Καλαμάτα 1986: 40 χρόνια από τον φονικό σεισμό που άλλαξε για πάντα την πόλη

Καλαμάτα, 13 Σεπτεμβρίου 1986, 20:21: εκείνη τη στιγμή άλλαξαν τα πάντα για την πρωτεύουσα της Μεσσηνίας, με έναν καταστροφικό σεισμό να ισοπεδώνει μεγάλο μέρος της πόλης, αφήνοντας πίσω του 22 νεκρούς και πάνω από 300 τραυματίες.

Το χρονικό του ολέθριου σεισμού

Στις 13 Σεπτεμβρίου 1986, στις 20:24:34.1 τοπική ώρα, ένας σεισμός μεγέθους 6,2 ρίχτερ σημειώθηκε κοντά στην πόλη της Καλαμάτας, η οποία απαριθμούσε περίπου 50.000 κατοίκους. Ο σεισμός των 6,2 Ρίχτερ κράτησε αρκετά δευτερόλεπτα, χρόνος αρκετός να προκαλέσει ανεπανόρθωτες ζημιές στα περισσότερα κτίρια.

Εκτός του κυρίου συμβάντος, ακολούθησαν αρκετοί μετασεισμοί, με ισχυρότερο εκείνον της 15ης Σεπτεμβρίου 1986, μεγέθους 5,4 ρίχτερ. Ο σεισμός αυτός επί της ουσίας αποτελείωσε ότι είχε αφήσει ο πρώτος, μεγάλος σεισμός.

Όταν σταμάτησε ο σεισμός, χιλιάδες κάτοικοι της πόλης βγήκαν έντρομοι στους δρόμους, όπου για ώρες επικρατούσε πανδαιμόνιο. Σύμφωνα με το τοπικό μέσο ενημέρωσης «Θάρρος», δρόμοι και πλατείες είχαν πλημμυρίσει από κόσμο, ενώ οι δρόμοι της πόλης ήταν μποτιλιαρισμένοι από εκατοντάδες αυτοκίνητα που προσπαθούσαν να απομακρυνθούν προς τις γύρω περιοχές.

Η παροχή ηλεκτρικού ρεύματος, νερού και τηλεφώνου διακόπηκαν προσωρινά και η κλήση έκτακτης ανάγκης για βοήθεια στάλθηκε από ερασιτέχνες ραδιοφωνικούς χειριστές. Οι αρχές ανταποκρίθηκαν αμέσως σύμφωνα με το υπάρχον σχέδιο έκτακτης ανάγκης και η βοήθεια ήταν καθ’ οδόν μέσα σε λίγες ώρες από την καταστροφή.

Οι καταστροφές στην πόλη

Ως αποτέλεσμα των σεισμών, πολλά παλαιότερα σπίτια αλλά και ορισμένες σύγχρονες πολυκατοικίες της Καλαμάτας μετατράπηκαν σε ερείπια. Τα τμήματα της πόλης με μεγαλύτερες συγκεντρώσεις παλαιότερων κτιρίων από τοιχοποιία παρουσίασαν μια εικόνα καταστροφής. Οι δρόμοι γέμισαν με συντρίμμια από τις μερικές ή ολικές καταρρεύσεις κτιρίων, ενώ πολλά περισσότερα κτίρια, τοίχοι ή στηθαία ήταν κοντά στην κατάρρευση, αποτελώντας έτσι άμεση απειλή για τους ανθρώπους στους δρόμους.

Σε άλλα μέρη της πόλης, πολλές σύγχρονες πολυκατοικίες από οπλισμένο σκυρόδεμα, πέντε έως έξι ορόφων, υπέστησαν σοβαρές ζημιές και μερικά κατέρρευσαν. Στο δυτικό τμήμα της πόλης, περίπου 1-2 χλμ. μακριά από τις περιοχές που υπέστησαν σοβαρές ζημιές, η εικόνα ήταν καλύτερα. Χαρακτηριστικά, το 70% των κτηρίων της πόλης κρίθηκε ακατάλληλο.

Σοβαρές ζημιές προκλήθηκαν επίσης στο κοντινό χωριό Ελαιοχώρι, περίπου 7 χλμ. βορειοανατολικά της Καλαμάτας, όπου κατέρρευσε περισσότερο από το 70% των σπιτιών του, κυρίως παλιές μονοώροφες ή διώροφες πέτρινες κατασκευές. Παρατηρήθηκαν επίσης πτώσεις βράχων από τον Ταΰγετο και διακόπηκε η κυκλοφορία στον οδικό άξονα Σπάρτης-Καλαμάτας για 24 ώρες.

Ως αποτέλεσμα της καταστροφής, η Καλαμάτα ερήμωσε, καθώς αρκετοί κάτοικοι έφυγαν για τα χωριά της μεσσηνιακής υπαίθρου. Για μεγάλο διάστημα αρκετά σχολεία στεγάστηκαν σε σκηνές, λυόμενα, ακόμα και σε στρατόπεδα, όπου ο χειμώνας της χρονιάς εκείνης χαρακτηρίστηκε ως εξαιρετικά βαρύς.

Βέβαια, το «βαρύ τίμημα» του καταστροφικού εγκέλαδου ήταν η απώλεια συνολικά 22 κατοίκων και ο τραυματισμός τουλάχιστον άλλων 300. Βέβαια, σύμφωνα με τους Αναγνωστόπουλο et.al 1987, θετική είδηση αποτέλεσε ότι ο συνολικός αριθμός των θυμάτων, σε σύγκριση με τον μεγάλο αριθμό κατεστραμμένων σπιτιών ήταν σημαντικά χαμηλότερος από το προβλεπόμενο.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτό αποδίδεται στο γεγονός ότι ο σεισμός σημειώθηκε σε μια περίοδο που θεωρείται ως καλοκαιρινή στις συνθήκες της και μια βραδινή ώρα όπου αρκετοί άνθρωποι χαλάρωναν σε εξωτερικούς χώρους, σε υπαίθριες καφετέριες, εστιατόρια κ.λπ. ή είχαν πάει στο λιμάνι για τα εγκαίνια ενός νέου πλοίου.

Η καταστροφή στην Καλαμάτα με αριθμούς

Σύμφωνα με στοιχεία από το τότε Ελληνικό Υπουργείο Δημοσίων Έργων, βασισμένα σε έκτακτες επιθεωρήσεις κτιρίων μετά τον σεισμό, έδειξαν ότι από τα 9124 κτίρια στην Καλαμάτα υπέστησαν τις εξής καταστροφές:

• το 20% υπέστη σοβαρές ή ολικές ζημιές
• το 16% υπέστη σοβαρές ζημιές (αλλά μπορούσε να επισκευαστεί)
• το 36% υπέστη ελαφρές ζημιές
• το 28% ήταν ουσιαστικά άθικτο

Κτίρια με χαμηλή σεισμική αντίσταση και υψηλή ακαμψία, υπέστησαν τις μεγαλύτερες ζημιές, καταρρέοντας ολικά ή μερικώς, προκαλώντας την πλειονότητα των θανάτων και καταστρέφοντας πολλά αυτοκίνητα που ήταν σταθμευμένα στους δρόμους.

Καλαμάτα, 40 χρόνια μετά: η μνήμη παραμένει ζωντανή

Φέτος συμπληρώνονται 40 χρόνια από τον φονικό σεισμό του 1986 και τη μοιραία βραδιά της 13ης Σεπτεμβρίου. Προς τιμήν της μαύρης επετείου, πληθώρα εκδηλώσεων διοργανώνονται από το από το Τμήμα Πολιτικής Προστασίας του Δήμου Καλαμάτας, σε συνεργασία με πολλούς φορείς, επιστημονικούς, τοπικούς, πανεπιστήμια κ.λπ.

Σκοπός των φετινών εκδηλώσεων είναι να διατηρηθούν τα γεγονότα του 1986 στη συλλογική μνήμη των κατοίκων της πόλης, όχι ως μια εμπειρία απώλειας, καταστροφής και πόνου, αλλά ως ένα φυσικό φαινόμενο που επαναλαμβάνεται και απαιτεί από κοινού μέριμνα για την ανθεκτικότητα του τόπου. Παράλληλα, οι εκδηλώσεις αυτές δεν θα περιοριστούν μόνο στις ημέρες που σηματοδοτούν τα 40 χρόνια από την καταστροφή, αλλά θα συνεχιστούν καθόλη τη διάρκεια της φετινής χρονιάς.

Η πρώτη δράση του επετειακού προγράμματος είναι το EncelaDoc, που πραγματοποιήθηκε στις 11 Σεπτεμβρίου στο Πνευματικό Κέντρο Καλαμάτας, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Columbia, το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος και το Αρχείων Τάξις. Σκοπός της δράσης είναι να παρουσιαστεί το πόσο σημαντική είναι η αρχειακή έρευνα για την τεκμηρίωση των φυσικών καταστροφών. Θα γίνουν, μεταξύ άλλων, Podcast με συνεντεύξεις για την εμπειρία των σεισμών, βιωματική εμπειρία της δόνησης με φορητό σεισμογράφο κ.ά.

Στις 12 Σεπτεμβρίου διεξήχθη επιστημονικό συνέδριο, στο πλαίσιο του προγράμματος Multi Marex, το οποίο έχει ως σκοπό την κατανόηση, παρακολούθηση και πρόβλεψη ακραίων γεωλογικών και θαλάσσιων φαινομένων, όπως είναι οι σεισμοί και τα τσουνάμι. Θα συμμετέχουν κορυφαίοι Έλληνες και ξένοι επιστήμονες. Χαρακτηριστικά, από την Ελλάδα θα συμμετέχει ο Αθανάσιος Γκανάς, διευθυντής Ερευνών του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου και ο καθηγητής Δημήτρης Παπανικολάου, ο οποίος έχει ζήσει και μελετήσει τον σεισμό της Καλαμάτας. Ακόμη, θα συμμετέχει η καθηγήτρια Εύη Νομικού, που έγινε ευρύτερα γνωστή μελετώντας με την επιστημονική της ομάδα το σεισμικό φαινόμενο στη Σαντορίνη.

Αντίστοιχα, από τις 11 έως τις 19 Σεπτεμβρίου θα πραγματοποιηθεί και φοιτητικό συνέδριο, που θα περιλαμβάνει σεμινάρια, έρευνες και ασκήσεις. Στο πλαίσιο της επετείου η Λαϊκή Βιβλιοθήκη Καλαμάτας θα εκθέσει τις εφημερίδες της Καλαμάτας από την περίοδο του σεισμού.

Με ιδιαίτερο ενδιαφέρον αναμένεται ακόμη, μεταξύ άλλων, η εκδήλωση που διοργανώνουν συνταξιούχοι υπάλληλοι του Δήμου Καλαμάτας, οι οποίοι έδωσαν μεγάλο αγώνα στην αρχή για να κρατηθεί όρθιος ο Δήμος και να στηρίξει τους δημότες και στη συνέχεια για την ανασυγκρότηση της Καλαμάτας. Ξεχωριστό ρόλο θα παίξει και η «Φάρις», που ως ΔΕΠΑΚ τότε προσέφερε σημαντικές υπηρεσίες για τη συνέχιση της ζωής με βασικό πυλώνα τον πολιτισμό.

Πηγές: researchgate.net, tharrosnews.gr