Μια «ελληνική» διαφήμιση γεμάτη… μεράκι

Άνοιξα χθες την τηλεόραση και ως συνήθως είχε διαφημίσεις. Τα τελευταία χρόνια δυστυχώς τείνουν να έχουν μεγαλύτερο κοινωνιολογικό ενδιαφέρον από το ίδιο το τηλεοπτικό πρόγραμμα. 

Ακούω λοιπόν μια βαθιά φωνή να ανακοινώνει με σιγουριά: «Το μεράκι είναι ελληνικό», με την εικόνα ενός καφέ επίσης… «ελληνικού». «Άιντε πάλι τα ίδια», σκέφτομαι σε άπταιστα βαλκανικά. 
Έψαξα τη διαφήμιση στο youtube και διαπίστωσα οτι η καμπάνια για την ελληνικότητα του «μερακιού» υπάρχει εδώ και χρόνια στις διαφημίσεις του καφέ Bravo. 

Ένας καφές λοιπόν που στην Ελλάδα μέχρι και το 1960 λεγόταν «τούρκικος», διαφημιζόταν διεκδικόντας την ελληνικότητα και για το «μεράκι». Στις παλαιότερες εκδοχές της διαφήμισης, ως καφεϊνούχος πολιορκητικός κριός της ελληνικότητας, έθετε ως χαρακτηριστικά ελληνικότητας το μπουζούκι και το κομπολόι. 

Δεν υποστηρίζω ότι το μεράκι, ο καφές, το μπουζούκι, το κομπολόι, το τσιφτετέλι, το ζεϊμπέκικο, το τάβλι, τα λουκούμια και ο μπακλαβάς (to name a few) δεν είναι ελληνικά, παρά το ότι έχουν όλα τουρκικές και αραβικές ονομασίες.

Σαφέστατα είναι ΚΑΙ ελληνικά, αφού με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, χαρακτηρίζουν τον νεότερο ελληνικό πολιτισμό.

Όμως όσο κι να αποτελούν αντικείμενα και έννοιες προς «κατάκτηση», στην πραγματικότητα όλα αυτά αποδεικνύουν την μοναδική πολιτισμική ομορφιά της ανατολικής Μεσογείου: της περιοχής που όλα είναι αποτέλεσμα δανείων και αντιδανείων:

– Το αρχαιοελληνικό μουσικό όργανο που ταξίδεψε στην Ανατολή, «ενηλικιώθηκε» και ξαναβαφτίστηκε εκεί, και επέστρεψε θριαμβευτικά παρά το κυνήγι που δέχτηκε από τους… ντόπιους.

– Ο καφές που γεννήθηκε «απέναντι», ταξίδεψε στην Ελλάδα με τουρκικό διαβατήριο, αλλά η υπηκοότητά του αναιρέθηκε όταν η «μαμά» του έδιωξε τους Έλληνες στις αρχές του ’60 και αργότερα όταν εισέβαλλε στο πολυπολιτισμικό κυπριακό roundabout της Μεσογείου. 

– Το ινδικό θρησκευτικό αξεσουάρ που έφτασε στη Μέση Ανατολή και στο Άγιο Όρος, και έγινε σύμβολο θρησκευτικότητας, πλούτου, μαγκιάς, ακόμα και γυναικείας χειραφέτισης.

Σίγουρα αν θέλεις να φτιάξεις μια εικόνα που να αντιπροσωπεύει τη νεότερη Ελλάδα, θα έχει ένα φλυτζάνι καφέ και δυο παππούδια που παίζουν τάβλι κρατώντας τις γκλίτσες τους. Προφανώς είναι όλα μέρη της πολιτισμικής μας παράδοσης. Απλώς δεν είναι μόνο της δικής μας. Σε αυτή την εικόνα, είτε το θέλουμε είτε όχι, «βλέπουν» τους εαυτούς τους οι Τούρκοι, οι Άραβες αλλά και οι υπόλοιποι Βαλκάνιοι, φυσικά με όλες τις εθνολογικές διαφορές που υπάρχουν και εντός αυτών των «κατηγοριών».

Όσο για το μεράκι που είναι «ελληνικό», λυπάμαι αλλά δεν είναι. Προέρχεται από το αραβικό maraq, που στα τούρκικα έγινε merak και στα ελληνικά μεράκι. Το ότι δεν είναι ελληνική λέξη, δε σημαίνει όμως ότι είναι έννοια ανύπαρκτη στην Ελλάδα πολύ απλά γιατί ΌΛΟΙ οι λαοί έχουν «μεράκια», ακόμα και αν τα αποκαλούν διαφορετικά. Όπως ακριβώς παντού υπάρχει «φιλότιμο», άσχετα αν επίσης το αποκαλούν διαφορετικά, ή δεν το αποκαλούν καθόλου. 

Καταλαβαίνω ότι για πολλούς η ελληνικότητα είναι κάτι σαν αξίωμα. Για μένα, είναι απλώς μια πραγματικότητα. Οπότε η καλύτερη απάντηση στην εθνική «καθαρότητα» αντικειμένων, 
εννοιών και ανθρώπων είναι η λυτρωτική θέση του Κωνσταντίνου Καβάφη όπως την εξέφρασε μιλώντας στον Στρατή Τσίρκα:

«Είμαι κ’ εγώ ελληνικός. Προσοχή, όχι Έλλην, ούτε Ελληνίζων, αλλά Ελληνικός».

Update: Σήμερα, βλέποντας βλέποντας ξανά διαφημίσεις (βλέπω αρκετές, το παραδέχομαι) είδα κάτι πολύ διαφορετικό. Σε διαφήμιση έτοιμων παρασκευών «σαλατών», μια γιαγιά, η «κυρά Λέλα» με χαρακτηριστική ηπειρώτικη ντοπιολαλιά, μαγείρισσα σε ένα παραδοσιακό μαγειρείο, χαρακτηρίζει τις «τέλειες σαλάτες» της ως «συνταγές από τον τόπο μ’», την ώρα που το πλάνο της διαφήμισης επικεντρώνεται σε ένα λαχταριστό πιάτο με… αραβικό hummus: ένα dip από ρεβύθια και ταχίνι, που μέχρι πριν λίγα χρόνια ήταν άγνωστο στους Έλληνες, αν εξαιρέσουμε τους φανατικούς των λιβανέζικων εστιατορίων. 

Η διαφήμιση μου φάνηκε ενδιαφέρουσα, ειδικά αναλογιζόμενος το παραπάνω κείμενο που είχα γράψει λίγες μέρες πριν. Το να εντάσσονται δηλαδή πολιτισμικά χαρακτηριστικά άλλων λαών στα δικά μας, δεν είναι σε καμία περίπτωση κακό. Όπως το ινδικό curry, που πλέον έχει γίνει (σχεδόν) επίσημο φαγητό της Βρετανίας, δε θα ήταν παράξενο να αρχίσουμε να βλέπουμε κάποια στιγμή hummus ως ορεκτικό στα ελληνικά κυριακάτικα τραπέζια. Είναι άλλωστε νοστιμότατο και πολύ υγειινό. Θα μπορούσε κάλλιστα δηλαδή να γίνει ΚΑΙ δικό μας. Αρκεί βέβαια να μη δούμε σε λίγα χρόνια μια νέα διαφήμιση που θα διεκδικεί την… ελληνικότητα του συνδυασμού του ρεβυθιού με το ταχίνι.

Τα άρθρα που δημοσιεύονται στην κατηγορία «Απόψεις» εκφράζουν τον/την συντάκτη/τριά τους και οι θέσεις δεν συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη του koutipandoras.gr