"Ηρωικοί Πιονέροι": Μία ταινία που ζωντανεύει το παρελθόν και το παρόν της Ρωσίας

Η πρωτοεμφανιζόμενη σκηνοθέτιδα (και ηθοποιός) Νατάλια Κουντριάσοβα ζωντανεύει το παρελθόν και το παρόν της Ρωσίας σε ένα στιβαρό, εντυπωσιακό ντεμπούτο για τους παροπλισμένους ήρωες και τα όνειρα που δεν έγιναν ποτέ πραγματικότητα.

NewsRoom 27/09/2016 | 18:21

1987. Τρία παιδιά, η Όλγκα, η Κάτια και ο Αντρέι, μπαίνουν στην οργάνωση των Νεαρών Πιονέρων του Βλαντίμιρ Ιλίτς Λένιν, και με οδηγό τους τη σοβιετική ιδεολογία ονειρεύονται να γίνουν ήρωες. Ο Αντρέι ονειρεύεται να δημιουργήσει ένα χάπι που θα σώσει την ανθρωπότητα από το θάνατο και την αρρώστια. Η Όλγκα καταδιώκει μυθικούς πράκτορες που κυνηγούν τα παιδιά των σοβιετικών. Και η Κάτια ονειρεύεται να γίνει μια Πιονέρα, αλλά έχει εφιάλτες όταν ανακαλύπτει ότι ο παππούς της είναι λαθρέμπορος. Τα παιδιά της Σοβιετικής Ένωσης πιστεύουν σε κατασκόπους και φοβούνται τον πόλεμο. Περιμένουν το "λαμπρό μέλλον" και ονειρεύονται να κάνουν ηρωικά κατορθώματα.

25 χρόνια αργότερα, οι τρεις τριαντάρηδες ήρωες ζουν συμβιβασμένοι στη σύγχρονη Μόσχα, έχοντας καταφέρει να καθιερωθούν επαγγελματικά αλλά αντιμετωπίζοντας μια άλλη πραγματικότητα, όπου δεν υπάρχει πλέον χώρος για ηρωικές πράξεις, μεγάλες ιδέες και δυνατά συναισθήματα. Τα σοβιετικά ιδεώδη χάθηκαν για πάντα, μεταλλαγμένα από νέα ιδανικά απόκτησης και συσσώρευσης πλούτου. Μέσα στους πρωταγωνιστές όμως υπάρχει ακόμα η έντονη επιθυμία για κάτι μεγαλύτερο…

Με μια ευρηματική σκηνοθεσία που μετακινείται διαρκώς με ποιητική διάθεση ανάμεσα στο παρελθόν και στο παρόν, η Νατάλια Κουντριάσοβα αναδεικνύει το χάσμα ανάμεσα στα οράματα του χθες και του σήμερα που άφησε πίσω της η διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, για την τελευταία γενιά των Νεαρών Πιονέρων. Ατμοσφαιρικές εικόνες ζωντανεύουν τους χαρακτήρες της, ενώ τα εγκαταλελειμμένα κτήρια της σοσιαλιστικής αρχιτεκτονικής, επιβλητικά και καφκικά, δίνουν σχήμα στις καταπιεστικές σκιές των παιδικών τους ονείρων, που τώρα απειλούν να τους καταβροχθίσουν.

Φεστιβάλ

· Συμμετοχή στο Πανόραμα του Φεστιβάλ Βερολίνου

· Συμμετοχή στο Φεστιβάλ του Σιατλ

· Συμμετοχή στο Φεστιβάλ του Κάρλοβι Βάρι

Σημείωμα της σκηνοθέτιδας

Το κόκκινο είναι το χρώμα του αίματος και του κινδύνου, των ηρωικών πράξεων, της σημαίας, της γραβάτας των πιονέρων. Μάθαμε να αγαπάμε το κόκκινο χρώμα από τότε που γεννηθήκαμε. Μας δίδαξαν να παραμείνουμε πιστοί στην ηρωική ιδεολογία: ο ήρωας είναι αυτός που κατορθώνει τη νίκη. Τα ηρωικά κατορθώματα είναι η μόνη δικαιολογία για κάθε ριψοκίνδυνη πράξη. Ηρωικά κατορθώματα στο όνομα των συντρόφων σου, στο όνομα της Μητέρας Πατρίδας. Τι θα μπορούσε να σαγηνεύσει τις νεανικές καρδιές περισσότερο από τον κίνδυνο! Οι πιονέροι θεωρούνταν ένα ιπποτικό τάγμα, όπου γραβάτες και τύμπανα αντικαθιστούσαν πανοπλία και σπαθί. Το μότο μας ήταν «Πάντα έτοιμοι!»

Ήμασταν Οκτωβριανιστές μέχρι την τρίτη τάξη του σχολείου. Η εισαγωγή στις βαθμίδες των Πιονέρων σηματοδοτούσε ένα βήμα προς την ωριμότητα και συνοδευόταν από μια πομπώδη ατμόσφαιρα. Ορκιζόμασταν στη ζωή μας να αγαπάμε και να φροντίζουμε τη Μητέρα Πατρίδα μας. Χωριζόμασταν από μια αυστηρά ιεραρχία από την παιδική μας ηλικία και το επόμενο βήμα προς την ωριμότητα και την ιεραρχία ήταν η ένταξη στην Κομσομόλ (κομμουνιστική οργάνωση νέων στη Σοβιετική Ένωση).

- Νατάλια Κουντριάσοβα

Λίγα λόγια για τη σκηνοθέτιδα

Η Νατάλια Κουντριάσοβα γεννήθηκε το 1978 στη Σοβιετική Ένωση. Έχει σπουδάσει υποκριτική στη θεατρική σχολή του Νίζνι Νόβγκοροντ, σκηνοθεσία στη σχολή δραματικής τέχνης της Μόσχας και σενάριο, ενώ έχει προταθεί ως καλύτερη ηθοποιός για τη συμμετοχή της σε θεατρικές παραστάσεις και ταινίες μικρού μήκους. Η Κουντριάσοβα συμμετείχε στην ανατρεπτική παράσταση "Οι Καραμάζοφ" του Chekhov Moscow Art Theater, που παρουσιάστηκε τον χειμώνα στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών. Αυτή είναι η πρώτη της ταινία μεγάλου μήκους.

Συνέντευξη με τη σκηνοθέτιδα

Ποια ήταν η έμπνευσή σας για τους «Ηρωικούς Πιονέρους»; Από πού ξεπήδησε η αρχική ιδέα;

Η παιδική μας ηλικία στη Σοβιετική Ένωση από μια άποψη ήταν πολύ πλούσια: σε ιστορίες με άθλους και πράξεις αυτοθυσίας. Περιμέναμε την άφιξη ενός λαμπρού μέλλοντος για όλους, και πιστεύαμε ακράδαντα στην έλευση του κομμουνισμού. Μεγαλώσαμε ως αλτρουιστές ονειροπόλοι. Λόγω της νεαρής ηλικίας μας, δεν είχαμε την ευκαιρία να δούμε τις παγίδες της μεγάλης, τεχνητής εποχής μας και όταν ήμασταν 10 – 15 χρόνων η Σοβιετική Ένωση διαλύθηκε και ξεκίνησε μια εντελώς διαφορετική περίοδος. Τα παιδιά της τότε Σοβιετικής Ένωσης μεγάλωσαν και στη δεκαετία του ‘10 είναι δυναμικοί και πετυχημένοι νέοι άνθρωποι που έχουν χωρέσει στο σύστημα των νέων αξιών της σύγχρονης Ρωσίας. Τα ιδανικά του ηρωισμού και του λαμπρού μέλλοντος για όλους ανταλλάχθηκαν με αυτά της σταθερότητας και της προσωπικής εκπλήρωσης. Σκέφτηκα πολύ τη γενιά μου, που μεγαλώνοντας έγινε πολύ δραστήρια και ταυτόχρονα παιδιάστικη. Έχω πολλούς φίλους που είναι πολύ πετυχημένοι σύμφωνα με τα σύγχρονα στάνταρ, κερδίζουν πολλά χρήματα, αλλά τίποτα από αυτά δεν τους ικανοποιεί. Έχουν τα πάντα, αλλά συγχρόνως, κάτι τους λείπει πολύ. Θα μπορούσα βέβαια να διηγηθώ την ίδια ιστορία χρησιμοποιώντας άλλο ιστορικό μέσο και να έχω το ίδιο αποτέλεσμα, αλλά αυτό ήταν το αποτέλεσμα της προσωπικής μου ψυχικής εμπειρίας. Όλοι θέλουμε κάτι μεγαλύτερο, όλοι θα θέλαμε να είμαστε ήρωες, όλοι θα θέλαμε να ανυψωθούμε πάνω από την ανθρώπινη υπόστασή μας.

Οι «Ηρωικοί Πιονέροι» είναι το κινηματογραφικό σας ντεμπούτο. Πόσο χρόνο σας πήρε να αναπτύξετε το σενάριο; Και ποια ήταν η εμπειρία σας ως νέα σκηνοθέτιδα από τις συνθήκες της κινηματογραφικής παραγωγής στη Ρωσία;

Δεν μου πήρε πολύ χρόνο να γράψω την ιστορία και το σενάριο. Μια ταινία δεν είναι παρά μια αίσθηση, και αν την έχεις, όλα γίνονται πολύ γρήγορα. Εγώ ήξερα ακριβώς τι ήθελα να πω και ίσως για τον λόγο αυτό είχα τόσο δυνατή έμπνευση. Κι όταν έχεις έμπνευση δεν χρειάζεται ούτε να αναπτύξεις ούτε να ούτε να αφαιρέσεις τίποτα, όλα γράφονται μόνα τους, και πολύ γρήγορα. Σχετικά με τις συνθήκες γυρισμάτων στη Ρωσία, είναι αρκετά δύσκολες για τον αρχάριο, γιατί δεν γνωρίζει καλά τις λειτουργίες και τις εγκαταστάσεις, δεν έχει τη δυνατότητα να προσλάβει ο ίδιος τους συνεργάτες και την ομάδα του. Δεν ήξερα κανέναν και η διαδικασία εύρεσης συνεργείου ήταν μεγάλη και δύσκολη. Όταν πρωτοξεκινάς το μόνο που μπορείς να εμπιστευτείς είναι το ένστικτό σου. Με μερικούς συνεργάτες έκανα λάθος, με άλλους ετοιμάζομαι να ξαναδουλέψω. Η κινηματογραφική παραγωγή στη Ρωσία δεν είναι απλή διαδικασία. Ήμασταν και κάπως κακομαθημένοι από τις τηλεοπτικές παραγωγές, όπου είχε ήδη διαμορφωθεί η συνήθεια μια μέτριας δουλειάς.

Πόσο δύσκολο ήταν να βρείτε παιδιά-ηθοποιούς;

Ήταν ένα από τα δυσκολότερα σημεία της ταινίας. Ψάξαμε σε όλα τα πρακτορεία, θέατρα και εργαστήρια στη Μόσχα, αλλά σχεδόν όλα τα παιδιά είχαν, κατά κάποιο τρόπο, «καταστραφεί» από προηγούμενες εμπειρίες υποκριτικής, από επίκτητους τονισμούς της φωνής, από «τη γνώση της ερμηνείας». Για μένα ήταν ένας εφιάλτης. Ήταν σαν κάποιος να είχε διαστρεβλώσει την ουσία της παιδικότητάς τους με θεατρικές μεθοδολογίες, τα είχαν διδάξει πώς-να-κάνουν-κάτι. Όσο συνεχιζόταν το κάστινγκ στη Μόσχα, τόσο χειροτέρευε. Είπα στους γονείς που είχαν ακόμα «φυσικά» παιδιά να μην τα στείλουν ποτέ σε στούντιο κι εργαστήρια, ενώ τα παιδιά της τηλεόρασης και του κινηματογράφου δεν ήταν καθόλου καλύτερα. Αποφασίσαμε να κάνουμε μια καμπάνια μέσω social media, απορρίπτοντας τα παιδιά επαγγελματίες. Κι έτσι, οι ενδιαφέροντες χαρακτήρες άρχισαν να έρχονται από μόνοι τους σε μας, αφού όλος ο κόσμος έμαθε ότι ψάχναμε παιδιά. Με τον τρόπο αυτό βρήκαμε την μικρή Κάτια, την μικρή Όλγα (μας πλησίασε μέσω Facebook) και τον Νικίτα. Πρώτα μιλούσα μαζί τους μπροστά σε μια κάμερα, γιατί ήταν σημαντικό για μένα να δω πόσο συναισθηματικό είναι ένα παιδί, καθώς οι σκηνές του σεναρίου μπορούν να είναι πολύ περίπλοκες και δραματικές. Δεν ήξερα πώς ακριβώς να τους εξηγήσω το θέμα των Πιονέρων, μετά όμως κατάλαβα ότι δεν ήταν απαραίτητο, γιατί στην πραγματικότητα δεν μιλούσαμε για τους Πιονέρους, αλλά για την πίστη, τον εξτρεμισμό, τα όνειρα – στοιχεία που αφορούν όλα τα παιδιά, άσχετα από την χρονική περίοδο που αναφέρονται.

To koutipandoras.gr θεωρεί δικαίωμα του κάθε αναγνώστη να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του. Ωστόσο, τονίζουμε ρητά ότι δεν υιοθετούμε τις απόψεις αυτές καθώς εκφράζουν τον εκάστοτε χρήστη και μόνο αυτόν. Παρακαλούμε πολύ να είστε ευπρεπείς στις εκφράσεις σας. Τα σχόλια με ύβρεις θα διαγράφονται, ενώ οι χρήστες που προκαλούν ή υβρίζουν θα αποκλείονται.