Gospel: Η πόλη, η μνήμη και οι τοίχοι που μιλούν

Ο Gospel, γεννήθηκε στην Καρδίτσα το 1990 και ανήκει στη γενιά των δημιουργών που μετέφεραν το graffiti από την περιφέρεια στον σύγχρονο δημόσιο και εφαρμοσμένο εικαστικό χώρο.

Ζει και εργάζεται στην Αθήνα, κινούμενος ανάμεσα στο graffiti, τις τοιχογραφίες και την εικονογράφηση. Είναι συνιδρυτής του δημιουργικού στούντιο Overcult και έχει συμμετάσχει σε φεστιβάλ, ομαδικές εκθέσεις και παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας στην Ελλάδα.

Ο Gospel δεν αντιμετωπίζει τον τοίχο ως απλή επιφάνεια. Τον χρησιμοποιεί ως χώρο μνήμης, ταυτότητας και δημόσιου διαλόγου, εκεί όπου η τέχνη μπορεί να συναντήσει τόσο την πόλη όσο και τις αντιφάσεις της.

Η οπτική του γλώσσα είναι άμεσα αναγνωρίσιμη, με καθαρές φόρμες, έντονα περιγράμματα, περιορισμένη χρωματική παλέτα και ανθρώπινες μορφές με καλυμμένα ή αδιευκρίνιστα πρόσωπα.

Το λευκό, το μπλε, το κόκκινο και το μαύρο συνδέονται, όπως έχει εξηγήσει, με τα παιδικά του καλοκαίρια στη Λήμνο από την οποία κατάγεται, καθώς και τις εικόνες του Αιγαίου. Στη δουλειά του παντρεύει την στοιχεία της ελληνικής παράδοσης με την κουλτούρα του δρόμου και την καθημερινότητα της σύγχρονης πόλης.

Ταυτότητα, Δρόμος και Brands

Η διαδρομή του μέχρι τη συνεργασία μ’ ένα παγκόσμιο brand δεν είναι ούτε ευθεία ούτε απαλλαγμένη από αντιφάσεις. Το Street Art γεννήθηκε μακριά από θεσμούς, εταιρικά τμήματα marketing κι οργανωμένες καμπάνιες, αναπτύχθηκε μέσα από παρέες, αυτοσχέδιες κοινότητες και την ανάγκη ανθρώπων να δηλώσουν ότι υπάρχουν.

Η ίδια αισθητική που για χρόνια αντιμετωπιζόταν ως περιθωριακή ή ακόμα και παραβατική μετατράπηκε σε ένα από τα ισχυρότερα πολιτισμικά εργαλεία της σύγχρονης αγοράς, μπήκε σε πασαρέλες, διαφημίσεις, στα sneakers, ακόμη και σε μουσεία.

Μαζί της, οι δημιουργοί απέκτησαν νέες δυνατότητες προβολής και βιοπορισμού, αλλά βρέθηκαν αντιμέτωποι και με ένα κρίσιμο ερώτημα, δηλαδή πόσο μπορείς να πλησιάσεις την αγορά χωρίς να χάσεις αυτό που σε έκανε αρχικά ενδιαφέρον για εκείνη;

Στην περίπτωση του Gospel, η καλλιτεχνική ταυτότητα δεν λειτουργεί απλώς ως αναγνωρίσιμο στυλ, αφού πίσω από τα συγκεκριμένα χρώματα, τις καλυμμένες μορφές και τις γραμμές υπάρχει μια ολόκληρη φιλοσοφία. Κι αυτή η φιλοσοφία είναι τελικά που ορίζει τα όρια κάθε συνεργασίας.

• Πώς συνδυάζεται η ωμή ελευθερία του graffiti με συνεργασίες με παγκόσμια brands, όπως η Adidas; Υπάρχει κόκκινη γραμμή που δεν ξεπερνάς;

Τα τελευταία χρόνια η άνοδος της κουλτούρας του δρόμου σε παγκόσμιο επίπεδο έφερε περισσότερο στο προσκήνιο τους καλλιτέχνες που την εκπροσωπούν. Δεδομένου αυτού πολλά αναγνωρίσιμα brands στράφηκαν προς αυτούς για να εναρμονιστούν με το κλίμα της εποχής.

Αυτό κατά τη γνώμη μου δημιούργησε αρκετές ευκαιρίες για τους καλλιτέχνες ώστε να προβάλλουν τη δουλειά τους σε μεγαλύτερο κοινό.

Στην δική μου περίπτωση λειτούργησε αρκετά καλά μπορώ να πω καθώς δεν μου ζητήθηκε να τροποποιήσω ιδιαίτερα αυτό που κάνω. Γενικότερα όμως σαν καλλιτέχνης προσπαθώ πάντα να κάνω σαφή τα όρια σε κάθε μου συνεργασία, γιατί πίσω από την καλλιτεχνική περσόνα υπάρχει και μια φιλοσοφία.

• Η παλέτα σου επιμένει στο μαύρο, το λευκό, το κόκκινο και το αιγαιοπελαγίτικο μπλε. Είναι αυτή η δική σου “στολή” απέναντι στο γκρίζο της πόλης;

Λατρεύω τη θάλασσα. Τη θεωρώ ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού. Πέρασα όλα τα καλοκαίρια των παιδικών μου χρόνων σε ένα πανέμορφο νησί του Βορείου Αιγαίου, τη Λήμνο.

Εκεί αγάπησα το μπλε χρώμα που έβλεπα στις βάρκες των ψαράδων και στα παράθυρα των σπιτιών του νησιού. Πάντα με εντυπωσίαζε ο τρόπος που αυτό το μπλε έδενε αρμονικά με τους κατάλευκους από το φως του ήλιου τοίχους και τα κόκκινα λουλούδια του νησιού, αλλά και με τα κόκκινα σωσίβια των πλοίων με τα οποία ταξίδευα. Αυτός ο χρωματικός συνδυασμός ξυπνούσε μέσα μου πολύ όμορφα συναισθήματα ήδη από τη μικρή μου ηλικία.

Με την πάροδο του χρόνου, και αφού δοκίμασα διάφορες τεχνικές, γύρω στο 2018 κατέληξα σε αυτή τη χρωματική παλέτα, προσθέτοντας το μαύρο για να δώσω μεγαλύτερη αντίθεση. Έκτοτε, αποτελεί τη βασική μου χρωματική ταυτότητα, με μικρές προσθήκες μπλε, ροζ και γκρι αποχρώσεων κατά καιρούς.

• Οι φιγούρες σου φοράνε μάσκες και hoodies. Ποιο είναι το πρόσωπο πίσω από αυτές τις μάσκες;

Δεν υπάρχει κάποιο συγκεκριμένο πρόσωπο από πίσω. Ζωγραφίζω κυρίως θέματα που αντλούνται από τον χώρο του γκράφιτι και το αστικό περιβάλλον. Ένα από τα βασικά στοιχεία του έργου μου είναι πράγματι τα καλυμμένα πρόσωπα των χαρακτήρων μου.

Πέρα από το γεγονός ότι το καλυμμένο πρόσωπο είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με το γκράφιτι, δίνει επίσης στον θεατή τη δυνατότητα —κατά τη γνώμη μου— να ταυτιστεί ευκολότερα με τον χαρακτήρα της εικόνας, αλλά και να πλάσει τη δική του ιστορία γύρω από αυτόν, επιστρατεύοντας τη φαντασία του.

Πιστεύω ότι, όταν αποκαλύπτεις το πρόσωπό σου, ο κόσμος εστιάζει περισσότερο σε αυτό, ενώ όταν το κρύβεις, μετατοπίζεις τη βαρύτητα στις πράξεις σου, δημιουργώντας έναν μύθο και μια αίσθηση μυστηρίου γύρω από αυτές.

Για μένα, σημασία δεν έχουν τόσο τα πρόσωπα, όσο οι ιδέες που κρύβονται πίσω από αυτά. Αυτό είναι που προσπαθώ να αποδώσω μέσα από τους χαρακτήρες μου.

Graffiti, δημόσιος χώρος και εμπορικές συνεργασίες

Το ερώτημα της ιδιοκτησίας του δημόσιου χώρου είναι πιο επίκαιρο από ποτέ. Σε πόλεις που ασφυκτιούν από την τσιμεντοποίηση, τις διαφημιστικές πινακίδες και την εμπορευματοποίηση κάθε τετραγωνικού μέτρου, ο τοίχος μετατρέπεται σε ένα πεδίο διαρκούς μάχης. Ποιος αποφασίζει τι είναι αισθητικά αποδεκτό και τι θεωρείται μόλυνση;

Είναι η νομιμότητα το μοναδικό κριτήριο για την αυθεντικότητα μιας καλλιτεχνικής πράξης στο δρόμο, ή μήπως η ίδια η φύση του graffiti απαιτεί τη σύγκρουση με τους κανόνες για να διατηρήσει την κοινωνική του οξύτητα;

Όταν η τέχνη βγαίνει από τις γκαλερί και εκτίθεται στα μάτια χιλιάδων περαστικών, χάνει την «ασφάλεια» της ουδετερότητας. Γίνεται μέρος της καθημερινότητας, προκαλεί, θέτει ερωτήματα, συχνά ενοχλεί.

Παράλληλα, η αγορά καραδοκεί να οικειοποιηθεί κάθε τι αντισυμβατικό, λειαίνοντας τις γωνίες του για να το μετατρέψει σε καταναλωτικό προϊόν. Ο Gospel τοποθετείται πάνω στη λεπτή γραμμή που χωρίζει την καλλιτεχνική παρέμβαση από την εμπορική απορρόφηση, υπερασπιζόμενος τον αδέσμευτο χαρακτήρα της τέχνης του δρόμου.

• Το graffiti χρειάζεται ακόμη να είναι παράνομο για να είναι αυθεντικό;

Θεωρώ πως αυτό είναι στην κρίση του καθενός. Προσωπικά πιστεύω πως αν ο άνθρωπος πίσω από το spray είναι αυθεντικός και γνωρίζει τους λόγους για τους οποίους το κάνει οι ταμπέλες δεν έχουν σημασία.

• Σε ποιον ανήκει τελικά ένας τοίχος μέσα στην πόλη; Μπορεί η δημόσια τέχνη να είναι ουδέτερη;

Η πόλη ανήκει στους ανθρώπους της, οι οποίοι τη ζουν καθημερινά κι εκφράζονται μέσα της. Η δημόσια τέχνη κατά τη γνώμη μου πρέπει να είναι αιχμηρή και να φανερώνει αλήθειες. Όχι μόνο να ωραιοποιεί. Όσο περνάει από φίλτρα τόσο πιο πολύ αποδυναμώνεται.

• Υπάρχει κίνδυνος η αγορά να εξημερώσει την κουλτούρα του δρόμου;

Σίγουρα όταν κάτι γίνεται σ’ ένα βαθμό εμπορικό προϊόν επηρεάζεται αλλά θεωρώ πως η αληθινή του φύση και προέλευση πάντα θα υπερισχύει.

Η επετειακή τοιχογραφία του 1821

Η απεικόνιση ιστορικών προσώπων στον δημόσιο χώρο δεν είναι ποτέ μια απλή αισθητική πράξη. Σε μια χώρα που συχνά χρησιμοποιεί την Ιστορία όχι ως πεδίο γνώσης αλλά ως αποθήκη συμβόλων, ακόμα και τα πρόσωπα της Επανάστασης μπορούν να μετατραπούν σε αντικείμενα πολιτικής αντιπαράθεσης.

Άλλοι τα αντιμετωπίζουν ως φορείς συλλογικής μνήμης και άλλοι ως σύμβολα που έχουν ήδη καταληφθεί από συγκεκριμένες ιδεολογικές αφηγήσεις.

Ο βανδαλισμός της τοιχογραφίας με μαύρη μπογιά δεν ήταν απλώς η καταστροφή ενός έργου τέχνης, μα αποκάλυψε πόσο δύσκολα μπορούμε να συζητήσουμε για την Ιστορία χωρίς να καταφύγουμε σε έτοιμες ταμπέλες.

Σε μια εποχή όπου ακροδεξιές φωνές επιχειρούν διαρκώς να καπηλευτούν την εθνική ταυτότητα, η προσπάθεια ενός ανεξάρτητου καλλιτέχνη να προσεγγίσει την ιστορική μνήμη χωρίς ιδεολογικές παρωπίδες αντιμετωπίστηκε με καχυποψία.

Ο Gospel θυμάται εκείνη τη στιγμή και αναλογίζεται το τίμημα του να αγγίζεις τα «ταμπού» αυτής της χώρας.

• Πώς βίωσες τη στιγμή που είδες βανδαλισμένο το έργο με τους αγωνιστές του 1821;

Υπήρξε γενικότερα μια μεγάλη παραφιλολογία γύρω από την συγκεκριμένη τοιχογραφία. Προφανώς δεν μπορώ να αλλάξω την άποψη του καθενός. Το σίγουρο είναι ότι χάθηκε το νόημα θεωρώ πίσω από το συγκεκριμένο έργο, το οποίο ήταν η απεικόνιση κάποιων ιστορικών προσώπων, τα οποία σε μια σκοτεινή περίοδο της Ελλάδας συνέβαλαν με μεγάλο τίμημα, ώστε να διατηρηθούν αξίες του πολιτισμού μας που σήμερα θεωρούμε δεδομένες.

• Τι απέμεινε μέσα σου από εκείνο το περιστατικό;

Λυπάμαι που παρερμηνεύτηκαν τόσο πολύ τότε κάποια πράγματα. Από την άλλη όμως επιβεβαίωσα ότι στην Ελλάδα τα ιστορικά θέματα αποτελούν ακόμα ταμπού και δεν τα αγγίζεις εύκολα στον δημόσιο χώρο.

Η Σχέση με την Καρδίτσα και Τοπικά Projects

Η διαδρομή από την ελληνική περιφέρεια στο κέντρο της αθηναϊκής εικαστικής σκηνής διαμορφώνει αναπόφευκτα τον ψυχισμό ενός καλλιτέχνη. Η Καρδίτσα δεν είναι για τον Gospel απλώς ο τόπος γέννησης, αλλά το περιβάλλον όπου διαμορφώθηκαν τα πρώτα του βιώματα, εκεί όπου η πρώτη επαφή με το σπρέι είχε την αθωότητα και την ορμή της εφηβικής αναζήτησης.

Η απόσταση από την πρωτεύουσα προσφέρει συχνά μια διαφορετική οπτική γωνία, έναν πιο αργό και ουσιαστικό ρυθμό παρατήρησης που λείπει από τη χαοτική καθημερινότητα της μεγαλούπολης.

Η επαρχία, ωστόσο, κουβαλά τις δικές της προκλήσεις. Η εξοικείωση με τις σύγχρονες μορφές τέχνης γίνεται με βραδύτερους ρυθμούς, αλλά ταυτόχρονα υπάρχει ένα παρθένο έδαφος διψασμένο για δημιουργικές παρεμβάσεις.

Η επιστροφή στις ρίζες, η διάθεση προσφοράς στον τόπο που σε μεγάλωσε και η ανάγκη να ανοιχτούν νέοι δίαυλοι επικοινωνίας με τη νεολαία της περιφέρειας αποτελούν κεντρικό κομμάτι της φιλοσοφίας του Gospel.

Στις τελευταίες αυτές ερωτήσεις, ο Gospelκοιτάζει πίσω, αλλά και μπροστά, μιλώντας για τη γενέτειρά του και τη δική του προσωπική εξέλιξη.

• Τι κουβαλάς ακόμη από την Καρδίτσα και τι βρίσκεις εκεί που δεν βρίσκεις στην Αθήνα;

Η Καρδίτσα πάντα θα έχει μια ξεχωριστή θέση για μένα. Είναι το μέρος που μεγάλωσα, ξεκίνησα να δημιουργώ και πάντα χαίρομαι κάθε φορά που επιστρέφω. Μπορεί να ζω αρκετά χρόνια σε άλλη πόλη αλλά πάντα παρακολουθώ το τι γίνεται εκεί με ενδιαφέρον και κατά καιρούς προσπαθώ να συμβάλλω και στα δρώμενα της.

• Έχεις στα σκαριά κάποιο εικαστικό event ή κάποιο μεγάλο project που θέλεις να «χαρίσεις» στην Καρδίτσα το αμέσως επόμενο διάστημα;

Προς το παρόν όχι, αλλά πάντα είμαι ανοιχτός αν υπάρξει το κατάλληλο ενδιαφέρον από τους τοπικούς φορείς να δημιουργήσω κάτι στην πόλη. Νομίζω πάντως πως θα μου άρεσε κάποια στιγμή να μου δοθεί ένας μεγάλος τοίχος σε κάποιο κεντρικό σημείο της πόλης ώστε να δημιουργήσω μια μεγάλης κλίμακας τοιχογραφία.

• Πώς αντιδρά η επαρχία όταν βλέπει τη σύγχρονη street art στους τοίχους της; Υπάρχει φιλόξενο έδαφος για τη νέα γενιά εκεί;

Σίγουρα δεν είναι ακόμα τόσο εξοικειωμένος ο κόσμος της επαρχίας ακόμα με την τέχνη στον δημόσιο χώρο όσο στην πρωτεύουσα. Αλλά θεωρώ ότι σίγουρα έχουν γίνει σημαντικά βήματα σε σχέση με το παρελθόν.

Τι θα έλεγες σήμερα στον έφηβο που έγραφε Gospel στο σχολικό του θρανίο;

Να απολαμβάνει λίγο περισσότερο το ταξίδι και να μην τον ενδιαφέρει τόσο το αποτέλεσμα. Όντας σαν άνθρωπος πολύ τελειομανής ξεχνάω πολλές φορές ότι η μαγεία είναι στις μικρές καθημερινές νίκες. Αυτές είναι που οδηγούν μακροχρόνια σε όμορφα αποτελέσματα.

Η διαδρομή από τα θρανία της Καρδίτσας μέχρι τις μεγάλες επιφάνειες της Αθήνας και τις διεθνείς συνεργασίες συμπυκνώνει την ωριμότητα μιας ολόκληρης γενιάς Ελλήνων street artists, μιας γενιάς που έμαθε να διεκδικεί τον χώρο της στην πόλη χωρίς να χαρίζεται σε σκοπιμότητες, που δεν φοβήθηκε να αγγίξει δύσκολα θέματα ακόμα κι αν το τίμημα ήταν ο βανδαλισμός, και που κατάφερε να μετατρέψει το προσωπικό βίωμα σε συλλογική εικαστική εμπειρία.

Καθώς η πόλη γύρω μας συνεχίζει να αλλάζει, να γκριζάρει και συχνά να ξεχνά, οι τοίχοι του Gospel θα παραμένουν εκεί, μάρτυρες μιας αισθητικής που αρνείται να υποταχθεί στη μετριότητα.

Κι αν υπάρχει ένα “δίδαγμα” από τη μέχρι τώρα πορεία του, είναι πως η πραγματική μαγεία της δημιουργίας δεν βρίσκεται στην τελική αποθέωση, αλλά στις μικρές, καθημερινές νίκες της διαδρομής, σε κάθε στρώση μπογιάς που απλώνεται στο τσιμέντο, δίνοντας αναπνοή στη συλλογική μας μνήμη.

Διαβάστε επίσης:

Όταν η «Οδύσσεια» έγινε πεδίο ιδεολογικής μάχης

Το Μουντιάλ που έγινε διαφημιστικό διάλειμμα

Όταν η ιδιοκτησία έγινε login

Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr