Ιστορίες της Αθήνας: Κάποτε στο κέντρο της πρωτεύουσας υπήρχε ένα νησί – Τώρα εκεί είναι μια από τις πιο cool γειτονιές

Αν ζητήσεις σήμερα από έναν Αθηναίο να σου περιγράψει το Παγκράτι, θα σου μιλήσει για μια από τις πιο ζωντανές, καλλιτεχνικές και «hippest» γειτονιές όχι μονο της πρωτεύουσας, ίσως της χώρας. Θα σου αναφέρει τα γεμάτα κόσμο τραπεζάκια στην πλατεία Βαρνάβα και την πλατεία Προσκόπων, τα ψαγμένα μπαράκια, τα δημιουργικά studios και τα εστιατόρια που συγκεντρώνουν νέους, φοιτητές και τους δημιουργικούς ανθρώπους της πόλης. Κι όμως, αν γυρίζαμε τον χρόνο πίσω στα τέλη του 19ου αιώνα, στο ίδιο ακριβώς σημείο όπου σήμερα δίνονται τα ραντεβού, δεν θα έβρισκες ούτε τσιμέντο, ούτε πολυκατοικίες. Θα έβρισκες ένα πραγματικό, κατάφυτο νησί.

Αυτή είναι η ιστορία για το Βατραχονήσι, τον χαμένο επίγειο παράδεισο της Αθήνας που βρισκόταν στην είσοδο του Παγκρατίου.

Το Βατραχονήσι ήταν νησί του ποταμού Ιλισού στην Αθήνα, κάτω από το Ζάππειο, στην περιοχή του Ολυμπιείου, εκεί που σήμερα βρίσκονται οι εγκαταστάσεις του Εθνικού Γυμνασικού Συλλόγου. Αποτελούσε μια κατάφυτη επίπεδη λωρίδα γης ανάμεσα στις δύο όχθες του ποταμού που διασχίζει σήμερα υπόγεια τη πόλη. Το Βατραχονήσι εκτεινόταν μπροστά από το Παναθηναϊκό Στάδιο, στην είσοδο του Παγκρατίου και πιο συγκεκριμένα στην οδό Αγίου Σπυρίδωνος. Στη νησίδα αυτή, υπήρχαν ιερά της αρχαιότητας και χριστιανικοί ναοί.

Όταν ο Ιλισός «αγκάλιαζε» το Παγκράτι

Για να το φανταστούμε, πρέπει να σβήσουμε από το μυαλό μας την άσφαλτο και να επαναφέρουμε στο τοπίο τον ποταμό Ιλισό. Στο ύψος του Ολυμπιείου, λίγο πριν το Καλλιμάρμαρο Στάδιο, τα νερά του ποταμού άνοιγαν και χωρίζονταν στα δύο. Στη μέση αυτών των δύο ορμητικών όχθων σχηματιζόταν μια μεγάλη, επίπεδη και κατάφυτη λωρίδα γης, μια αληθινή όαση γεμάτη πανύψηλες καλαμιές, ιτιές και πλατάνια.

Εξαιτίας της έντονης υγρασίας και των στάσιμων νερών, το μικρό αυτό νησάκι αποτελούσε το ιδανικό καταφύγιο για χιλιάδες βατράχια. Το καθημερινό, ασταμάτητο κοάσμά τους ήταν τόσο έντονο που έδωσε με τον πιο φυσικό τρόπο το όνομα στην περιοχή: Βατραχονήσι.

Για δεκαετίες, το μέρος ήταν εντελώς αδόμητο και άγριο. Το πρωί, οι Αθηναίες κατέβαιναν με τις σκάφες τους στις όχθες για να πλύνουν τη μπουγάδα τους, ενώ οι βοσκοί έφερναν τα κοπάδια τους να ποτιστούν, κάτω από το άγρυπνο βλέμμα του λόφου του Αρδηττού.

Από το καταφύγιο των βατράχων, στο πρώτο θέατρο της Αθήνας

Η μεταμόρφωση του νησιού ξεκινά γύρω στα 1870. Η Αθήνα αρχίζει να αναζητά χώρους για αναψυχή μακριά από τη σκόνη του κέντρου και το καταπράσινο Βατραχονήσι φαντάζει ιδανικό. Εκεί, πάνω στο ίδιο το νησάκι, κατασκευάζεται το Θέατρο του «Παραδείσου», το οποίο μένει στην ιστορία ως το πρώτο οργανωμένο υπαίθριο θέατρο της πρωτεύουσας.

Μέσα σε λίγα χρόνια, η απομονωμένη νησίδα παίρνει ζωή. Δίπλα στο θέατρο ανοίγουν κομψά καφενεία, εξοχικά κέντρα και καφωδεία. Οι Αθηναίοι διασχίζουν τις ξύλινες γέφυρες του Ιλισού για να απολαύσουν την παγωμένη μπίρα τους μέσα στην απογευματινή δροσιά του ποταμού, ακούγοντας τις ορχήστρες της εποχής. Το Βατραχονήσι γίνεται το πρώτο, αυθεντικό «hotspot» της αθηναϊκής διασκέδασης. Το 1908 η γειτονιά μετονομάστηκε σε περιοχή Σταδίου – Ιλισσού.

Η «μάχη» της γέφυρας και η ένωση με το Παγκράτι

Η αντίστροφη μέτρηση για το τροπικό νησάκι ξεκινά μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή το 1922. Η Αθήνα δέχεται χιλιάδες πρόσφυγες και η ανάγκη για οικιστική επέκταση γίνεται επιτακτική. Το Παγκράτι, που μέχρι τότε αναπτυσσόταν ως μια ήσυχη μεσοαστική συνοικία, αρχίζει να επεκτείνεται ραγδαία.

Το αυτόνομο μέχρι τότε Βατραχονήσι «πνίγεται» από τα σπίτια που χτίζονται γύρω του και ενσωματώνεται οριστικά στο Παγκράτι. Η παλιά γέφυρα στην προέκταση της οδού Αγίου Σπυρίδωνος γίνεται πλέον το βασικό πέρασμα που ενώνει την παλιά Αθήνα με τη νέα, αναπτυσσόμενη γειτονιά των γραμμάτων και των τεχνών.

Λίγο πριν από την έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, παίρνεται η μοιραία απόφαση: Ο Ιλισός πρέπει να καλυφθεί για να γίνουν δρόμοι. Τα έργα εγκιβωτισμού ξεκινούν και ολοκληρώνονται σταδιακά στα μέσα του 20ού αιώνα. Το ποτάμι μπαίνει κάτω από το τσιμέντο, οι όχθες εξαφανίζονται και το ιστορικό Βατραχονήσι παύει να είναι νησί.

Εκεί που το κοάσμα έγινε… jazz

Σήμερα, αν περπατήσεις στην οδό Αγίου Σπυρίδωνος ή γύρω από τις εγκαταστάσεις του Εθνικού Γυμναστικού Συλλόγου, πατάς ακριβώς πάνω στα χώματα του χαμένου νησιού. Τα βατράχια και οι καλαμιές έχουν δώσει τη θέση τους στα καφέ, τα brunchάδικα και το  Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Γουλανδρή.

Το Παγκράτι κατάφερε ωστόσο να κρατήσει εν μέρει ζωντανό το DNA εκείνου του παλιού «Παραδείσου» γιατί παραμένει μια γειτονιά γεμάτη ενέργεια, διαφορετικότητα και έναν αέρα καλλιτεχνικό που έλκει τους νέους. Κι ας μην υπάρχει πια το ποτάμι, η ατμόσφαιρα αυτής της γωνιάς συνεχίζει να ρέει με τον δικό της, μοναδικό τρόπο στο κέντρο της Αθήνας.

Ιστορίες της Αθήνας: Πού είναι τα Χαυτεία και γιατί ονομάστηκαν έτσι;

Ιστορίες της Αθήνας: Πώς οι Βασιλικοί Στάβλοι του Όθωνα μεταμορφώθηκαν στο πιο αριστοκρατικό τετράγωνο της πρωτεύουσας

Το νησί της Κίρκης υπάρχει. Μόνο που δεν είναι στην Ελλάδα

Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr