Η τέχνη δεν χωρά σε ένα prompt: Το LACF Vol.8 έρχεται στη Λάρισα

Σε λίγες ημέρες θα βάλω μουσικές σε έναν σκληρό δίσκο, θα ελέγξω για τρίτη φορά καλώδια, ακουστικά και αντάπτορες και θα πάρω τον δρόμο για τη Λάρισα.

Στον θεσσαλικό κάμπο ο Σεπτέμβρης συχνά μοιάζει με παράταση του καλοκαιριού, αλλά στον Μύλο του Παππά, από τις 4 έως τις 6 Σεπτεμβρίου, θα συμβαίνει κάτι που δεν μετριέται σε βαθμούς Κελσίου.

Για 3 ημέρες, σχέδια, μελάνια, χαρτιά, τοιχογραφίες, videogames, μουσικές κι άνθρωποι θα καταλάβουν έναν παλιό βιομηχανικό χώρο και θα τον μετατρέψουν ξανά σε ζωντανό κύτταρο της πόλης.

Το Σάββατο 5 Σεπτεμβρίου θα βρίσκομαι κι εγώ εκεί, πίσω από τα decks. Δεν μπορώ ακόμη να περιγράψω τη στιγμή, γιατί δεν έχει συμβεί, μπορώ όμως να περιγράψω την προσμονή της, εκείνο το μικρό άγχος πριν από κάθε set, την προσπάθεια να φανταστείς ένα κοινό που δεν έχεις ακόμη μπροστά σου, την αμφιβολία για το αν ένα κομμάτι θα ενώσει τον χώρο ή θα πέσει πάνω του σαν ξένο σώμα. Κυρίως, μπορώ να εξηγήσω γιατί θέλω να είμαι εκεί.

Όχι επειδή το LA Comics Festival είναι ένα «αξιόλογο επαρχιακό φεστιβάλ». Αυτή η φράση κρύβει ήδη μέσα της όλη την παθολογία του αθηνοκεντρισμού, δηλαδή την ιδέα ότι ο πολιτισμός παράγεται κάπου στο κέντρο και η υπόλοιπη χώρα οφείλει να αισθάνεται ευγνώμων όταν της παραχωρείται ένα αντίγραφό του.

Το LACF αξίζει επειδή εδώ και 8 χρόνια αποδεικνύει το αντίθετο, πως περιφέρεια δεν είναι πολιτιστικός μεταπράτης. Είναι παραγωγός.

Η τέχνη δεν ξεκινά με ένα prompt

Ο κεντρικός διεθνής προσκεκλημένος του φετινού φεστιβάλ, ο Πορτογάλος εικονογράφος και street artist Francisco Fonseca, έδωσε σε πρόσφατη συνέντευξή του μια απάντηση που μοιάζει σχεδόν παράταιρη σε μια εποχή όπου κάθε κουβέντα για την τέχνη καταλήγει, αργά ή γρήγορα, στην τεχνητή νοημοσύνη.

Τη χαρακτήρισε «εντελώς άψυχη». Είπε ότι παίρνει όσα έχουν ήδη δημιουργήσει πραγματικοί άνθρωποι για να φτιάξει κάτι που εμφανίζει ως δικό της. Και πρόσθεσε ότι δεν τη φοβάται, επειδή οι άνθρωποι εξακολουθούν να αναζητούν το ανθρώπινο στοιχείο στα πράγματα με τα οποία συνδέονται.

Δεν χρειάζεται να μετατρέψουμε αυτή τη θέση σε τεχνοφοβικό μανιφέστο. Στο ίδιο το LACF θα υπάρχουν animation, ψηφιακή εικονογράφηση και videogames. Το ζήτημα δεν είναι να οργανώσουμε άλλη μία μάχη ανάμεσα στο χαρτί και στην οθόνη, στο πινέλο και στο λογισμικό.

Η ουσιαστική διαχωριστική γραμμή βρίσκεται αλλού: ανάμεσα στη δημιουργία που φανερώνει τον άνθρωπο πίσω της και στην παραγωγή που προσπαθεί να τον εξαφανίσει.

Σε ένα Artist Alley ο δημιουργός δεν κρύβεται πίσω από μια απρόσωπη ροή εικόνων, αλλά κάθεται δίπλα στα κόμικς, στα prints, στα zines και στα βιβλία του. Μπορείς να τον ρωτήσεις γιατί επέλεξε αυτό το χρώμα, πόσες φορές πέταξε μια σελίδα, πόσο χρόνο χρειάστηκε για να ολοκληρώσει μια ιστορία που εσύ ξεφυλλίζεις μέσα σε δύο λεπτά.

Μπορείς ακόμη και να περάσεις αδιάφορος από μπροστά του. Κι αυτή η αμηχανία, όσο μικρή κι αν φαίνεται, είναι μέρος της ανθρώπινης ανταλλαγής. Η τέχνη εκτίθεται μαζί με εκείνον που την έφτιαξε.

Ο Fonseca μιλά επίσης για την «ποίηση της απλότητας» και για το σχέδιο ως έναν τρόπο να κοιτάζουμε δύο φορές. Να αφήνουμε τα πράγματα να μας κερδίσουν αντί να απαιτούμε να μας αρπάξουν από τον λαιμό μέσα στα πρώτα δύο δευτερόλεπτα.

Αυτό ακούγεται σχεδόν πολιτικό σήμερα. Ζούμε μέσα σε πλατφόρμες σχεδιασμένες ώστε να μη σταθούμε πουθενά, να μη δώσουμε χρόνο σε τίποτα, να μετακινούμε διαρκώς το δάχτυλο αναζητώντας την επόμενη μικρή δόση εντυπωσιασμού.

Ένα φεστιβάλ κόμικς ζητά το αντίθετο: να σταματήσεις μπροστά σε μια εικόνα, να επιστρέψεις σε μια λεπτομέρεια, να συνομιλήσεις με έναν άγνωστο. Να κοιτάξεις και δεύτερη φορά.

Ο Μύλος του Παππά εξακολουθεί να αλέθει

Δεν είναι τυχαίο ότι αυτή η συνάντηση γίνεται στον Μύλο του Παππά. Ο ιστορικός αλευρόμυλος τέθηκε σε λειτουργία το 1893 και υπήρξε για δεκαετίες κομμάτι της οικονομικής και κοινωνικής ζωής της Θεσσαλίας.

Σήμερα στεγάζει μουσεία, θέατρο, κινηματογράφο, εργαστήρια και πολιτιστικές δραστηριότητες. Δεν πρόκειται απλώς για ένα παλιό κτίριο που βρέθηκε διαθέσιμο. Η ίδια η μεταμόρφωσή του αφηγείται μια πόλη που μπορεί να κρατήσει τη μνήμη της χωρίς να τη βάλει σε γυάλα.

Ο Μύλος δεν αλέθει πια σιτάρι, μα εικόνες, ήχους, ιδέες και συναντήσεις. Η σκουριά, οι τοίχοι και τα ίχνη της βιομηχανικής του ζωής δεν λειτουργούν ως ντεκόρ για φωτογραφίες.

Συνομιλούν με τις τοιχογραφίες και τα graffiti, ακριβώς όπως σε πολλά έργα συνυπάρχουν η παλιά αρχιτεκτονική και τα σύγχρονα σημάδια της πόλης. Το φεστιβάλ δεν σβήνει τον προηγούμενο χρόνο του κτιρίου για να εγκαταστήσει τον δικό του. Προσθέτει ένα ακόμη στρώμα.

Ανάμεσα στις δράσεις του φετινού προγράμματος βρίσκονται και δύο παραγωγές με αφετηρία τη Λάρισα και βλέμμα πολύ πέρα από αυτήν. Ο Άρης Δραγώνης και η Dragonis Games παρουσιάζουν τη διαδρομή που οδήγησε μέχρι το Necrophosis: Full Consciousness, ενώ η Behind the Hump παρουσιάζει το υπό ανάπτυξη Forgotten Eras, ένα action-adventure εμπνευσμένο από τη σλαβική λαογραφία

Δύο διαφορετικοί ψηφιακοί κόσμοι παράγονται στην πόλη που συχνά η υπόλοιπη χώρα φαντάζεται μόνο ως αγροτικό και συγκοινωνιακό κόμβο.

Αυτή είναι ίσως η πιο καθαρή απάντηση στον μύθο ότι η πολιτιστική δημιουργία της περιφέρειας οφείλει να είναι μικρή, παραδοσιακή ή «τοπικού ενδιαφέροντος». Το τοπικό δεν είναι το αντίθετο του διεθνούς. Είναι ο τόπος από τον οποίο ξεκινάς για να απευθυνθείς στον κόσμο.

Η περιφέρεια δεν χρειάζεται πολιτιστικό κηδεμόνα

Περισσότεροι από 140 καλλιτέχνες και δημιουργοί από την Ελλάδα και το εξωτερικό, 5 εκθέσεις, τοιχογραφίες, περισσότερες από τριάντα δράσεις, εργαστήρια, παρουσιάσεις, animation, gaming, stand-up comedy, live και DJ sets. Όλα αυτά με ελεύθερη είσοδο.

Οι αριθμοί είναι εντυπωσιακοί, αλλά αποκτούν πραγματική σημασία μόνο όταν θυμηθούμε σε ποια χώρα συμβαίνουν. Το επίσημο πρόγραμμα του LACF Vol.8 δεν περιγράφει απλώς ένα γεμάτο τριήμερο. Αποτυπώνει ένα ολόκληρο τοπικό πολιτιστικό οικοσύστημα.

Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία πολιτιστικής συμμετοχής για το 2022, το αντίστοιχο ποσοστό έφτανε το 42,5% στις αστικές περιοχές, αλλά έπεφτε στο 23,5% στις αγροτικές.

Το εισόδημα, η εκπαίδευση, η απόσταση και η συγκέντρωση των υποδομών εξακολουθούν να καθορίζουν ποιος έχει πρόσβαση στον πολιτισμό. Γι’ αυτό η ελεύθερη είσοδος στο LACF δεν είναι μια πρακτική υποσημείωση στο τέλος της αφίσας. Είναι θέση για το ποιος δικαιούται να πλησιάσει την τέχνη.

Ένα παιδί μπορεί να μπει χωρίς η οικογένειά του να χρειαστεί να υπολογίσει ακόμη ένα εισιτήριο, ένας έφηβος μπορεί να δει ότι ο άνθρωπος που σχεδιάζει, γράφει ή φτιάχνει ένα παιχνίδι δεν είναι ένα μακρινό όνομα σε κάποια οθόνη.

Ένας νέος δημιουργός μπορεί να παρουσιάσει τη δουλειά του δίπλα σε ανθρώπους με μεγαλύτερη διαδρομή, να γνωρίσει κοινό, να κάνει συνεργασίες, να αποκτήσει χώρο. Έτσι σχηματίζονται πολιτιστικές κοινότητες κι όχι μόνο από το έργο που εκτίθεται, αλλά από τις πιθανότητες που ανοίγονται γύρω του.

Συχνά αποκαλούμε τέτοιες διοργανώσεις «πολιτιστικό αντάρτικο». Ο όρος έχει γοητεία, επειδή περιγράφει ανθρώπους που δημιουργούν με πείσμα, περιορισμένα μέσα και πολλή προσωπική εργασία. Κρύβει όμως και μια παγίδα.

Δεν μπορεί η κοινωνία να θαυμάζει αιώνια τους ανθρώπους του πολιτισμού επειδή αντέχουν χωρίς χρήματα, χωρίς χρόνο και χωρίς σταθερές δομές. Δεν είναι ρομαντισμός να εξαντλείσαι για να αποδείξεις κάθε χρόνο ότι αξίζεις να υπάρχεις.

Το LACF συνδιοργανώνεται από τον Δήμο Λαρισαίων, τον Σύλλογο Κόμικς και Τεχνών ΕΤουΚου και το Project ΙππόΚαμπος, με συγχρηματοδότηση από το πρόγραμμα «Θεσσαλία 2021–2027» και την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Αυτή η στήριξη είναι ουσιαστική και πρέπει να αναγνωρίζεται. Το επόμενο βήμα, όμως, είναι τέτοιες συνεργασίες να αποκτήσουν διάρκεια, συνέχεια και σταθερότητα.

Ο πολιτισμός της περιφέρειας δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από το αν μια ομάδα ανθρώπων θα αντέξει άλλη μία χρονιά να κάνει το αδύνατο να φαίνεται αυτονόητο.

Το Σάββατο πίσω από τα decks

Το Σάββατο θα σταθώ πίσω από τα decks στον αύλειο χώρο του Μύλου. Πριν από κάθε set υπάρχει μια παράξενη απόσταση ανάμεσα σε αυτό που έχεις σχεδιάσει και σε αυτό που τελικά θα συμβεί.

Μπορείς να οργανώσεις κομμάτια, εντάσεις και μεταβάσεις. Δεν μπορείς όμως να προγραμματίσεις το βλέμμα του κόσμου, τη στιγμή που μια παρέα θα πλησιάσει, εκείνον που θα αναγνωρίσει ένα κομμάτι ή εκείνη που θα σου δείξει χωρίς λέξεις ότι πρέπει να αλλάξεις κατεύθυνση.

Αυτός είναι και ο λόγος που ένα DJ set δεν είναι απλώς μια playlist που παίζει πιο δυνατά. Είναι μια συνομιλία, έστω κι αν κανείς δεν μιλά. Ο αλγόριθμος προσπαθεί να προβλέψει τι θέλει να ακούσει ο καθένας μόνος του.

Η μουσική σε έναν κοινό χώρο δοκιμάζει κάτι δυσκολότερο: τι μπορούν να ακούσουν διαφορετικοί άνθρωποι μαζί. Comic artists, gamers, παιδιά, μουσικοί, περαστικοί και άνθρωποι που μπορεί να βρέθηκαν εκεί χωρίς να γνωρίζουν ακριβώς τι είναι το LACF θα μοιραστούν για λίγο τον ίδιο ρυθμό.

Κάπου ανάμεσα θα κυκλοφορεί και η «ΚΑΡ’ΚΑΜΠΥΡΑ», η περιορισμένη επετειακή μπύρα που δημιουργήθηκε με τη Surmena Brew για την όγδοη διοργάνωση.

Μπορεί να μοιάζει μικρή λεπτομέρεια μπροστά στις εκθέσεις και στις τοιχογραφίες, αλλά αυτά τα μικρά πράγματα χτίζουν την ιδιαίτερη γλώσσα μιας κοινότητας.

Μια συλλεκτική ετικέτα, ένα σχέδιο πάνω σε ένα ποτήρι, μια κουβέντα ανάμεσα σε δύο εμφανίσεις. Ο πολιτισμός δεν κατοικεί μόνο στα έργα που παίρνουν τίτλο και κρεμιούνται σε έναν τοίχο. Κατοικεί και στις σχέσεις που σχηματίζονται γύρω τους.

Αργότερα θα ακολουθήσει το «Ροκ Κύμα» με τους Screaming Dead Balloons και τους Fagus. Κι εκεί, ανάμεσα στον ηλεκτρονικό ήχο, στις κιθάρες και στις εικόνες που θα έχουν γεμίσει τον Μύλο, οι διαφορετικές πλευρές του φεστιβάλ θα πάψουν να μοιάζουν με ξεχωριστές κατηγορίες ενός προγράμματος.

Θα γίνουν αυτό που πραγματικά είναι: διαφορετικές διάλεκτοι της ίδιας ανάγκης να φτιάξουμε κάτι και να το μοιραστούμε.

Να στηρίξουμε ό,τι μας κρατά ζωντανούς

Το LA Comics Festival Vol.8 έρχεται στη Λάρισα από τις 4 έως τις 6 Σεπτεμβρίου. Ο Francisco Fonseca, ο Soloup, η Eva Halfers, ο Taxis, ο HooDSpirit, οι εκθέσεις, τα εργαστήρια, οι προβολές, τα παιχνίδια, τα live και περισσότεροι από 140 δημιουργοί θα γεμίσουν τον Μύλο του Παππά. Αυτές είναι οι χρήσιμες πληροφορίες. Δεν είναι όμως ο βαθύτερος λόγος για να βρεθούμε εκεί.

Πηγαίνουμε επειδή τέτοιοι χώροι μάς επιτρέπουν να ξανασυναντήσουμε τον χρόνο, το σώμα και την παρουσία του άλλου. Επειδή σε έναν κόσμο που μας εκπαιδεύει να κοιτάζουμε τα πάντα μία φορά και για ελάχιστα δευτερόλεπτα, έχουμε ανάγκη από μέρη που μας ζητούν να κοιτάξουμε ξανά.

Επειδή η τέχνη δεν είναι μόνο το τελικό αντικείμενο, αλλά ο άνθρωπος, η εργασία και η σχέση που παραμένουν ορατά πάνω του.

Και πηγαίνουμε επειδή η περιφέρεια δεν χρειάζεται την επιδοκιμασία της Αθήνας για να αποκτήσει πολιτιστική ζωή. Χρειάζεται υποδομές, διάρκεια, χρηματοδότηση, πρόσβαση και ανθρώπους πρόθυμους να είναι παρόντες.

Όχι από οίκτο για όσους «προσπαθούν μακριά από το κέντρο», αλλά από τη δική μας ανάγκη να μη γίνει κάθε πόλη ένας τόπος όπου απλώς εργαζόμαστε, καταναλώνουμε και επιστρέφουμε σπίτι.

Σε λίγες ημέρες, λοιπόν, θα πάρω τον δρόμο για τη Λάρισα με τις μουσικές και το γνώριμο άγχος του επόμενου set. Δεν ξέρω ακόμη ποιο κομμάτι θα λειτουργήσει καλύτερα, ποια εικόνα θα με κάνει να σταθώ ούτε ποια κουβέντα θα επιστρέψει μαζί μου.

Ξέρω μόνο ότι στον Μύλο θα υπάρχουν άνθρωποι που εξακολουθούν να βάζουν κάτι δικό τους πάνω σε ένα χαρτί, σε έναν τοίχο, σε μια οθόνη ή μέσα σε ένα ηχείο και να το προσφέρουν στους υπόλοιπους.

Κι όσο η τεχνητή νοημοσύνη μαθαίνει να παράγει όλο και γρηγορότερα εικόνες χωρίς ζωή, εμείς έχουμε ακόμη έναν καλό λόγο να συναντηθούμε εκεί όπου η τέχνη αποκτά ψυχή: ανάμεσα στους ανθρώπους.

Διαβάστε επίσης:

Πού πήγαν τα παιδιά από τις γειτονιές;

Οι πόλεις που διώχνουν τη μουσική τους

Η βιομηχανία του Dark Tourism και η εξαέρωση της ιστορικής μνήμης

Οι Έλληνες που δεν θα πάνε διακοπές

Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr