Η οθόνη ως παραμορφωτικός φακός της πραγματικότητας

Τώρα που το καλοκαίρι έφτασε σχεδόν στη μέση και οι πρώτες άδειες έχουν ήδη ξεκινήσει, οι οθόνες παίρνουν φωτιά. Κανένα βλέμμα δεν ακουμπά πια τον κόσμο, παρά καρφώνεται σε μια οθόνη που, σαν καθρέφτης παραμορφωτικός, αναμεταδίδει την πραγματικότητα σε τετράγωνη μορφή με λεζάντα και μουσική υπόκρουση.

Στις τσέπες μας δεν κουβαλάμε πλέον απλώς κινητά αλλά τον ίδιο τον τρόπο που βλέπουμε. Στην παλάμη μας πλέον χωρά ένα σύμπαν, με φωτογραφίες σε τετράγωνο κάδρο, με βίντεο που σβήνουν σε ένα εικοσιτετράωρο, με μια ατέλειωτη ροή από ιστορίες που γλιστρούν όπως το νερό στην πλώρη του πλοίου. Με ένα απαλό swipe περνάμε από τον ήλιο που λούζει το Αιγαίο στο πρόσωπο ενός παιδιού στη Γάζα που κλαίει μέσα σε συντρίμμια κι καπάκι σε ένα boomerang όπου τσουγκρίζουν ποτήρια με μοχίτο των 17€. Η οθόνη αναβοσβήνει, ο αντίχειρας δεν προλαβαίνει να επιλέξει αν αξίζει κόκκινη καρδιά ή κίτρινο γέλιο στις αντιδράσεις. αφού ζούμε σε έναν αέναο συρμό εικόνων, έναν επιταχυντή συναισθημάτων που δεν προλαβαίνουν να γεννηθούν πριν γίνουν είδωλα.

Όμως κάθε σταγόνα είναι μια ιστορία, ένα αίτημα για προσοχή. Το κινητό καταργεί τη γεωγραφία, μιας και το παιδί που τρέχει δίπλα στον καπνό απέχει μόλις τρία εκατοστά από το αυτί σου, που κλείνει ακουστικά σε playlist «Chill vibes». Τα βλέπεις όλα, νιώθεις τίποτα, κι αυτός ο μουδιασμένος ενδιάμεσος χώρος είναι το νέο σου σπίτι.

Άπειρα Φίλτρα Μνήμης

Τα Social Media δεν είναι απλώς εφαρμογές πια, είναι το φίλτρο ανάμεσα στο “βλέπω” και στο “νιώθω”, στο “θυμάμαι” και στο “ήμουν”. Είναι η απόσταση ανάμεσα στην οδύνη και την κατανόησή της. Όταν όλα παρουσιάζονται ωραία, αισθητικά και γρήγορα, τι μένει τελικά ακατέργαστο; Και πόσα μπορεί να χωρέσει ένα βλέμμα πριν μουδιάσει; Σε έναν κόσμο όπου το τραύμα αποτυπώνεται με AR φίλτρα και το πένθος συνοδεύεται από hashtag, η μνήμη και η ενσυναίσθηση περνούν μέσα από τον ίδιο μηχανισμό, τον μηχανισμό του content Το ερώτημα είνακάδφρframe που κοιτάμε, υπάρχει ένας αόρατος σκηνοθέτης. το φίλτρο.

Το Clarendon φωτίζει, το Gingham ξεθωριάζει, το Juno προσθέτει ζωντάνια. Επιλέγουμε πώς θα δείξουμε το ηλιοβασίλεμα, αλλά και πώς θα θυμηθούμε την καραντίνα, τον σεισμό, το breakup. Προσθέτοντας κόκκους και θόρυβο, δίνουμε «νοσταλγία» σε ένα δωμάτιο όπου λιώναμε από μοναξιά. Η εικόνα «συγχωρεί» την εμπειρία, την εξημερώνει, την καθιστά κοινοποιήσιμη. Το βίντεο του βομβαρδισμού μπορεί να βαφτεί ασπρόμαυρο και να μοιάζει ντοκιμαντέρ. Κι η ασχήμια γίνεται αισθητική.

Αναμνήσεις με φίλτρο και ταυτότητα σε pixels

Οι ψυχολόγοι λένε πως η ανάμνηση είναι δημιουργική πράξη. Με τα social, αυτή η δημιουργικότητα γίνεται συνεργατική, αφού η πλατφόρμα «προτείνει» τι άξιζε, με βάση τα likes. Αν ένα Σάββατο της καραντίνας ανέβασες τον σκύλο σου και πήρες 200 likes, το Instagram θα στο ξαναδείξει και θα ρωτήσει «Θυμάσαι;». Αν όμως εκείνο το βράδυ έκλαψες και δεν άνοιξες κάμερα, το δίκτυο δεν έχει δεδομένα, οπότε δεν συνέβη. Η μνήμη ψηφιοποιείται μόνο όταν μπορεί να μοιραστεί σε κοινό.

Και κάπου εδώ αρχίζει το παράδοξο, δηλαδή όσο πιο πολύ φωτογραφίζουμε, τόσο λιγότερο θυμόμαστε. Ο εγκέφαλος, όταν αντιλαμβάνεται ότι η μηχανή έχει αποθηκεύσει τη στιγμή, χαλαρώνει τη δική του «RAM», οι νευρώνες παύουν να κωδικοποιούν λεπτομέρειες. Το φαινόμενο ονομάζεται photo-taking impairment effect. Το ίδιο μέσο που υπόσχεται αιώνια θύμηση καταλήγει να μας κλέβει τον ζωντανό ιστό της ανάμνησης. Έτσι, βλέπεις το story από την καραντίνα και δεν μυρίζεις πια τα αντισηπτικά, ούτε νιώθεις το βάρος του φόβου στους ώμους· θυμάσαι μόνο το pastel filter που διάλεξες. Όταν η μνήμη ρετουσάρεται, η αλήθεια ξεθωριάζει.

Empathy Lag

Όμως το πρόβλημα δεν είναι μόνο στη δημιουργία, αλλά και στην πρόσληψη. Η ακατάπαυστη έκθεση στην οδύνη των άλλων χωρίς πραγματικό χώρο για συγκίνηση, χωρίς σιωπή, χωρίς χρόνο, οδηγεί σε μια νέα μορφή απάθειας, την ενσυναισθητική εξάντληση. Όταν ο εγκέφαλος βομβαρδίζεται από εικόνες πολέμου, πείνας, πυρκαγιάς και μετά από λίγα δευτερόλεπτα καλείται να παρακολουθήσει ένα χιουμοριστικό βίντεο, δεν αντέχει. Και κλείνει. Όχι την εφαρμογή, αλλά την καρδιά. Κι ύστερα έρχεται η κανονικοποίηση. Όταν κάθε μέρα βλέπεις εικόνες από πολέμους, νεκρά παιδιά, λιμούς και προσφυγικά κύματα, σταματάς να αντιδράς. Όχι επειδή δεν σε νοιάζει, αλλά επειδή δεν μπορείς άλλο. Το αίσθημα ότι «όλα είναι μάταια» οδηγεί σε πλήρη παράλυση της πολιτικής και κοινωνικής δράσης. Ο χρήστης-θεατής παραμένει στο ρόλο του: παρατηρητής, ποτέ συμμέτοχος.

Τα social media έχουν δημιουργήσει μια ψευδαίσθηση εγγύτητας. Η φρίκη είναι παντού, αλλά δεν την ακουμπάμε πουθενά. Το να δεις, το να συγκινηθείς, το να κάνεις share έγινε μέρος μιας αυτόματης ιεροτελεστίας. Πατάς καρδιά σε μια κηδεία και λίγο μετά laugh σε μια φάρσα με σκύλους. Η αλληλουχία δεν προκαλεί ρωγμές πια, μόνο scrolling.

Στη Γάζα, οι βομβαρδισμοί έχουν σταματήσει να ποστάρονται προς το παρόν. Οι αριθμοί των νεκρών έχουν παγώσει, τουλάχιστον στους τίτλους. Δεν υπάρχουν πια νέα πλάνα με παιδιά σε ερείπια, αφού ο αλγόριθμος χόρτασε αίμα, πέρασε σε άλλες εικόνες. Κάπου στο timeline, η Γάζα ξεχάστηκε. Όχι επειδή δεν πονά πια. Αλλά επειδή δεν την βλέπουμε πια.

Ο πόνος, όταν πάψει να είναι προβολή, γίνεται παρασκήνιο με εμάς, θεατές ενός timeline χωρίς σκιά. Η φρίκη έχασε το momentum της, η θλίψη έγινε ενοχλητικό διάλειμμα στην καλοκαιρινή ροή αφήνοντας μόνο κάτι παλιές φωτογραφίες, που ποιος τις κάνει repost πια; Δεν πάνε με το μπλε της θάλασσας.

Την ίδια ώρα, στην Ελλάδα, 48% των πολιτών δηλώνει ότι δεν θα πάει διακοπές φέτος, οι τιμές των ακτοπλοϊκών ανεβαίνουν, τα Airbnb γίνονται φρούρια για ξένους, τα νησιά ξερνούν ζέστη και αδιαφορία. Αλλά τουλάχιστον, μπορούμε να βγάλουμε φωτογραφίες. Μπορούμε να σταθούμε σ’ ένα παγκάκι, με το πλαστικό καλαμάκι να στάζει ιδρώτα από τον freddo και να τραβήξουμε ένα κάδρο που θυμίζει «καλοκαίρι». Να σηκώσουμε τα μάτια προς τον ήλιο, να φιλτράρουμε το γκρι του κέντρου με λίγο saturation και να πείσουμε τον εαυτό μας ότι είμαστε καλά. Πιο καλά απ’ τη Γάζα τουλάχιστον. Πιο καλά από τους άλλους. Ή έστω, όχι τόσο χάλια ώστε να μην ανεβάσουμε story. Γιατί η ομορφιά σώζει στιγμές, όχι ζωές. Και η εικόνα μπορεί να γίνει σωσίβιο όταν όλα βυθίζονται, αλλά είναι σωσίβιο από αφρώδες υλικό. Δεν κρατά πολύ.

Κι έτσι, μεταξύ μιας ξεχασμένης γενοκτονίας και μιας χαμένης εβδομάδας διακοπών, ποζάρουμε. Κάνουμε χιούμορ. Αντέχουμε με pixel. Θυμόμαστε ό,τι αντέχεται. Η Γάζα ξεχάστηκε. Η Πάρος ξεχείλισε. Η ζωή συνεχίζεται με φίλτρα. Και η πραγματικότητα; Υπάρχει, αρκεί να μην τη βάλουμε σε post.

Διαβάστε επίσης:

Η Μέρκελ αποκάλυψε το τηλεφώνημα Τσίπρα που την ξάφνιασε: «Έχασα τη φωνή μου»

ΟΠΕΚΕΠΕ: «Αυτογκόλ» Οικονόμου – Ομολόγησε ότι το Μαξίμου ήξερε τι γινόταν από το 2021 (video)

Βίντεο – σοκ από τροχαίο στην Κρήτη: 17χρονος οδηγός χτυπά διανομέα, τον εκσφενδονίζει και φεύγει

Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr

Τα άρθρα που δημοσιεύονται στην κατηγορία «Απόψεις» εκφράζουν τον/την συντάκτη/τριά τους και οι θέσεις δεν συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη του koutipandoras.gr