαλέτου για το αβαρές σώμα το οποίο προσπαθεί να αψηφήσει τη βαρύτητα. Αυτή η ιδέα δεν αποτελεί μία φαντασιακή κατασκευή μόνο για το μπαλέτο, αλλά  έχει ρίζες σε πολλές άλλες τέχνες (πχ. στο τσίρκο) , αλλά και στον αθλητισμό. Μία ρομαντική και συναρπαστική ιδέα η οποία αποτελεί το παλαιότερο όνειρο της ανθρωπότητας. Να μπορέσει να ξεκολλήσει από το πάτωμα και να πετάξει.  Ταυτόχρονα, αυτή η συνθήκη συνδέεται με την πατριαρχία μέσα στην οποία μεγαλώσαμε: μια γυναίκα χωρίς «βάρος» δεν μπορεί να εκφράσει άποψη. Το να συνδυάσουμε την έννοια της  βαρύτητας με τη δυνατότητα της  «πτήσης», αυτός ήταν ο στόχος μας για αυτή την παράσταση.

Το μπαλέτο, η κωμωδία και η πορνογραφία εναλλάσσονται, το ιερό μεταμορφώνεται σε βέβηλο και αντιστρόφως. Ποια είναι η σύνδεση ανάμεσα σε αυτές τις «μεταμορφώσεις»; 

Οι χαρακτήρες είναι όλοι υπερστυλιζαρισμένοι και παρουσιάζουν μικρή ή καθόλου ανάπτυξη. Με γοητεύουν και τα τρία συγκεκριμένα  «είδη» τα οποία ικανοποιούν διαφορετικές ανάγκες στους θεατές. Μπορεί να υπάρξει σεξουαλική, κωμική ή κάποια άλλη διέγερση, ενώ το κοινό βρίσκεται εκεί για να διασκεδάσει με έναν απλό και καθολικό τρόπο που όλοι αντιλαμβάνονται.

Το τελευταίο διάστημα στην Ελλάδα καταγράφηκαν αρκετές γυναικοκτονίες και περιστατικά έμφυλης βίας που εντάθηκαν κατά τη διάρκεια της πανδημίας και της καραντίνας. Η τέχνη του χορού μπορεί να αποτελέσει εργαλείο απελευθέρωσης και χειραφέτησης; 

Στην Αυστρία συντελούνται επίσης καθημερινά αρκετές γυναικοκτονίες. Η σκηνή είναι ένας χώρος όπου πιστεύω πως μπορούμε να προωθήσουμε την αλλαγή, έστω και για μια στιγμή. Δεν μπορώ να απαντήσω σε αυτήν την ερώτηση για άλλους  καλλιτέχνες, αλλά αν η σκηνή δεν ήταν πεδίο απελευθέρωσης και χειραφέτησης για μένα προσωπικά, δεν θα ήμουν και εκεί. 

INFO: 

Στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου 2021 παρουσιάζεται η performance της Florentina Holzinger ”TANZ” / «ΧΟΡΟΣ» στην Πειραιώς 260 στις 9 και 10 Σεπτεμβρίου.