Ημέρα για τα Θύματα των Βίαιων Εξαφανίσεων: Ιστορικό και γιατί τιμάται

Η εξαφάνιση δια του εξαναγκασμού χρησιμοποιείται ως εργαλείο διάχυσης τρόμου σε διάφορες κοινωνίες. Το κλίμα ανασφάλειας που προκύπτει από αυτή την πρακτική δεν αφορά μόνο τον στενό κύκλο των θυμάτων, αλλά όλο το σύνολο της κοινωνίας.

Παλαιότερα, τέτοιες πρακτικές σχετίζονταν με αυταρχικά καθεστώτα, σήμερα όμως, η εξαναγκαστική εξαφάνιση έχει λάβει παγκόσμια διάσταση, επιτελούμενη ακόμη και σε πλαίσια εσωτερικής σύρραξης ή ως μέσο πολιτικής καταστολής. Με σκοπό την ευαισθητοποίηση για αυτό το φαινόμενο και οριστική διακοπή του, η 30ή Αυγούστου κάθε έτους τιμάται ως Ημέρα για τα θύματα των βίαιων εξαφανίσεων.

Ιστορικό της ημέρας για τα θύματα των βίαιων εξαφανίσεων

Το 2007, ακτιβιστές και μέλη οικογενειών θυμάτων βίαιων εξαφανίσεων στις Φιλιππίνες κήρυξαν την 30ή Αυγούστου ως την Παγκόσμια Ημέρα των Εξαφανισμένων. Ένα χρόνο αργότερα, ο Διεθνής Συνασπισμός κατά των Βίαιων Εξαφανίσεων ένωσε τις δυνάμεις του για μια παγκόσμια εκστρατεία.

Στις 21 Δεκεμβρίου 2010, με το ψήφισμά της 65/209, η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών εξέφρασε τη βαθιά της ανησυχία για την αύξηση των αναγκαστικών ή ακούσιων εξαφανίσεων σε διάφορες περιοχές του κόσμου, συμπεριλαμβανομένων των συλλήψεων, των κρατήσεων και των απαγωγών, όταν αυτές αποτελούν μέρος ή ισοδυναμούν με αναγκαστικές εξαφανίσεις, και για τον αυξανόμενο αριθμό αναφορών σχετικά με παρενόχληση, κακομεταχείριση και εκφοβισμό μαρτύρων εξαφανίσεων ή συγγενών προσώπων που έχουν εξαφανιστεί.

Με το ίδιο ψήφισμα, η Συνέλευση χαιρέτισε την υιοθέτηση της Διεθνούς Σύμβασης για την Προστασία Όλων των Προσώπων από τις Βίαιες Εξαφανίσεις, ενώ το 2011, κατά τη διάρκεια της Διεθνούς Σύμβασης για την Προστασία Όλων των Ατόμων από τις Βίαιες Εξαφανίσεις, ο ΟΗΕ κήρυξε την 30ή Αυγούστου κάθε έτους ως την ημέρα των θυμάτων βίαιων εξαφανίσεων.

Πως ορίζονται οι αναγκαστικές εξαφανίσεις

Ο ορισμός της αναγκαστικής εξαφάνισης προήλθε από τη Διακήρυξη για την Προστασία Όλων των Προσώπων από την Αναγκαστική Εξαφάνιση (διακηρύχθηκε από τη ΓΣ στο ψήφισμά της 47/133 της 18ης Δεκεμβρίου 1992) και αναφέρεται κάτωθι:

«Άτομα που συλλαμβάνονται, κρατούνται ή απάγονται παρά τη θέλησή τους ή στερούνται με άλλο τρόπο της ελευθερίας τους από αξιωματούχους διαφόρων κλάδων ή επιπέδων της κυβέρνησης ή από οργανωμένες ομάδες ή ιδιώτες που ενεργούν εκ μέρους ή με την υποστήριξη, άμεση ή έμμεση, τη συγκατάθεση ή τη συναίνεση της κυβέρνησης, ακολουθούμενη από άρνηση αποκάλυψης της τύχης ή του τόπου όπου βρίσκονται τα εν λόγω άτομα ή άρνηση αναγνώρισης της στέρησης της ελευθερίας τους, γεγονός που θέτει τα εν λόγω άτομα εκτός της προστασίας του νόμου.»

Περιεχόμενο και Συμβολισμοί της ημέρας

Εν πολλοίς, η ημέρα για τα θύματα των βίαιων εξαφανίσεων συνοψίζει τα μηνύματα της όπως αυτά περιγράφονται από τη Διεθνή Σύμβαση για την Προστασία Όλων των Ατόμων από τις Βίαιες Εξαφανίσεις (2010).

Στόχος της σύμβασης αποτελεί η πρόληψη των βίαιων εξαφανίσεων, η αποκάλυψη της αλήθειας όταν τελούνται και η διασφάλιση της δικαιοσύνης, της αλήθειας και της αποκατάστασης των επιζώντων και των οικογενειών των θυμάτων. Συμπληρωματικά με αυτούς τους σκοπούς, η εν λόγω ημέρα καλεί κάθε ενδιαφερόμενο μέρος, συμπεριλαμβανομένης της κοινωνίας των πολιτών, για την στήριξη του συνολικού εγχειρήματος.

Για ποιους λόγους πρέπει να μας απασχολεί αυτή η ημέρα;

Ο εξαιρετικά υψηλός αριθμός των ανθρώπων που πέφτουν θύματα αναγκαστικών εξαφανίσεων φανερώνει εξ αρχής γιατί πρέπει να μας απασχολεί αυτή η Ημέρα. Εμβαθύνοντας, γνωρίζουμε ότι ένα μεγάλο ποσοστό ακούσιων εξαφανίσεων είναι αποτέλεσμα ψευδών συλλήψεων και απαγωγών, παραβιάζοντας τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα.

Ενδεικτικά, στο Κόσσοβο, περισσότερα από 6.000 άτομα αγνοούνται ως αποτέλεσμα αναγκαστικών εξαφανίσεων από το 1999, ενώ ο συνολικός αριθμός αγνοουμένων από Συρία, Σρι Λάνκα, Αργεντινή και Ζιμπάμπουε έχει φτάσει τους 200.000.

Σοβαρό ζήτημα που θίγει η Ημέρα είναι κι η μεταχείριση αυτών των θυμάτων μετέπειτα. Μετά τη σύλληψη, οι απαγωγείς φυλακίζουν τα θύματά τους σε μέρη που ζουν σε άθλιες συνθήκες. Μερικά εξ αυτών μάλιστα παραμένουν φυλακισμένα σε ξένα κράτη ή νοσηλεύονται.

Ιδιαίτερη αναφορά όμως πρέπει να γίνει και για τις ευάλωτες ομάδες και ομάδες που στοχοποιούνται, όπως τα παιδιά και τα άτομα με αναπηρία, υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και οι δικηγόροι. Μάλιστα, όσον αφορά αυτές τις ομάδες, κατά τη διάρκεια της έρευνας, οι μάρτυρες συχνά παρενοχλούνται ή εκφοβίζονται.

Τα υψηλότερα ποσοστά βίαιων εξαφανίσεων παγκοσμίως

Πλέον, οι βίαιες εξαφανίσεις αποτελούν φαινόμενο που δεν εντοπίζονται σε μεμονωμένα καθεστώτα, αλλά σε αρκετά υψηλό ποσοστό των κρατών. Από το Μεξικό μέχρι τη Συρία, από το Μπαγκλαντές έως το Λάος και από τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη έως την Ισπανία. Η Διεθνής Αμνηστία έχει συγκεντρώσει τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα βίαιων εξαφανίσεων σε κράτη του κόσμου, με τη Σρι Λάνκα και την Αργεντινή να συγκαταλέγονται σε αυτά.

Σρι Λάνκα

Η Σρι Λάνκα κατέχει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά εξαφανίσεων στον κόσμο, με 60.000 έως 100.000 ανθρώπους να έχουν εξαφανιστεί από τα τέλη της δεκαετίας του 1980. Η μαζική εξαφάνιση όσων παραδόθηκαν στο τέλος της ένοπλης σύγκρουσης της χώρας αποτελεί σαφή ένδειξη της θεσμοθέτησης της πρακτικής, με το κράτος να αποκρύπτει την τύχη και την τοποθεσία των αγνοουμένων.

Μολονότι σημειώθηκε πρόοδος το 2018, όταν ποινικοποιήθηκαν οι αναγκαστικές εξαφανίσεις, απαιτούνται περισσότερες ενέργειες από το πολιτικό καθεστώς, ώστε να υποστηριχθούν ουσιαστικά αυτά τα μέτρα και να διακοπεί αυτός ο φαύλος κύκλος.

Αργεντινή

Η Αργεντινή θεωρείται το πιο γνωστό παράδειγμα μαζικών εξαφανίσεων κατά τον 20ό αιώνα. Την περίοδο της στρατιωτικής χούντας στη χώρα της Νότιας Αμερικής μεταξύ 1976-1983, οι δυνάμεις ασφαλείας απήγαγαν περίπου 30.000 ανθρώπους, πολλοί από τους οποίους εξακολουθούν να αγνοούνται.

Σημειώθηκαν εκτεταμένες και συστηματικές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, με βασανιστήρια και εξωδικαστικές εκτελέσεις σε μεγάλη κλίμακα, συμπεριλαμβανομένων των διαβόητων «πτήσεων θανάτου» στις οποίες τα θύματα ρίχνονταν στον θάνατό τους από στρατιωτικά αεροπλάνα ή ελικόπτερα.

Η Διεθνής Αμνηστία διεξάγει εδώ και καιρό εκστρατεία για δικαίωση των θυμάτων και καταδίκη των αξιωματικών και κυβερνητικών στελεχών που είναι ύποπτοι για ποινικές ευθύνες.

Τρόποι για να προωθήσετε τα μηνύματα της ημέρας

Κάθε χρόνο, ο ΟΗΕ και η Διεθνής Αμνηστία ενώνουν τις δυνάμεις τους για να ευαισθητοποιήσουν το κοινό σχετικά με τα θύματα βίαιων εξαφανίσεων. Πολλοί ακτιβιστές μοιράζονται ιστορίες αγνοούμενων φίλων και συγγενών. Μέσω των μέσων ενημέρωσης και δημόσιων εκδηλώσεων, αυτοί οι ακτιβιστές μοιράζονται πώς οι βίαιες εξαφανίσεις επηρεάζουν τη ζωή τους και τις κοινότητές τους.

Αν θέλετε να τιμήσετε την Ημέρα θυμάτων βίαιων εξαφανίσεων, μπορείτε να γίνετε μέλος της Διεθνούς Αμνηστίας, να μάθετε για την ιστορία των εξαφανίσεων και γιατί είναι τόσο επιζήμιες για τις οικογένειες και τις κοινότητες.

Πηγές: un.org, nationaldaycalendar.com, amnesty.org

Διαβάστε επίσης: 

19 Αυγούστου: Παγκόσμια Ημέρα Ανθρωπιστικής Δράσης

30 Ιουλίου: Παγκόσμια Ημέρα κατά της Εμπορίας Ανθρώπων

17 Ιουλίου: Παγκόσμια Ημέρα Διεθνούς Δικαιοσύνης

Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr