Νομικές ενέργειες κατά των εταιρειών Meta και TikTok έχουν κινήσει η μητέρα και ο πατέρας της 12χρονης Ροσέλα στην Ιταλία, μετά την αυτοκτονία της κόρης τους, υποστηρίζοντας ότι η ανήλικη εκτέθηκε μέσω των κοινωνικών δικτύων σε αυξανόμενο όγκο περιεχομένου που σχετιζόταν με αυτοτραυματισμό.
Η Ιρένε Ροτζέρο Ούγκουες, μητέρα της ανήλικης, ανέφερε ότι μέσα σε λίγους μήνες παρατήρησε αλλαγές στη συμπεριφορά της κόρης της, χωρίς τότε να γνωρίζει ότι η 12χρονη παρακολουθούσε εντατικά περιεχόμενο σχετικό με την αυτοκτονία και τον αυτοτραυματισμό μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, μέχρι που τελικά έθεσε τέλος στη ζωή της.
Μετά τον θάνατο της Ροσέλα, οι γονείς της ανέφεραν ότι απέκτησαν πρόσβαση στις ηλεκτρονικές της συσκευές και διαπίστωσαν πως χρησιμοποιούσε τα κοινωνικά δίκτυα σε μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι γνώριζαν, ενώ είχε δημιουργήσει και μυστικό προφίλ στο Instagram με την ονομασία «απλώς ένα νεκρό άτομο» (με τον αριθμό μηδέν στη θέση του γράμματος όμικρον).
Όπως σημειώνουν, από τον Σεπτέμβριο του 2023 η Ροσέλα άρχισε να αναζητά περιεχόμενο σχετικό με την κατάθλιψη, ενώ στη συνέχεια οι αλγόριθμοι των πλατφορμών φέρονται να της πρότειναν συνεχώς συναφές υλικό, με αποτέλεσμα, πέντε μήνες αργότερα, να έχει καταλήξει νεκρή.
«Σε κάποιο σημείο φαίνεται ότι λειτουργούσε ανεξάρτητα, αυξητικά μέχρι που κατέκλυσε την χαρούμενη κοινωνική πλευρά της–τον πιο φωτεινό εαυτό της», είπε η Ιρένε στο Reuters από τη γενέτειρά της, την πόλη Άστι της βόρειας Ιταλίας.
Οι γονείς της Ροσέλα, μαζί με άλλες οικογένειες στην Ιταλία, έχουν καταθέσει ομαδική αγωγή κατά της Meta, ιδιοκτήτριας των Instagram και Facebook, καθώς και κατά του TikTok, με κατηγορίες που αφορούν τον ρόλο των αλγορίθμων και την προστασία ανηλίκων.
Πρόκειται για την πρώτη ομαδική αγωγή στη χώρα κατά εταιρειών κοινωνικής δικτύωσης και των συστημάτων αλγοριθμικής σύστασης περιεχομένου, με τις οικογένειες να ζητούν αυστηρότερους περιορισμούς στην πρόσβαση ανηλίκων και ενισχυμένη ενημέρωση για τους κινδύνους χρήσης των πλατφορμών.
Οι δύο εταιρείες απορρίπτουν τους ισχυρισμούς, υποστηρίζοντας ότι οι υπηρεσίες τους δεν είναι επιβλαβείς για τους ανηλίκους και ότι λαμβάνονται μέτρα προστασίας, όπως αφαίρεση επιβλαβούς περιεχομένου, περιορισμός έκθεσης σε επικίνδυνο υλικό και εργαλεία γονικού ελέγχου.
Εκπρόσωπος της Meta ανέφερε ότι «γνωρίζουμε ότι οι γονείς ανησυχούν για την ασφάλεια των έφηβων παιδιών τους στο διαδίκτυο, αυτός είναι και ο λόγος που κάνουμε διαρκώς αλλαγές για να βοηθήσουμε στην προστασία των εφήβων», προσθέτοντας αναφορά στους «Εφηβικούς Λογαριασμούς» (Teen Accounts), που περιλαμβάνουν ενσωματωμένα μέτρα ασφαλείας και γονικούς περιορισμούς για χρήστες κάτω των 18 ετών σε Instagram, Facebook και Messenger.
Η Meta απέρριψε τις κατηγορίες, σημειώνοντας ότι «διαφωνούμε έντονα με αυτούς τους ισχυρισμούς, οι οποίοι αγνοούν την επί μακρόν δέσμευσή μας στην υποστήριξη νέων ανθρώπων».
Το TikTok από την πλευρά του ανέφερε ότι εφαρμόζει αυστηρές πολιτικές για την προστασία της ψυχικής υγείας των χρηστών και αφαιρεί το 99% του περιεχομένου που παραβιάζει τους κανόνες του, προσθέτοντας ότι επενδύει σε εργαλεία ασφάλειας, περιορισμό επιβλαβών αναζητήσεων και παραπομπή ευάλωτων χρηστών σε πηγές υποστήριξης, συμπεριλαμβανομένων γραμμών πρόληψης αυτοκτονιών.
Σε απάντηση ειδικά για την υπόθεση της Ροσέλα, η Meta δήλωσε στο Reuters ότι δεν σχολιάζει εν εξελίξει δικαστικές διαδικασίες, επισημαίνοντας ότι η ψυχική υγεία των νέων επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες και όχι αποκλειστικά από τα κοινωνικά δίκτυα.
Σύμφωνα με την εταιρεία, οι επιπτώσεις των social media εξαρτώνται από τον τρόπο χρήσης τους, τα διαθέσιμα μέτρα προστασίας και τον βαθμό γονικής εποπτείας.
«Αιφνίδια ασθένεια»
Μιλώντας για την υπόθεση, η μητέρα της 12χρονης περιέγραψε την τραγωδία ως μια ραγδαία επιδείνωση που εκδηλώθηκε σαν «αιφνίδια, καταστροφική “νόσος”».
Όπως ανέφερε, «χωρίς τον αλγόριθμο η εξέλιξη της ψυχικής της δυσφορίας -ή της ψύχωσης ή οτιδήποτε άλλο ήταν που ακόμη δεν μπορώ να ορίσω- πιθανόν να είχε πραγματοποιηθεί με πιο φυσικό τρόπο».
Σε ευρύτερο επίπεδο, επισημαίνεται ότι στην Ευρώπη εντείνεται η ρυθμιστική πίεση προς τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Η Βρετανία έχει ανακοινώσει σχέδια για περιορισμό πρόσβασης ανηλίκων κάτω των 16 ετών, ενώ στις ΗΠΑ δικαστικές αποφάσεις έχουν κρίνει ότι εταιρείες όπως η Meta και η Alphabet ευθύνονται για τον σχεδιασμό των πλατφορμών τους ως προς τις επιπτώσεις σε ανηλίκους.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση ενισχύει την εφαρμογή της Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA), με στόχο αυστηρότερη προστασία των ανηλίκων και περιορισμό επιβλαβούς περιεχομένου.
Ο δικηγόρος της υπόθεσης Στέφανο Κόμοντο, σε συνεργασία με την ιταλική ένωση γονέων MOIGE, δήλωσε ότι «ο στόχος δεν είναι να απορρίψουμε τα οφέλη των social media, αλλά να αφαιρέσουμε τους τεχνολογικούς μηχανισμούς και τους μηχανισμούς προώθησης που τα καθιστούν επιζήμια για τους πιο ευάλωτους χρήστες».
Γονείς που συμμετέχουν στην αγωγή υποστηρίζουν ότι οι υπάρχοντες γονικοί έλεγχοι δεν επαρκούν, καθώς τα παιδιά μπορούν να παρακάμπτουν φίλτρα και περιορισμούς, ενώ τονίζουν ότι η παρακολούθηση της χρήσης απαιτεί συνεχή επιτήρηση.
«Η παρακολούθηση της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης είναι δουλειά πλήρους απασχόλησης. Απαιτεί οι γονείς να περνούν όλον τους τον χρόνο έτσι και αυτό απλώς δεν είναι ρεαλιστικό», εκτιμά η Βαλεντίνα Μουράλιε του διοικητικού συμβουλίου της ιταλικής ένωσης πολυτέκνων.
Ο γιος της, Αντόνιο, σύμφωνα με την ίδια, αντικατέστησε στην εφηβεία του την ανάγνωση βιβλίων με τη χρήση κοινωνικών δικτύων, ενώ σήμερα δυσκολεύεται να διαβάζει σε βάθος, κάτι που αποδίδει στους αλγορίθμους.
«Από τότε που έπιασε ένα τηλέφωνο στο χέρι, στα 16 του, σιγά-σιγά άρχισαν να εξαφανίζονται τα βιβλία. Μέσα σε λίγα χρόνια σταμάτησε εντελώς να διαβάζει».
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προειδοποιεί για αυξημένα φαινόμενα προβληματικής χρήσης των social media στους εφήβους, τα οποία συνδέονται με επιπτώσεις στην ψυχική και σωματική υγεία, καθώς και στον ύπνο.
Αναφορές σε επιστημονικές μελέτες που δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό JAMA Pediatrics κάνουν λόγο για ενδείξεις διαφορών στην εγκεφαλική ανάπτυξη εφήβων με αυξημένη χρήση κοινωνικών δικτύων.
Η αγωγή υποστηρίζει ότι οι πλατφόρμες χρησιμοποιούν μηχανισμούς επιβράβευσης παρόμοιους με αυτούς των τυχερών παιχνιδιών, προκαλώντας επαναλαμβανόμενη απελευθέρωση ντοπαμίνης.
Ο σύμβουλος της υπόθεσης Τονίνο Καντέλμι ανέφερε ότι «κάθε ‘like’ ή ειδοποίηση ενεργοποιεί την απελευθέρωση ντοπαμίνης, ‘δένοντας’ τους χρήστες με την πλατφόρμα με τρόπο που μοιάζει με εθισμό».
Οι οικογένειες υποστηρίζουν ότι υπάρχουν ευρήματα που δείχνουν δραστηριότητα του εγκεφάλου σε περιοχές που σχετίζονται με εθιστικές συμπεριφορές.
Οι εταιρείες Meta και TikTok δεν σχολίασαν συγκεκριμένα τα επιστημονικά στοιχεία που παρουσιάστηκαν στο πλαίσιο της υπόθεσης, επαναλαμβάνοντας ωστόσο ότι λαμβάνουν μέτρα προστασίας των ανηλίκων.
Ορισμένοι ειδικοί προειδοποιούν ότι τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επιτρέπουν εύκολα συμπεράσματα για άμεση αιτιώδη σχέση μεταξύ κοινωνικών δικτύων και ψυχικών διαταραχών.
Ο επικεφαλής του Web Psychopathology Centre στο νοσοκομείο Gemelli της Ρώμης, Φεντερίκο Τονιόνι, σημείωσε ότι «η πιο υγιής προσέγγιση όταν έχουμε να κάνουμε με εφήβους είναι να δεχτούμε ότι είμαστε απροετοίμαστοι».
Παράλληλα προειδοποίησε κατά της υπερβολικής εμπιστοσύνης στον γονικό έλεγχο, δηλώνοντας ότι «αν υπάρχει κάτι επικίνδυνο, είναι ο έλεγχος των παιδιών. Οι νέοι πρέπει να ακούγονται. Ο έλεγχος δεν είναι μια υγιής μορφή παρουσίας. Η πιο υγιής απόσταση είναι η εμπιστοσύνη».
Η μητέρα της Ροσέλα δήλωσε ότι η συμμετοχή της στην ομαδική αγωγή έχει στόχο την ενημέρωση άλλων γονέων για κινδύνους που, όπως υποστηρίζει, δεν γνώριζε εγκαίρως.
«Υποτιμήσαμε συγκεκριμένους κινδύνους και δεν γνωρίζαμε ότι υπήρχαν, αλλά άλλοι μπορούν ακόμα να δράσουν. Δεν έχει νόημα να το κρατάω αυτό για τον εαυτό μου και δεν νομίζω ότι θα ενοχλούσε την Ροσέλα», κατέληξε.
Διαβάστε επίσης:
Facebook
Twitter
Tα σχόλια στο site έχουν απενεργοποιηθεί. Μπορείτε να σχολιάζετε μέσα από την επίσημη σελίδα στο Facebook
Σχόλια
Επικοινωνία
