Η μεγάλη απεργία των τραμβαγέρηδων στις 21 Ιανουαρίου 1911

Οι τραμβαγέρηδες, οι εργαζόμενοι του τραμ, αποτελούσαν έναν εκ των δυναμικότερων κλάδων εργαζομένων στην Ελλάδα, με συνδικαλιστική εκπροσώπηση και αρκετές κινητοποιήσεις στο ενεργητικό τους.

Ιστορικό ορόσημο των εν λόγω εργαζομένων αποτέλεσε η μεγάλη απεργία τους στην Αθήνα στα τέλη Ιανουαρίου 1911, με σκοπό την επαναπρόσληψη των απολυθέντων συναδέλφων τους, η οποία, αν και δεν ήταν επιτυχημένη, επιτάχυνε ωστόσο τις εξελίξεις για την καθιέρωση μιας σύγχρονης εργατικής νομοθεσίας στην Ελλάδα.

Το ιστορικό πλαίσιο της περιόδου

Στις αρχές της δεύτερης δεκαετίας του 20ού αιώνα, ήταν η περίοδος όπου τα εθνικά θέματα (Μακεδονικό, Κρητικό κ.ά.) ήταν ανοιχτά, με την οικονομία και τη βιομηχανία να ακμάζει σταδιακά. Παρόλα αυτά, οι εργασιακές συνθήκες δεν βρισκόντουσαν στην ίδια τροχιά.

Οι εργαζόμενοι, συχνά αναγκάζονταν να εργάζονται 13 με 14 ώρες καθημερινά, οι μισθοί ήταν πενιχροί, ενώ οι παράνομες απολύσεις αποτελούσαν σύνηθες φαινόμενο.

Κατά το διάστημα αυτό, την διακυβέρνηση της χώρας είχε αναλάβει ο Ελευθέριος Βενιζέλος, και ετοιμαζόταν να ξεδιπλώσει το μεταρρυθμιστικό του πρόγραμμα που θα οδηγούσε στον αστικό μετασχηματισμό της ελληνικής κοινωνίας.

Η απεργία των τραμβαγέρηδων

Στα μέσα Ιανουαρίου, η ελληνοβελγική «Εταιρεία Τροχιοδρόμων Αθηνών – Πειραιώς – Περιχώρων» (ETAΠΠ), η οποία διαχειριζόταν τα τραμ των Αθηνών και του Πειραιά, προέβη στην απόλυση τεσσάρων επιθεωρητών, συμπεριλαμβανομένου του προέδρου του σωματείου των τραμβαγέρηδων, για την συνδικαλιστική τους δράση.

Με σκοπό να μην διαλυθεί το σωματείο με τη σημαντική δυναμική, οι εργαζόμενοι της επιχείρησης απάντησαν δυναμικά και στις 21 Ιανουαρίου 1911 κήρυξαν απεργία διαρκείας, με κύριο αίτημα την επαναπρόσληψη των απολυμένων συναδέλφων τους.

Το πρωί της πρώτης ημέρας της απεργίας, οι απεργοί ξεκίνησαν από το κέντρο της Αθήνας, κατευθυνόμενοι δια μέσου της οδού Πειραιώς προς το αμαξοστάσιο, όπου βρισκόταν στην περιοχή της Αγίας Τριάδας Κεραμεικού (το τελευταίο κουδούνισμα από καμπανάκι αθηναϊκού τραμ ακούστηκε έξω από το συγκεκριμένο αμαξοστάσιο, τα μεσάνυχτα της 15ης προς 16η Οκτωβρίου του 1960). Σύμφωνα με τον Τύπο της εποχής το κλίμα ήταν πανηγυρικό, με ορισμένους απεργούς να χορεύουν με τη συνοδεία πίπιζας.

Κάποιοι εκ των απεργών απέκλεισαν τα αμαξοστάσια του Φαλήρου και του Πειραιά, τα οποία φρουρούσαν άνδρες της Χωροφυλακής. Η διεύθυνση της εταιρείας παρέμενε ανυποχώρητη στην απόφασή της για απόλυση των εργαζομένων, το ίδιο όμως κι οι εργαζόμενοι, οι οποίοι ήταν αποφασισμένοι να τραβήξουν χειρόφρενο στα τραμ επ’ αόριστον.

Η άρνηση βοήθειας από την πολιτική ηγεσία

Οι εκπρόσωποι των απεργών συναντήθηκαν με τον υπουργό Εσωτερικών Εμμανουήλ Ρέπουλη, ο οποίος δεν προσέφερε κάποια ουσιαστική λύση στα αιτήματά τους. Ο υπουργός του είπε πως δεν μπορούσε να αναμειχθεί στις εσωτερικές διατάξεις της εταιρίας, συνιστώντας μόνο σεβασμό στον νόμο και την τάξη.

Την ημέρα της συνάντησης εκδηλώθηκε κύμα συμπαράστασης στους απεργούς από τα εργατικά κέντρα και από κλάδους εργαζομένων, όπως οι σιδηροδρομικοί, οι σιγαροποιοί και οι αρβυλοποιοί.

Οι επόμενες 48 ώρες κύλησαν ήρεμα, με τους τραμβαγέρηδες να συνεχίζουν την απεργία τους. Σημαντική εξέλιξη ήταν η συνάντηση του Ελ. Βενιζέλου με απεργούς και εκπροσώπους της εργοδοσίας σε μια προσπάθεια εξεύρεσης λύσης, ενώ η κυβέρνηση απέρριψε την διεξαγωγή διαιτησίας, την οποία επιδίωκαν οι απεργοί, πιστεύοντας ότι θα την κερδίσουν.

Παράλληλα, η εργοδοσία πέρασε στην αντεπίθεση ενεργοποιώντας απεργοσπαστικό μηχανισμό, έχοντας ως σύμμαχο την Εισαγγελία, που ανακοίνωσε ότι θα συλλαμβάνεται όποιος απεργός παρεμποδίζει συνάδελφο του να εργαστεί.

Η κατάσταση εκτροχιάζεται και η απεργία ξεκινά να χάνει τη δυναμική της

Στις 24 Ιανουαρίου, η κατάσταση εκτροχιάστηκε, καθώς σημειώθηκαν επεισόδια στο αμαξοστάσιο του Κεραμεικού, όπου είχαν συγκεντρωθεί οι απεργοί μαζί με γυναίκες και παιδιά. Ρίφθηκαν ακόμη και πυροβολισμοί από την Χωροφυλακή, η οποία, όπως δικαιολογήθηκε, αναφέροντας ότι ανταπέδωσε πυρά που προήλθαν από απεργούς. Οι συλλήψεις απεργών ξεπέρασαν τις εκατό.

Με τα γεγονότα αυτά, η απεργία άρχισε να φθίνει. Σημαντικό ρόλο σε αυτή την εξέλιξη αυτή έπαιξε και το τελεσίγραφο της εταιρίας, σύμφωνα με το οποίο οι εργαζόμενοι που δεν προσέρχονταν στην εργασία τους θα θεωρούνταν αυτοδικαίως απολυθέντες.

Την επομένη κιόλας, τα τραμ σε Αθήνα και Πειραιά έκαναν ξανά την εμφάνισή τους, συνοδεία στρατιωτικών και αστυνομικών δυνάμεων, που είχαν καταλάβει θέσεις κατά μήκος των γραμμών.

Η απεργία των τραμβαγέρηδων μπορεί να τελείωσε σύντομα και άδοξα, αλλά έδωσε μια μακροπρόθεσμη «νίκη»: ανάγκασε την κυβέρνηση Βενιζέλου να επιταχύνει τις σχετικές μεταρρυθμίσεις της και να αρχίσει να λαμβάνει τα πρώτα μέτρα για την βελτίωση των εργασιακών δικαιωμάτων.

Πηγές: paskedi.gr, ypodomes.com

Διαβάστε επίσης:

1 Ιανουαρίου 2001: Η Ελλάδα υιοθετεί επισήμως το ευρώ

Η Σφαγή των Καλαβρύτων στις 13 Δεκεμβρίου 1943

8 Δεκεμβρίου 1966: Σαν σήμερα το Ναυάγιο του «Ηράκλειον» στη Φαλκονέρα