Η κτηνωδία του πολέμου μέσα από το σινεμά: 5 ταίνιες – ορόσημα που αποτυπώνουν την φρίκη

Το θέμα «κινηματογράφος και πόλεμος» είναι ένα θέμα που πλέον έχει πάψει να αναπαρίσταται με όρους εθνικής αφήγησης και ηρωισμού στις ταινίες. Αντίθετα, έχει μετατραπεί σε πεδίο αποδόμησης των εξουσιών και αναπαριστά την δίνη στην οποία επεισέρχονται οι κοινωνίες με το ξέσπασμα ενός πολέμου. Αποτυπώνονται τα ηθικά και ψυχικά όρια, αλλά και τα συλλογικά τραύματα που κουβαλούν στις πλάτες τους οι κοινωνίες που έχουν υποφέρει από πολέμους συμφεροντων.

Οι σύγχρονες πολεμικές ταινίες, λειτουργούν ως καθρέφτες των μεταπολεμικών κοινωνιών. Αναδεικνύουν τη μετάβαση από το «μεγάλο αφήγημα» του έθνους σε μια εμπειρία όπου οι εμπλεκόμενοι δεν είναι ήρωες αλλά φορέας τραύματος.Ο  πόλεμος δεν είναι αναγκαίο κακό αλλά προϊόν πολιτικών και οικονομικών δομών. Ειδικά στις πιο κριτικές προς τις Ηνωμένες Πολιτείες παραγωγές, διαφαίνεται μια έντονη αμφισβήτηση της στρατιωτικής ισχύος ως εργαλείου δημοκρατίας, αποκαλύπτοντας τις αντιφάσεις μεταξύ ιδεολογίας και πράξης.

Ακολουθούν ορισμένες ταινίες είτε από τα Βαλκάνια, είτε από άλλα μέρη του πλανήτη που δείχνουν την κτηνωδία του πολέμου, την αδιαφορία της διεθνούς κοινότητας να επέμβει με σοβαρούς όρους στην επίλυση των συρράξεων, αλλά και στην συλλογική αποτύπωση που αφήνει σε μια κοινωνία ο πόλεμος.

Βαλκάνια

No Man’s Land (2001, σκην. Danis Tanović)

Η ταινία χρησιμοποιεί τον παραλογισμό του πολέμου στη Βοσνία για να αποδομήσει την έννοια της «ουδετερότητας», τόσο των στρατοπέδων όσο και της διεθνούς κοινότητας. Μέσα από μαύρο χιούμορ, αποκαλύπτει πώς τα ΜΜΕ και οι ειρηνευτικές δυνάμεις μετατρέπουν την ανθρώπινη τραγωδία σε θέαμα. Κοινωνιολογικά, αναδεικνύει την αδυναμία των υπερεθνικών θεσμών να παρέμβουν ουσιαστικά. Ο πόλεμος παρουσιάζεται ως ένας μηχανισμός χωρίς λογική, που αναπαράγεται μέσα από γραφειοκρατία και κυνισμό.

Quo Vadis, Aida? (2020, σκην. Jasmila Žbanić)

Η ταινία εστιάζει στη σφαγή της Σρεμπρένιτσα μέσα από μια προσωπική οπτική, αναδεικνύοντας τη σύγκρουση ανάμεσα στον θεσμικό ρόλο και την ατομική ευθύνη. Η παρουσία του ΟΗΕ λειτουργεί ως σύμβολο της διεθνούς αποτυχίας και της ψευδαίσθησης προστασίας. Σε κοινωνικό επίπεδο, εξετάζει τη διάλυση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς και την αδυναμία τους να αποτρέψουν τη βία. Το τραύμα δεν είναι μόνο ατομικό, αλλά συλλογικό και ιστορικά διαρκές.

Βιετνάμ

Apocalypse Now (1979, σκην. Francis Ford Coppola)

Η ταινία προσεγγίζει τον πόλεμο του Βιετνάμ ως μια κάθοδο στην ανθρώπινη βαρβαρότητα, όπου τα όρια μεταξύ πολιτισμού και αγριότητας καταρρέουν. Μέσα από μια σχεδόν αλληγορική αφήγηση, ο πόλεμος παρουσιάζεται ως ψυχολογική και ηθική αποσύνθεση του ατόμου. Λειτουργεί ως κριτική στην ιμπεριαλιστική λογική και στην αυταπάτη της «εκπολιτιστικής αποστολής» της Δύσης. Η αποκάλυψη εδώ δεν είναι μόνο προσωπική, αλλά αφορά την ίδια τη φύση της εξουσίας και της βίας. Η σκηνή του Μάρλο Μπράντο στο «βασίλειό» του που πλέον έχει διαβεί το κατώφλι της τρέλας, αποτελεί μια από τις πιο έντονες σκηνές στην ιστορία του σινεμά.

Μέση Ανατολή

Waltz with Bashir (2008, σκην. Ari Folman)

Η ταινία εξερευνά τον πόλεμο στον Λίβανο μέσα από τη μνήμη και την απώθηση, χρησιμοποιώντας animation για να αποδώσει το τραύμα. Η αφήγηση εστιάζει στην αναζήτηση της αλήθειας, αποκαλύπτοντας σταδιακά τη συμμετοχή σε βίαια γεγονότα.  Αναδεικνύει τον ρόλο της συλλογικής αμνησίας και των μηχανισμών άμυνας σε κοινωνίες που έχουν βιώσει πόλεμο. Η Μέση Ανατολή παρουσιάζεται όχι απλώς ως γεωπολιτικό πεδίο, αλλά ως χώρος μνήμης, ενοχής και ιστορικής συνέχειας.

Incendies (2010, σκην. Denis Villeneuve)

Η ταινία ξεδιπλώνει σταδιακά το τραύμα ενός εμφυλίου πολέμου στη Μέση Ανατολή μέσα από μια αφήγηση που συνδέει προσωπική ταυτότητα και ιστορική βία. Αντί να δείξει τον πόλεμο ως γεγονός, τον παρουσιάζει ως κληρονομιά που μεταβιβάζεται από γενιά σε γενιά. Αποτυπώνει πώς η βία ενσωματώνεται στις οικογενειακές και συλλογικές μνήμες, διαμορφώνοντας υποκείμενα και σχέσεις. Η «αποκάλυψη» λειτουργεί όχι μόνο ως αφηγηματική κορύφωση, αλλά ως σχόλιο πάνω στην αδυναμία διαχωρισμού θύτη και θύματος.

Στο τέλος, αυτό που απομένει δεν είναι η εικόνα του πολέμου ως γεγονός, αλλά ως εμπειρία που διαπερνά τον χρόνο και τα σώματα.O κινηματογράφος να καταφέρνει να φέρει τον θεατή πιο κοντά σε μια άβολη αλλά αναγκαία συνειδητοποίηση: ότι η βία δεν ανήκει μόνο «στους άλλους», αλλά αποτελεί μια διαρκή σκιά του σύγχρονου κόσμου.

Διαβάστε επίσης:

Ανάλυση WFP: 45 εκατ. άνθρωποι κινδυνεύουν με «οξεία πείνα» εάν συνεχιστεί ο πόλεμος στο Ιράν

Ηράκλειο: Η μαρτυρία αστυνομικού στη δίκη για τον 3χρονο Άγγελο – «Δεν με ρώτησε για το παιδί, αλλά αν έφαγαν τα σκυλιά»

Πάρτι στο Χ με τη Βούλτεψη: «Τα Στενά του Ορμούζ είναι πάρα πολύ στενά» – Το Twitter πλατύ σαν ωκεανός

Κόπα Άφρικα: Πρωτοφανής απόφαση – Η CAF δίνει το τρόπαιο στο Μαρόκο «στα χαρτιά»

Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr