Μεξικό: Πώς το οργανωμένο έγκλημα έθεσε υπό τον έλεγχό του μια πόλη

Η Κουάουτλα, μια πόλη περίπου 200.000 κατοίκων στην πολιτεία Μορέλος του Μεξικού, έχει εξελιχθεί σε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα της διείσδυσης του οργανωμένου εγκλήματος στους θεσμούς της τοπικής αυτοδιοίκησης. Οι πρόσφατες συλλήψεις του δημάρχου και υψηλόβαθμων δημοτικών αξιωματούχων αποκάλυψαν ένα εκτεταμένο δίκτυο διαφθοράς και διασυνδέσεων με καρτέλ ναρκωτικών, το οποίο, σύμφωνα με τις αρχές, είχε θέσει υπό τον έλεγχό του σημαντικούς τομείς της τοπικής οικονομίας και της δημόσιας διοίκησης.

Η υπόθεση της Κουάουτλα δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό. Αντίθετα, αναδεικνύει μια ευρύτερη πραγματικότητα στο Μεξικό, όπου σε πολλές περιοχές οι εγκληματικές οργανώσεις δεν περιορίζονται στη διακίνηση ναρκωτικών, αλλά επηρεάζουν την πολιτική εξουσία, ελέγχουν την οικονομική δραστηριότητα και επιβάλλουν την κυριαρχία τους μέσω εκβιασμών, διαφθοράς και βίας.

Μέσα σε αυτό το κλίμα φόβου, ένας επιχειρηματίας δέχεται να μιλήσει, υπό τον όρο της απόλυτης ανωνυμίας.

Η συνάντηση έχει κανονιστεί εκ των προτέρων. Μόλις ανοίγει η πόρτα, με καλεί να περάσω γρήγορα μέσα. «Μην μένετε έξω», λέει, δείχνοντας τον καναπέ, πριν φέρει δύο μπουκάλια νερό.

«Πριν από τρεις εβδομάδες σκότωσαν μια γυναίκα ακριβώς δίπλα. Ήταν πρωί», λέει. Θυμάται πως μια περαστική αναρωτήθηκε γιατί το ασθενοφόρο δεν είχε φτάσει ακόμη. «Και μια άλλη της απάντησε: “Όχι, περιμένουν να πεθάνει”… Έχουν σκοτώσει ακόμη και διασώστες μόνο και μόνο επειδή βοήθησαν τραυματίες.»

Ο ίδιος δεν αποκαλύπτει ούτε το όνομά του, ούτε την επαγγελματική του ιδιότητα, ούτε τη γειτονιά όπου ζει, ούτε καν την ηλικία του. Στην Κουάουτλα, η ανωνυμία δεν αποτελεί επιλογή, αλλά προϋπόθεση επιβίωσης. Σε μια πόλη όπου οι εκβιασμοί, οι ένοπλες επιθέσεις και οι δολοφονίες έχουν γίνει μέρος της καθημερινότητας, κάθε προφύλαξη θεωρείται απολύτως αναγκαία.

Οι συλλήψεις προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις στο Μορέλος, όχι όμως επειδή οι κατηγορίες θεωρήθηκαν απίθανες. Αντίθετα, οι φήμες για τις σχέσεις τοπικών πολιτικών με το οργανωμένο έγκλημα κυκλοφορούσαν εδώ και χρόνια. Αυτό που προκάλεσε μεγαλύτερη εντύπωση ήταν ότι το πρόβλημα αποδείχθηκε διακομματικό, διαπερνώντας ολόκληρο το πολιτικό φάσμα και έχοντας ρίζες πολύ πριν από τη σημερινή κυβέρνηση.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Χεσούς Κορόνα, ο οποίος έχει εκλεγεί δύο φορές δήμαρχος της Κουάουτλα. Η πρώτη του θητεία, από το 2019 έως το 2021, πραγματοποιήθηκε με το κυβερνών κόμμα Morena. Αντίστοιχα, στην πόλη Γιεκαπιξτλά, η οικογένεια Σάντσες Σαβάλα — τρία αδέλφια και ο πατέρας τους — κυριαρχεί στην τοπική πολιτική σκηνή για περισσότερο από μία δεκαετία, είτε με το PRI είτε με το PAN.

«Πρόκειται για ένα διακομματικό σύστημα διασύνδεσης του οργανωμένου εγκλήματος με την πολιτική. Δεν πιστεύω ότι υπάρχει κόμμα ή κυβέρνηση των τελευταίων δεκαπέντε ετών που να μην έχει επηρεαστεί», δήλωσε στην El País πρώην ομοσπονδιακός αξιωματούχος στο Μορέλος, ζητώντας να διατηρήσει την ανωνυμία του.

Οι σχέσεις ανάμεσα στις εγκληματικές οργανώσεις και τις δημοτικές αρχές, οι οποίες αλλάζουν κάθε τρία χρόνια μετά τις εκλογές, δημιουργούν ένα περίπλοκο πλέγμα συμφερόντων και εξαρτήσεων. Κάθε νέα δημοτική διοίκηση κληρονομεί συμφωνίες, ισορροπίες και αντιπαλότητες από την προηγούμενη, με αποτέλεσμα οι εντάσεις να συσσωρεύονται μέχρι να οδηγήσουν σε συγκρούσεις.

Το ίδιο μοντέλο εφαρμόζεται και στη διαχείριση της παράνομης οικονομίας. Οι εκβιασμοί σε εστιατόρια, μπαρ και εργοστάσια, αλλά και ο έλεγχος της λιανικής διακίνησης ναρκωτικών, αποτελούν βασικές πηγές εσόδων για τις εγκληματικές οργανώσεις. Εκεί όπου τα συμφέροντα συγκρούονται, η βία είναι συνήθως ο τρόπος με τον οποίο λύνονται οι διαφορές.

Ένας πρώην υψηλόβαθμος αξιωματούχος της τοπικής αυτοδιοίκησης, ο οποίος γνωρίζει από πρώτο χέρι τις μεταβολές στους συσχετισμούς ισχύος στην περιοχή τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια, συνοψίζει την κατάσταση με μία φράση: «Το πρόβλημα ξεκίνησε όταν τους επέτρεψαν να μπουν». Αναφέρεται στους ανθρώπους του οργανωμένου εγκλήματος, οι οποίοι, όπως λέει, αντιλήφθηκαν ότι ο έλεγχος της δημοτικής διοίκησης μπορούσε να αποφέρει εξίσου μεγάλα κέρδη με τη διακίνηση ναρκωτικών.

Η μεγάλη παρακμή

Κάθε πόλη έχει μια στιγμή που αλλάζει πορεία. Για την Κουάουτλα, αυτή η καμπή τοποθετείται στα τελευταία χρόνια της πρώτης δημαρχιακής θητείας του Χεσούς Κορόνα, το 2020 και το 2021, όταν, σύμφωνα με τοπικές πηγές, άρχισε η σταδιακή αποδυνάμωση των θεσμών και η ενίσχυση της επιρροής του οργανωμένου εγκλήματος.

«Τότε ήταν που το υπαίθριο εμπόριο άρχισε να ξεφεύγει από κάθε έλεγχο. Άνοιξαν δεκάδες μπαρ που λειτουργούσαν μέχρι τα ξημερώματα και την ίδια περίοδο άρχισαν να πολλαπλασιάζονται και οι ένοπλες επιθέσεις», αναφέρει πηγή με γνώση της τοπικής πολιτικής κατάστασης, η οποία κατά καιρούς έχει συνεργαστεί συμβουλευτικά με τις ομοσπονδιακές αρχές.

Το πρόβλημα, όπως επισημαίνει, δεν ήταν ούτε οι μικροπωλητές ούτε τα καταστήματα διασκέδασης. Το κρίσιμο ερώτημα ήταν ποιος τα ήλεγχε. Πίσω από πολλές επιχειρήσεις διασκέδασης αναπτύχθηκε η διακίνηση ναρκωτικών, ενώ, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, οι εκβιασμοί αυξήθηκαν κατακόρυφα, με τις υποψίες να στρέφονται προς την εγκληματική οργάνωση Unión Tepito.

Εκείνη την περίοδο, η ανατολική περιοχή του Μορέλος — ένας στρατηγικός διάδρομος που συνδέει την πολιτεία με τις γειτονικές Γκερέρο και Πουέμπλα — βρισκόταν σε φάση ανακατατάξεων μεταξύ αντίπαλων εγκληματικών οργανώσεων.

Τον Ιανουάριο του 2022, τοπικά μέσα ενημέρωσης δημοσίευσαν μια φωτογραφία που είχε τραβηχτεί χρόνια νωρίτερα. Σε αυτήν εμφανιζόταν ο τότε κυβερνήτης του Μορέλος, Κουαουτέμοκ Μπλάνκο, μαζί με δύο από τους σημαντικότερους αρχηγούς του οργανωμένου εγκλήματος στην ανατολική περιοχή της πολιτείας: τον Ίρβινγκ Σολάνο, γνωστό ως «El Profe», και τον Ραϊμούντο Κάστρο, ή «El Ray».

Στη φωτογραφία βρισκόταν και ο Ομέρο Φιγκερόα, γνωστός ως «La Tripa», ο οποίος συνελήφθη στην Πουέμπλα πριν από λίγες εβδομάδες, λίγο μετά τις συλλήψεις των αυτοδιοικητικών αξιωματούχων. Κατά τη διάρκεια της θητείας του Μπλάνκο ως δημάρχου της Κουερναβάκα, ο «La Tripa» εργαζόταν στη δημοτική υπηρεσία ύδρευσης και αποχέτευσης.

Εκεί, ο ίδιος και η εγκληματική οργάνωση Comando Tlahuica φαίνεται πως ανακάλυψαν ότι ακόμη και η διαχείριση του νερού μπορούσε να αποτελέσει μια εξαιρετικά προσοδοφόρα δραστηριότητα. Η μέθοδός τους ήταν απλή: να αποκτήσουν τον έλεγχο του διοικητικού μηχανισμού και, μέσω αυτού, να εισπράττουν οι ίδιοι τα τέλη ύδρευσης και τα έσοδα από τη διανομή νερού με βυτιοφόρα.

Την περίοδο που τραβήχτηκε η φωτογραφία, τον Δεκέμβριο του 2018, ο «El Profe» επιχειρούσε ήδη να επεκτείνει τον έλεγχό του και στο δημοτικό σφαγείο, όπου εκατοντάδες κρεοπώλες της Κουάουτλα και της ευρύτερης περιοχής προμηθεύονταν κρέας. Εκεί άλλαζαν χέρια εκατομμύρια πέσος κάθε μήνα.

«Ο El Profe και ο El Ray είχαν τους δικούς τους προμηθευτές και υποχρέωναν τους κρεοπώλες να αγοράζουν από αυτούς», λέει πηγή με γνώση της υπόθεσης. «Λίγο αργότερα πήραν τον έλεγχο και στο τμήμα κτηματολογίου και είσπραξης δημοτικών φόρων».

Παρότι η εικόνα έδινε την εντύπωση ότι παρέμεναν κυρίαρχοι έως το 2022, στην πραγματικότητα η ισχύς τους είχε ήδη καταρρεύσει νωρίτερα. Ο «El Ray» συνελήφθη το 2019 και σκοτώθηκε στη φυλακή την ίδια χρονιά, ενώ ο «El Profe» συνελήφθη το 2021 και εκτίει πολυετή ποινή.

Μετά την αποχώρηση του Κορόνα από τη δημαρχία, τη θέση ανέλαβε ο Ροντρίγκο Αρεντόντο, επίσης από το Morena. Λίγο περισσότερο από έναν χρόνο μετά την έναρξη της θητείας του, έκανε την εμφάνισή του στην περιοχή ο «El Barbas», προερχόμενος από τη Σιναλόα.

Σύμφωνα με την εφημερίδα Reforma, ο «El Barbas» συνεργάστηκε με στέλεχος της Unión Tepito γνωστό ως Milton και η ομάδα τους δραστηριοποιήθηκε στην Κουάουτλα με την ονομασία «Gente Nueva».

Ωστόσο, η κυριαρχία του δεν έμεινε αμφισβήτητη. Το κενό εξουσίας από το προηγούμενο εγκληματικό καθεστώς προκάλεσε νέες συγκρούσεις, με παλιούς και νέους διακινητές να συγκρούονται για τον έλεγχο των μπαρ και της διακίνησης ναρκωτικών.

«Άρχισαν να πολεμούν με τους ανθρώπους της Unión Tepito», λέει η ίδια πηγή.

Οι συγκρούσεις δεν περιορίστηκαν στα ναρκωτικά, αλλά επεκτάθηκαν στο σφαγείο, στις διαδρομές μεταφοράς και στα δίκτυα εκβιασμών. Το αποτέλεσμα ήταν μια απότομη αύξηση των ανθρωποκτονιών: το 2023 και το 2024 η Κουάουτλα κατέγραψε τα υψηλότερα επίπεδα βίας στην ιστορία της.

Η βία άγγιξε ακόμη και την τοπική πολιτική σκηνή. Τον Ιανουάριο του 2024, ο δημοτικός σύμβουλος νεολαίας και στέλεχος του PAN, Αλφρέδο Λεζάμα, δολοφονήθηκε.

Η συνύπαρξη πολλαπλών εγκληματικών ομάδων με ασαφή όρια αρμοδιοτήτων μετέτρεψε την πόλη σε πεδίο συνεχούς σύγκρουσης. Όλοι γνώριζαν ότι η Unión Tepito δραστηριοποιείται στην περιοχή, όλοι είχαν ακούσει για τον «El Barbas», και ανάμεσά τους δρούσαν μικρότερες ομάδες που προσπαθούσαν να αποσπάσουν μερίδιο. Η κατάσταση είχε πάρει διαστάσεις «φρενίτιδας»: όλοι διεκδικούσαν ένα κομμάτι της τοπικής οικονομίας.

Ένας επιχειρηματίας θυμάται μια ιστορία που του μετέφερε αστυνομικός πριν από λίγες εβδομάδες. Δύο νεαροί εντοπίστηκαν νύχτα στον αυτοκινητόδρομο με σπασμένη μοτοσικλέτα. Στην έρευνα των αστυνομικών βρέθηκαν σε ένα σακίδιο δύο σημειώματα: ήταν εντολές προς δύο επιχειρήσεις — ένα ταχυφαγείο και ένα γραφείο συμβούλων — να πληρώσουν «προστασία».

Οι δύο νεαροί, 17 ετών, πληρώνονταν 500 πέσος ο καθένας για την παράδοση των απειλών.

Η εκβίαση έχει γίνει η πιο ορατή συνέπεια της κατάστασης στην Κουάουτλα και γενικότερα στην ανατολική πολιτεία του Μορέλος. Από τον Ιανουάριο έως τον Μάιο, καταγράφηκαν 313 καταγγελίες για εκβίαση στον δήμο, σύμφωνα με τα στοιχεία του Εθνικού Συστήματος Δημόσιας Ασφάλειας — περισσότερες από το διπλάσιο σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους.

Τα στοιχεία μπορούν να διαβαστούν με δύο τρόπους: είτε ότι η κρίση έχει επιδεινωθεί δραματικά, είτε ότι πλέον περισσότερα θύματα τολμούν να μιλήσουν. Πέρα όμως από αυτό, παραμένει ένα ανοιχτό ερώτημα: τι συμβαίνει όταν αποκόπτεται ένα «πλοκάμι» ενός συστήματος που βασίζεται σε τόσο εύκολες μορφές εγκλήματος όπως η εκβίαση;

Λίγες επιχειρήσεις στην πόλη έχουν γλιτώσει τα τελευταία χρόνια από απειλητικά σημειώματα του τύπου: «Έχεις 15 λεπτά να τηλεφωνήσεις, αλλιώς θα το μετανιώσεις», συνοδευόμενα από έναν αριθμό τηλεφώνου.

Μικρά χαρτάκια που αφήνονται πάνω σε πάγκους, με την ελπίδα ότι ο φόβος θα οδηγήσει το θύμα να καλέσει και να παγιδευτεί στο δίκτυο του οργανωμένου εγκλήματος.

Το πιο δύσκολο κομμάτι είναι ότι συχνά κανείς δεν ξέρει ποιος βρίσκεται πίσω από τις απειλές — αν πρόκειται για οργανωμένες ομάδες ή για ανεξάρτητους εκβιαστές. Πολλοί επιχειρηματίες πληρώνουν ακόμη και όταν υποψιάζονται απάτη, φοβούμενοι ότι οι «ψεύτικοι» εκβιαστές μπορεί να είναι εξίσου επικίνδυνοι. Άλλοι επιλέγουν απλώς να κλείσουν τις επιχειρήσεις τους.

Ένας επιχειρηματίας που διατηρούσε κατάστημα στο κέντρο της πόλης έκανε ακριβώς αυτό. Η απειλή έφτασε μόνο στη δεύτερη επιχείρησή του, όμως, όπως λέει, το κέντρο της Κουάουτλα είχε ήδη υποβαθμιστεί τόσο ώστε δεν μπορούσε να συνεχίσει.

Με πληροφορίες από El Pais

Διαβάστε επίσης:

Μουντιάλ 2026: Τρεις νεκροί από τους πανηγυρισμούς για την πρόκριση του Μεξικού

Μεξικό: Βίντεο ντοκουμέντο από την εισβολή στο σπίτι δημοσιογράφου – Έχουν χαθεί τα ίχνη της

Η CIA κλιμακώνει τον μυστικό πόλεμο κατά των καρτέλ μέσα στο Μεξικό

Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr