Η βία στα ζώα δεν αφορά μόνο τα ζώα

Πόσες φορές έχουμε ακούσει τη φράση:

«Εντάξει μωρέ, ένα ζώο ήταν».

Ένα σκυλί που ξυλοκοπήθηκε.
Μια δηλητηριασμένη γάτα.
Ένα ζώο που βασανίστηκε «για πλάκα».

Για πολλούς, τέτοια περιστατικά μοιάζουν μικρής σημασίας μπροστά στα μεγάλα προβλήματα της κοινωνίας.

Ενδοοικογενειακή βία και κακοποίηση ζώων: Πώς συνδέονται 

Η έρευνα των τελευταίων δεκαετιών έχει αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι επιστήμονες αντιμετωπίζουν αυτά τα περιστατικά: όχι μόνο ως πράξεις σκληρότητας απέναντι στα ζώα, αλλά συχνά και ως προειδοποιητικά σημάδια. Πίσω από αυτή τη συμπεριφορά μπορεί να βρίσκεται ένας άνθρωπος που ασκεί —ή είναι πιθανό να ασκήσει— βία και απέναντι σε ανθρώπους.

Η σύνδεση αυτή έχει μελετηθεί εκτενώς τις τελευταίες δεκαετίες από εγκληματολόγους, ψυχολόγους και κοινωνικούς επιστήμονες και είναι γνωστή στη διεθνή βιβλιογραφία με τον όρο “The Link”: τη σχέση ανάμεσα στην κακοποίηση ζώων και στις άλλες μορφές βίας. Οι έρευνες έχουν εντοπίσει συχνή συνύπαρξη της κακοποίησης ζώων με:

• ενδοοικογενειακή βία,
• κακοποίηση παιδιών,
• σεξουαλική βία,
• επιθετική παραβατικότητα,
• σοβαρά βίαια εγκλήματα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που κακοποιεί ένα ζώο θα εξελιχθεί σε δολοφόνο. Σημαίνει όμως ότι η συγκεκριμένη συμπεριφορά αποτελεί έναν σημαντικό δείκτη κινδύνου, τον οποίο οι αρχές και οι κοινωνικές υπηρεσίες δεν πρέπει ποτέ να αγνοούν.

Άλλωστε, το ζώο είναι συχνά το πιο εύκολο θύμα. Δεν μπορεί να μιλήσει, να ζητήσει βοήθεια ή να καταγγείλει αυτό που του συμβαίνει.

Όταν η κακοποίηση ζώων εμφανίζεται στην παιδική ηλικία

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της ψυχολογίας αφορά την παιδική ηλικία.

Η περιέργεια ενός μικρού παιδιού απέναντι σε ένα ζώο δεν είναι το ίδιο πράγμα με τη σκόπιμη πρόκληση πόνου. Όταν όμως ένα παιδί επαναλαμβάνει πράξεις βασανισμού ή δείχνει να απολαμβάνει τον πόνο ενός ζώου, οι ειδικοί θεωρούν ότι χρειάζεται άμεση αξιολόγηση και υποστήριξη.

Πίσω από τέτοιες συμπεριφορές μπορεί να κρύβονται:

• έκθεση του ίδιου του παιδιού σε βία,
• σοβαρή ψυχολογική δυσφορία,
• έλλειψη ενσυναίσθησης,
• προβλήματα στη συναισθηματική του εξέλιξη.

Η έγκαιρη παρέμβαση είναι απαραίτητη τόσο για την προστασία των ζώων όσο και για τη στήριξη του ίδιου του παιδιού.

Γιατί το FBI άρχισε να καταγράφει ξεχωριστά την κακοποίηση ζώων

Το 2016 το FBI προχώρησε σε μια σημαντική αλλαγή. Άρχισε να καταγράφει ξεχωριστά τα εγκλήματα κακοποίησης ζώων στο Εθνικό Σύστημα Καταγραφής Εγκλημάτων (NIBRS), ακριβώς επειδή η υπηρεσία αναγνώρισε ότι η κακοποίηση ζώων δεν είναι ένα «δευτερεύον» αδίκημα, αλλά μπορεί να συνδέεται με άλλες σοβαρές μορφές εγκληματικότητας.

Μελέτες σε γυναίκες που έχουν υποστεί ενδοοικογενειακή βία δείχνουν ότι οι απειλές ή η κακοποίηση του κατοικιδίου τους χρησιμοποιούνται συχνά από τον δράστη ως μέσο ελέγχου και εκφοβισμού. Σε αρκετές περιπτώσεις, ο φόβος για την ασφάλεια του ζώου καθυστερεί την αποχώρηση του θύματος από το κακοποιητικό περιβάλλον.

Το ζώο μετατρέπεται έτσι σε εργαλείο εκφοβισμού και συχνά γίνεται το πρώτο θύμα μέσα στο σπίτι.

Το 2024, νέα ανάλυση δεδομένων του FBI που δημοσιεύθηκε στο Journal of Family Violence επιβεβαίωσε ότι τα περιστατικά κακοποίησης ζώων εμφανίζονται συχνά μαζί με περιστατικά ενδοοικογενειακής ή οικογενειακής βίας.

Γι’ αυτό και ολοένα περισσότερες χώρες ενισχύουν τη συνεργασία μεταξύ:

• αστυνομίας,
• κοινωνικών υπηρεσιών,
• υπηρεσιών προστασίας παιδιών,
• κτηνιάτρων,
• φιλοζωικών οργανώσεων.

Όταν η βία εκδηλώθηκε πρώτα απέναντι στα ζώα 

Ο Αμερικανός κατά συρροή δολοφόνος Jeffrey Dahmer εμφάνιζε από παιδί μια έντονη και ανησυχητική ενασχόληση με νεκρά ζώα: συνέλεγε πτώματα, τα τεμάχιζε και διατηρούσε τα οστά τους. Το ιστορικό αυτό αναφέρεται συχνά στις βιογραφικές και εγκληματολογικές καταγραφές της υπόθεσής του.

Ανάλογες αναφορές υπάρχουν και για τον Albert DeSalvo, γνωστό ως «Στραγγαλιστή της Βοστώνης». Σύμφωνα με μαρτυρίες και βιογραφικές καταγραφές, ως παιδί παγίδευε και κακοποιούσε σκύλους και γάτες πολύ πριν διαπράξει τα εγκλήματά του.

Τα παραδείγματα αυτά δεν αποδεικνύουν μια αυτόματη πορεία από την κακοποίηση ζώων προς τη βία κατά ανθρώπων. Δείχνουν, όμως, γιατί τέτοιες συμπεριφορές πρέπει να αξιολογούνται σοβαρά και έγκαιρα.

Η ελληνική πραγματικότητα 

Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, μια καταγγελία για κακοποίηση ζώου αντιμετωπιζόταν συχνά ως μια «δευτερεύουσα» υπόθεση. Σήμερα η εικόνα αρχίζει να αλλάζει, αν και με αργούς ρυθμούς.

Τα τελευταία χρόνια η Ελληνική Αστυνομία έχει εντάξει στην εκπαίδευση στελεχών της τη σχέση ανάμεσα στην κακοποίηση ζώων και στον ευρύτερο κύκλο της βίας. Σε σχετική εκπαίδευση το 2023 περιλαμβανόταν ειδική θεματική για την αντιμετώπιση του φαινομένου. Η προσέγγιση αυτή αναγνωρίζει ότι πίσω από ένα περιστατικό κακοποίησης ζώου μπορεί να υπάρχουν και άλλες μορφές βίας που χρειάζονται διερεύνηση.

Παρά την πρόοδο, η κοινωνική αδιαφορία επιμένει 

Παρά τα σημαντικά βήματα που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας, τόσο σε επίπεδο νομοθεσίας όσο και στην εκπαίδευση των εμπλεκόμενων φορέων για την αντιμετώπιση της κακοποίησης ζώων, εξακολουθούμε συχνά να αντιμετωπίζουμε τέτοιες υποθέσεις με ένα αδιάφορο «δεν έγινε και τίποτα».

Κι όμως, έγινε, γιατί κάθε πράξη βίας κανονικοποιεί την ιδέα ότι ο πιο αδύναμος μπορεί να γίνει αντικείμενο εξουσίας.

Η προστασία των ζώων δεν είναι μόνο υπόθεση φιλοζωίας. Συνδέεται άμεσα με την πρόληψη της βίας και τη δημόσια ασφάλεια.

Όταν μια κοινωνία συνηθίζει να προσπερνά τη βία απέναντι στα ζώα, γίνεται ευκολότερο να προσπεράσει και άλλες μορφές βίας.

Αν γίνετε μάρτυρας κακοποίησης ζώου, μην μείνετε θεατής 

Αν, λοιπόν, η κακοποίηση ενός ζώου μπορεί να αποτελεί ένδειξη ενός ευρύτερου κύκλου βίας, τότε κάθε αναφορά έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Η κακοποίηση ζώου είναι ποινικό αδίκημα.

1. Αν το ζώο κινδυνεύει άμεσα, καλέστε αμέσως το 100 

Αν η κακοποίηση συμβαίνει εκείνη τη στιγμή ή υπάρχει άμεσος κίνδυνος για τη ζωή του ζώου, ενημερώστε την Άμεση Δράση (δεν χρειάζεται να είναι ονομαστική η καταγγελία) και δώστε:

• την ακριβή τοποθεσία,
• τι ακριβώς συμβαίνει,
• περιγραφή του δράστη (αν είναι γνωστή),
• αν υπάρχουν μάρτυρες.

2. Επικοινωνήστε με το 10410, το Τμήμα Προστασίας Ζώων της Ελληνικής Αστυνομίας 

• καλέστε στο 10410 ή στείλτε e-mail στο [email protected], περιγράφοντας αναλυτικά το περιστατικό.

3. Συγκεντρώστε αποδεικτικά στοιχεία, χωρίς να θέσετε τον εαυτό σας σε κίνδυνο 

• φωτογραφίστε ή βιντεοσκοπήστε το περιστατικό (Η καταγραφή πρέπει να περιορίζεται σε ό,τι είναι απολύτως αναγκαίο για την τεκμηρίωση της κακοποίησης. Αποφύγετε την καταγραφή ιδιωτικών συνομιλιών και μην εισέρχεστε σε ξένη κατοικία ή ιδιοκτησία. Το υλικό πρέπει να παραδίδεται στις αρμόδιες αρχές και όχι να δημοσιεύεται στα κοινωνικά δίκτυα, ιδίως όταν απεικονίζεται ή κατονομάζεται ο φερόμενος ως δράστης).
• σημειώστε ημερομηνία και ώρα,
• καταγράψτε την ακριβή διεύθυνση,
• αναζητήστε τυχόν μάρτυρες που μπορούν να επιβεβαιώσουν τα γεγονότα.

4. Απευθυνθείτε στο Αστυνομικό Τμήμα της περιοχής 

Είναι προτιμότερο να απευθυνθείτε στο Αστυνομικό Τμήμα της περιοχής όπου διαπιστώθηκε η κακοποίηση, ώστε να διευκολυνθεί η άμεση διερεύνηση. Μπορείτε, πάντως, να απευθυνθείτε και σε οποιοδήποτε άλλο Αστυνομικό Τμήμα. Οι αναφορές για περιστατικά κακοποίησης μπορούν να γίνουν επώνυμα ή ανώνυμα.

5. Ενημερώστε τον Δήμο ή μια φιλοζωική οργάνωση 

Ιδιαίτερα όταν πρόκειται για αδέσποτο ζώο που χρειάζεται περίθαλψη ή περισυλλογή, ο Δήμος και οι τοπικές φιλοζωικές οργανώσεις μπορούν να συνδράμουν στη φροντίδα του ζώου και στην παρακολούθηση της υπόθεσης.

Πολλά περιστατικά δεν καταγγέλλονται ποτέ, επειδή όλοι θεωρούν ότι θα ενεργήσει κάποιος άλλος. Η δική σας αναφορά μπορεί να σώσει ένα ζώο — ή ακόμη και έναν άνθρωπο, αν πίσω από την κακοποίηση κρύβεται ένας ευρύτερος κύκλος βίας.

Διαβάστε επίσης:

Ισπανία: Κινητοποίηση εθελοντών και φιλοζωικών οργανώσεων για τις αδέσποτες γάτες

Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο μας όταν χαϊδεύουμε έναν σκύλο;

Η φιλοζωία έγινε lifestyle;

Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr