Η παράξενη ιστορία των Κούρδων και ο ρόλος τους στο Ιράν

Η ιστορία των Κούρδων αποτελεί ένα από τα πιο περίπλοκα και αντιφατικά κεφάλαια της σύγχρονης Εγγύς Ανατολής. Ένας λαός χωρίς κράτος, διασκορπισμένος σε τέσσερις χώρες (Τουρκία, Ιράκ, Ιράν και Συρία) βρέθηκε συχνά στο επίκεντρο των μεγάλων συγκρούσεων της περιοχής. Από τις συμμαχίες με αυτοκρατορίες της Ανατολής μέχρι τις σύγχρονες συνεργασίες με μυστικές υπηρεσίες και μεγάλες δυνάμεις, το κουρδικό στοιχείο έχει παίξει ρόλους που πολλές φορές καθόρισαν την εξέλιξη ιστορικών γεγονότων. Στη διαδρομή αυτή υπάρχουν στιγμές αγώνα για αυτοδιάθεση, αλλά και σκοτεινές σελίδες βίας και συνεργασίας με ισχυρότερους παίκτες.

Οι ιστορικές ρίζες και η φυλετική κοινωνία

Οι Κούρδοι εμφανίζονται στην ιστορία της Εγγύς Ανατολής ως λαός με ιρανικές γλωσσικές ρίζες, ενώ πολλοί ιστορικοί συνδέουν την προέλευσή τους με αρχαία ιρανικά φύλα που εγκαταστάθηκαν στις ορεινές περιοχές της Μεσοποταμίας και της Ανατολίας. Η κοινωνία τους οργανώθηκε για αιώνες σε φυλές, καθεμία από τις οποίες ακολουθούσε τον δικό της αρχηγό. Η πολιτική εξουσία και οι αποφάσεις λαμβάνονταν στο επίπεδο της φυλής, γεγονός που καθιστούσε εξαιρετικά δύσκολη τη δημιουργία ενιαίας κεντρικής εξουσίας ή συντονισμένου εθνικού κινήματος.

Αυτή η κοινωνική δομή επηρέασε βαθιά τη σχέση των Κούρδων με τις αυτοκρατορίες που κυριάρχησαν στην περιοχή. Οι κουρδικές φυλές συχνά εντάσσονταν σε στρατιωτικά συστήματα ισχυρότερων δυνάμεων, λειτουργώντας ως τοπικοί σύμμαχοι ή βοηθητικά στρατεύματα. Από την Περσική αυτοκρατορία μέχρι την Οθωμανική, η ιστορία των Κούρδων χαρακτηρίζεται από μια διαρκή προσαρμογή σε ισχυρότερους πολιτικούς σχηματισμούς.

Από τις αυτοκρατορίες στον εθνικισμό

Κατά τον 19ο αιώνα, καθώς η Οθωμανική αυτοκρατορία άρχισε να αποδυναμώνεται και ο εθνικισμός εξαπλωνόταν στα Βαλκάνια και στην Εγγύς Ανατολή, εμφανίστηκαν και τα πρώτα κουρδικά εθνικά κινήματα. Ωστόσο, οι εξεγέρσεις αυτές παρέμειναν αποσπασματικές, χωρίς κοινό πολιτικό πρόγραμμα ή ενιαία ηγεσία.

Η έλλειψη ενότητας και η έντονη επιρροή των φυλετικών δομών εμπόδισαν τη δημιουργία ενός συγκροτημένου κινήματος που θα μπορούσε να διεκδικήσει ανεξάρτητο κράτος. Αντίθετα, οι Κούρδοι συχνά εντάσσονταν σε συγκρούσεις που δεν ήταν δικές τους, αλλά αντανακλούσαν τις πολιτικές επιδιώξεις ισχυρότερων δυνάμεων.

Οι Κούρδοι στις σφαγές των χριστιανικών πληθυσμών

Στις αρχές του 20ού αιώνα, κατά την περίοδο της παρακμής της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, οι σχέσεις των Κούρδων με άλλους λαούς της περιοχής ήταν συχνά συγκρουσιακές. Ιδιαίτερα τεταμένες υπήρξαν οι σχέσεις τους με τους Αρμένιους, καθώς κουρδικές ομάδες συμμετείχαν στις σφαγές των αρμενικών πληθυσμών, γεγονός που συνδέθηκε τόσο με τη θρησκευτική διαφορά όσο και με τις συγκρούσεις για γη και εξουσία.

Η περίοδος αυτή σημαδεύτηκε από εκτεταμένες συγκρούσεις ανάμεσα σε εθνοτικές και θρησκευτικές ομάδες της Ανατολίας, μέσα σε ένα περιβάλλον κατάρρευσης της αυτοκρατορίας και ανόδου του εθνικισμού.

Η εμπροσθοφυλακή του Κεμάλ

Κατά τη διάρκεια του ελληνοτουρκικού πολέμου (1919–1922), πολλές κουρδικές φυλές εντάχθηκαν στις δυνάμεις που στήριξαν το εθνικιστικό κίνημα του Μουσταφά Κεμάλ. Στο πλαίσιο του πολέμου, παραστρατιωτικές ομάδες και άτακτα σώματα χρησιμοποιήθηκαν ως εμπροσθοφυλακή των κεμαλικών δυνάμεων σε επιχειρήσεις εναντίον των ελληνικών και αρμενικών πληθυσμών της Μικράς Ασίας.

Η κορύφωση αυτής της βίας σημειώθηκε το 1922 με την κατάληψη της Σμύρνης. Η καταστροφή της πόλης και οι σφαγές που ακολούθησαν οδήγησαν στον αφανισμό του ελληνισμού της Ιωνίας και σε μία από τις μεγαλύτερες προσφυγικές κρίσεις του 20ού αιώνα. Οι κουρδικές πολιτοφυλακές αποτέλεσαν μέρος αυτού του στρατιωτικού μηχανισμού, συμβάλλοντας στις βιαιοπραγίες που συνόδευσαν την κατάρρευση του μικρασιατικού μετώπου.

Από σύμμαχοι σε καταπιεσμένη μειονότητα

Η συνεργασία με τον κεμαλικό στρατό δεν σήμαινε ότι οι Κούρδοι θα αποκτούσαν πολιτικά δικαιώματα στο νέο τουρκικό κράτος. Η Συνθήκη της Λωζάννης δεν αναγνώρισε τους Κούρδους ως ξεχωριστή εθνότητα, καθώς μόνο οι μη μουσουλμανικές μειονότητες θεωρήθηκαν προστατευόμενες. Έτσι, οι μουσουλμάνοι Κούρδοι θεωρήθηκαν μέρος του τουρκικού έθνους.

Η πολιτική του νέου τουρκικού κράτους βασίστηκε στην αφομοίωση. Απαγορεύτηκε η χρήση της κουρδικής γλώσσας στη δημόσια ζωή και επιχειρήθηκε η πλήρης ένταξή τους στην τουρκική εθνική ταυτότητα. Ακολούθησαν εξεγέρσεις και συγκρούσεις, που διαμόρφωσαν το κουρδικό ζήτημα όπως το γνωρίζουμε σήμερα.

Το κουρδικό ζήτημα ως γεωπολιτικό εργαλείο

Στη μεταπολεμική περίοδο, το κουρδικό ζήτημα εξελίχθηκε σε έναν από τους σημαντικότερους γεωπολιτικούς παράγοντες της ευρύτερης περιοχής. Οι μεγάλες δυνάμεις συχνά αντιμετώπισαν το κουρδικό κίνημα όχι ως ένα εθνικό ζήτημα, αλλά ως μοχλό πίεσης στις κυβερνήσεις της περιοχής.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες, για παράδειγμα, θεωρούν το κουρδικό στοιχείο ως παράγοντα σταθερότητας και επιρροής στη μεταπολεμική Εγγύς Ανατολή και ιδιαίτερα στο Ιράκ. Η δημιουργία μιας αυτόνομης κουρδικής οντότητας θεωρείται από ορισμένους στρατηγικούς αναλυτές ότι θα μπορούσε να επηρεάσει τις ισορροπίες σε ολόκληρη την περιοχή.

Οι Κούρδοι του Ιράν και οι αποτυχημένες εξεγέρσεις

Στο Ιράν, οι Κούρδοι συμμετείχαν σε πολλές εξεγέρσεις, χωρίς όμως να καταφέρουν να εξασφαλίσουν αυτονομία. Το 1967 εξεγέρθηκαν εναντίον του καθεστώτος του Σάχη, ενώ το 1979 συμμετείχαν ενεργά στην Ισλαμική Επανάσταση, ελπίζοντας ότι η νέα πολιτική κατάσταση θα οδηγούσε σε πολιτικά δικαιώματα και αυτονομία. Ωστόσο, το ιρανικό κράτος δεν αναγνώρισε τους Κούρδους ως ξεχωριστή εθνότητα, με αποτέλεσμα να συνεχιστεί η ένταση και η πολιτική περιθωριοποίησή τους.

Οι Κούρδοι στον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν

Σήμερα, οι Κούρδοι φαίνεται να βρίσκονται ξανά στο επίκεντρο ενός ευρύτερου γεωπολιτικού σχεδίου. Σύμφωνα με πληροφορίες από αμερικανικές και ισραηλινές πηγές, κουρδικές οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στα σύνορα του Ιράκ με το Ιράν προετοιμάζονται για πιθανή χερσαία επίθεση εναντίον της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Πέντε κουρδικές οργανώσεις που εδρεύουν στο Ιράκ δημιούργησαν τον Συνασπισμό Πολιτικών Δυνάμεων του Ιρανικού Κουρδιστά», συγκεντρώνοντας χιλιάδες μαχητές κοντά στα σύνορα με το Ιράν. Πολλοί από αυτούς έχουν ήδη μετακινηθεί προς την ιρανική πλευρά των συνόρων, προετοιμαζόμενοι για πιθανές επιχειρήσεις.

Σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το Axios και γνωρίζουν το σχέδιο, οι κουρδικές πολιτοφυλακές υποστηρίζονται από τη Μοσάντ και τη CIA. Στόχος της επιχείρησης θα ήταν η κατάληψη εδαφών στη βορειοδυτική περιοχή του Ιράν και η δημιουργία εσωτερικής εξέγερσης που θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει το ιρανικό καθεστώς από τα μέσα εν μεσώ του πολέμου με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.

Η ιδέα φαίνεται να προήλθε από την ισραηλινή ηγεσία, με την υπόσχεση ότι σε περίπτωση κατάρρευσης του καθεστώτος θα μπορούσε να δημιουργηθεί μια αυτόνομη κουρδική περιοχή στο Ιράν. Ωστόσο, ακόμη και δυτικοί αξιωματούχοι εκφράζουν σοβαρές αμφιβολίες για το σχέδιο. Υπάρχει ο φόβος ότι οι κουρδικές οργανώσεις δεν διαθέτουν την απαραίτητη στρατιωτική ισχύ και κινδυνεύουν να χρησιμοποιηθούν απλώς ως σφαίρες για τα κανόνια σε έναν πόλεμο πολύ μεγαλύτερο από τις δικές τους δυνατότητες.

Η επανάληψη της ιστορίας

Από τη συνεργασία με αυτοκρατορίες και εθνικιστικά κινήματα μέχρι τη συμμετοχή σε σύγχρονες γεωπολιτικές συγκρούσεις, η ιστορία των Κούρδων δείχνει ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο –έναν  λαό που βρίσκεται διαρκώς ανάμεσα στην επιδίωξη αυτοδιάθεσης και στην εργαλειοποίησή του από ισχυρότερους παίκτες.

Στις αρχές του 20ού αιώνα χρησιμοποιήθηκαν ως στρατιωτικό εργαλείο από τον Κεμάλ. Έναν αιώνα αργότερα, βρίσκονται ξανά στο επίκεντρο ενός μεγάλου γεωπολιτικού σχεδίου στην Εγγύς Ανατολή. Η ιστορία τους αποκαλύπτει τη διαρκή πραγματικότητα της διεθνούς πολιτικής όπου οι μικρότεροι λαοί συχνά γίνονται πιόνια στις συγκρούσεις των μεγάλων δυνάμεων.

Διαβάστε επίσης:

Politico για ΗΠΑ: Προετοιμασίες για πόλεμο διαρκείας – Ενίσχυση της πρεσβείας στην Αθήνα

Κλιμακώνεται ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή: Ιρανικά drones επιτέθηκαν σε αεροδρόμιο του Αζερμπαϊτζάν

«Κανείς δεν θέλει να πολεμήσει για το Ισραήλ»: Βετεράνος πεζοναύτης διαμαρτύρεται μέσα στην Γερουσία των ΗΠΑ

Πάει και η Ιταλία στην Εγγύς Ανατολή – Ο Ρούτε στο πλευρό του Τραμπ