Μεγάλη Παρασκευή: Ο Επιτάφιος και τα έθιμα ανά την Ελλάδα

Η Μεγάλη Παρασκευή, σύμφωνα με την ορθόδοξη εκκλησία, θεωρείται η πιο πένθιμη ημέρα της Ορθοδοξίας

Pandora Newsroom

10/04/2026 | 07:30

Η Μεγάλη Παρασκευή, σύμφωνα με την ορθόδοξη εκκλησία, θεωρείται η πιο πένθιμη ημέρα της Ορθοδοξίας. Το πρωί τελείται η Ακολουθία των Μεγάλων Ωρών και ο Εσπερινός της Αποκαθήλωσης, ενώ το βράδυ ψάλλεται ο Επιτάφιος Θρήνος, που συμβολίζει για τους χριστιανούς την ταφή του Χριστού.

Ο Επιτάφιος τη Μεγάλη Παρασκευή

Ο Επιτάφιος αποτελεί χαρακτηριστική εικόνα της Μεγάλης Παρασκευής και ευρύτερα, της Μεγάλης Εβδομάδας. Όπως αναφέρθηκε και στην εισαγωγή του άρθρου, ο Επιτάφιος συμβολίζει τον τάφο του Χριστού.

Συνήθως, νωρίς το πρωί ή από το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης και μετά την ανάγνωση των Δώδεκα Ευαγγελίων, γυναίκες και κορίτσια στολίζουν τον Επιτάφιο με άνθη και λουλούδια της εποχής. Το στολισμένο κουβούκλιο συμβολικά αποτελεί τον Τάφο του Χριστού.

Εθιμοτυπικά, μετά την περιφορά του Επιταφίου, στην είσοδο του ναού, οι πιστοί περνούν κάτω από τον Επιτάφιο, προς πνευματική κάθαρση και προστασία. Μάλιστα, πολλοί συλλέγουν ορισμένα άνθη από το στολισμένο κουβούκλιο, τα οποία θεωρούνται ευλογημένα.

Τι ώρα βγαίνει ο Επιτάφιος

Ερώτημα πολλών είναι η ώρα που βγαίνει ο Επιτάφιος, με το εν λόγω έθιμο να αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό της Μεγάλης Παρασκευής. Η έξοδος και περιφορά του Επιταφίου, στις περισσότερες εκκλησίες, πραγματοποιείται περί τις 21:00 το βράδυ. Ωστόσο, η συγκεκριμένη ώρα ποικίλλει από ναό σε ναό. Επίσης, η χρονική διάρκεια της περιφοράς διαφοροποιείται εξίσου, καθώς ρόλο παίζει το μέρος που πραγματοποιείται η περιφορά.

Τα έθιμα της Μεγάλης Παρασκευής ανά την Ελλάδα

Κατά τη Μεγάλη Παρασκευή, το γενικό κλίμα στους χριστιανούς έχει μορφή πένθους. Στους ναούς, οι καμπάνες κτυπούν πένθιμα, ενώ αποφεύγονται οι θόρυβοι, η μουσική και οι κοσμικές ενασχολήσεις. Οι πιστοί, όπως επιτάσσει η Μεγάλη Παρασκευή, αφιερώνουν χρόνο στην περισυλλογή, στην προσευχή και στη συμμετοχή στα εκκλησιαστικά δρώμενα της ημέρα.

Παράλληλα, τη Μεγάλη Παρασκευή, οι πιστοί ακολουθούν αυστηρά νηστεία, με ορισμένους εξ αυτών να αποφεύγουν την κατανάλωση ακόμα και λαδιού και νερού. Εκτός των παραπάνω εθιμοτυπικών πράξεων, διάφορα έθιμα λαμβάνουν χώρα στην Ελλάδα κατά τη Μεγάλη Παρασκευή.

Κοπάνη Δωδώνης

Στην Κοπάνη Δωδώνης αναβιώνει κάθε χρόνο τη Μεγάλη Παρασκευή το έθιμο του μοιρολογιού της Παναγίας. Σε αντίθεση με τα περισσότερα έθιμα, το μοιρολόι της Παναγίας αναβιώνει από το 2006.

Σύμφωνα με την παράδοση είναι ένα ανοιξιάτικο έθιμο, το οποίο περιλαμβάνει πασχαλινά κάλαντα, τα οποία αφορούν τον θρήνο της Παναγίας για τον Χριστό. Τα κάλαντα αυτά ψάλλονται ανήμερα της Μεγάλης Παρασκευής σε όλα τα σπίτια της Κοπάνης.

Μέσα από το έθιμο, οι κάτοικοι του ορεινού οικισμού ενώνονται και συμμετέχουν μαζικά σε ένα χριστιανικό δρώμενο, το οποίο διατηρεί «ζωντανή» την παράδοση των προγόνων.

Όλυμπος Καρπάθου

Στην Όλυμπο της Καρπάθου τιμάται η Μεγάλη Παρασκευή, με θρησκευτική ευλάβεια και συμβολισμούς. Σύμφωνα με την παράδοση, οι ηλικιωμένες γυναίκες, μαζί με γυναίκες που προσφάτως έχασαν έναν δικό τους άνθρωπο, στολίζουν τον Επιτάφιο με πολύχρωμα άνθη και λουλούδια. Παράλληλα, στα έθιμα εντάσσονται μοιρολόγια, τα οποία, είτε τα γράφουν οι γυναίκες σε χαρτί που τοποθετούνται ανάμεσα στα λουλούδια, είτε να εκφωνούν οι ίδιες.

Εθιμοτυπικά, θρηνούν στο πρόσωπο του Χριστού τον δικό τους άνθρωπο ακουμπώντας στην κεφαλή του, σε μια χαρακτηριστική στάση που παρατηρούμε στα αρχαιοελληνικά αγγεία. Η εικόνα αυτή θεωρείται ότι δρα λυτρωτικά, ως «κάθαρση» των δυνατών συναισθημάτων που γεμίζουν τους ανθρώπους αυτές τις ημέρες.

Καμίνι Ύδρα

Στο ειδυλλιακό νησί του Αργοσαρωνικού τιμάται η Μεγάλη Παρασκευή και η περιφορά του Επιταφίου, με έναν ξεχωριστό τρόπο. Στο Καμίνι της Ύδρας, η παραδοσιακή περιφορά του Επιταφίου πραγματοποιείται δια της θαλάσσης, προσφέροντας μοναδικές εικόνες στους παρευρισκόμενους.

Μετά την περιφορά του Επιταφίου στη συνοικία, η πομπή καταλήγει στη θάλασσα, με τους βαστάζους να μπαίνουν στο νερό και να ακουμπούν τα πόδια του Επιταφίου στο υγρό στοιχείο, όπου, εθιμοτυπικά, καθαγιάζει τα νερά. Στη συνέχεια, γίνεται δέηση για τους ταξιδιώτες ναυτικούς.

Το έθιμο πραγματοποιείται ανελλιπώς από το 1923 και φέρεται ότι ξεκίνησε από τους σφουγγαράδες των Καμινίων, των οποίων τα καΐκια αναχωρούσαν μετά την Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως και επέστρεφαν κοντά στην ημέρα της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού.

Μάρπησσα Πάρου

Μια ξεχωριστή εμπειρία εκτυλίσσεται στο ημιορεινό χωριό της Πάρου, τη Μάρπησσα. Εκεί, τη Μεγάλη Παρασκευή, πραγματοποιείται η αναπαράσταση των Παθών, με το μοναδικό θέαμα να καθηλώνει τους παρευρισκόμενους.

Κατά την περιφορά του Επιταφίου αργά το βράδυ, με τη συνοδεία χορωδίας, πραγματοποιούνται 15 στάσεις σε διάφορα σημεία του χωριού. Σε κάθε στάση, παιδιά και νέοι της περιοχής, αναπαριστούν ζωντανά σκηνές από τα Πάθη του Χριστού. Σύμφωνα με πληροφορίες, το έθιμο στη Μάρπησσα ξεκίνησε πριν τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, περί το 1930.

Σέρρες

Στη Μακεδονία και ειδικότερα στις Σέρρες, οι γυναίκες συνήθιζαν, κατά την περιφορά του Επιταφίου, να βγάζουν στο παράθυρο δοχεία με ταχύβλαστα φυτά (φακή και σιτάρι), τα οποία συμβολίζουν τη νιότη, η οποία ανθεί και γρήγορα μαραίνεται. Παράλληλα, οι γυναίκες, επιφορτισμένες με τον ρόλο της μοιρολογίστρας, αναλαμβάνουν να κηδέψουν εθιμοτυπικά τον νεκρό.

Το εν λόγω έθιμο έχει πιθανώς σύνδεση με το αρχαίο αδωνιακό τελετουργικό που φέρει την ονομασία «Κήποι του Αδώνιδος». Στο αρχαίο έθιμο, οι γυναίκες, που πενθούσαν, τοποθετούσαν πάνω σε νεκροκρέβατο κέρινο ομοίωμα του Άδωνη ανάμεσα σε άνθη και «κήπους». Οι επονομαζόμενοι «κήποι» ήταν χλόη, από σπόρους φυτών που βλαστάνουν και μαραίνονται εύκολα σπαρμένους μέσα σε πήλινα σκευή.

Λαμία

Σύμφωνα με απομνημονεύματα κατοίκου της Λαμίας, στην πρωτεύουσα της Φθιώτιδος, κατά τη Μεγάλη Παρασκευή, σε κάθε εκκλησία στολίζεται εθιμοτυπικά ο Επιτάφιος με διαφορετικά άνθη και λουλούδια.

Το απόγευμα, ο κόσμος γυρνούσε από εκκλησία σε εκκλησία και έχοντας προσκυνήσει πρώτα τον κάθε Επιτάφιο, έπαιρναν τα λουλούδια που περίσσεψαν από τον στολισμό και τα τοποθετούσαν στα εικονίσματα των σπιτιών τους.

Το βράδυ, ο κόσμος που ακολουθούσε τον Επιτάφιο διατηρούσε σκουρόχρωμες λαμπάδες, σε ένδειξη πένθους, με τους Επιταφίους να περνούν από την πλατεία της πόλης.

Πηγές: ayla.culture.gr, travel.gr, ydra.gov.gr, pergamos.lib.uoa.gr

Διαβάστε επίσης: