Γιατί οι άνθρωποι έχουν ανάγκη να φροντίζουν άλλα είδη;

Άλλοι που ρίχνουν σπόρια σε πάρκα για τα πουλιά. Και κάποιοι άλλοι που αφιερώνουν πολύ χρόνο, χρήματα και μεγάλο μέρος της καθημερινότητάς τους στη φροντίδα ζώων που δεν είναι δικά τους.

Γιατί οι άνθρωποι έχουν ανάγκη να φροντίζουν άλλα είδη;

Ο άνθρωπος είναι ένα είδος που φροντίζει

Τα ανθρώπινα μωρά γεννιούνται εξαιρετικά εξαρτημένα και χρειάζονται φροντίδα για πολλά χρόνια. Μία από τις σημαντικότερες θεωρίες για την ανθρώπινη εξέλιξη υποστηρίζει ότι η ανατροφή τους δεν βασίστηκε αποκλειστικά στη μητέρα.

Πατέρες, παππούδες, γιαγιάδες, αδέλφια και άλλα μέλη της οικογένειας μπορούσαν να συμμετέχουν στη φροντίδα. Η ανθρωπολόγος Sarah Blaffer Hrdy έχει συνδέσει αυτή τη συνεργατική ανατροφή με την εξέλιξη της ανθρώπινης κοινωνικότητας και της ιδιαίτερης ικανότητάς μας να αντιλαμβανόμαστε τις ανάγκες των άλλων.

Δεν συμφωνούν όλοι ότι ο άνθρωπος πρέπει να χαρακτηριστεί αυστηρά «cooperative breeder».  Ο όρος cooperative breeder αναφέρεται σε ένα ζώο που συμμετέχει σε ένα κοινωνικό σύστημα αναπαραγωγής όπου περισσότερα από δύο άτομα φροντίζουν τους απογόνους μιας περιόδου. Εκείνο όμως που δύσκολα αμφισβητείται είναι ότι η φροντίδα από ανθρώπους πέρα από τη μητέρα έχει παίξει σημαντικό ρόλο στις ανθρώπινες κοινωνίες.

Και αυτή η διάθεση για φροντίδα δεν σταματά απαραίτητα στα όρια του είδους μας.

Γιατί ένα γατάκι μάς φαίνεται τόσο ακαταμάχητο;

Στρογγυλό πρόσωπο, μεγάλα μάτια, σχετικά μεγάλο κεφάλι και μικρό σώμα. Είναι χαρακτηριστικά αυτού που ο ηθολόγος Konrad Lorenz ονόμασε baby schema ή Kindchenschema.

Πειραματικές έρευνες έχουν δείξει ότι όταν αυτά τα χαρακτηριστικά είναι εντονότερα σε ανθρώπινα βρεφικά πρόσωπα, αυξάνεται όχι μόνο η αντίληψη ότι το μωρό είναι «χαριτωμένο», αλλά και η δηλωμένη διάθεση των ενηλίκων να το φροντίσουν.

Το ενδιαφέρον είναι ότι η αντίδρασή μας σε τέτοια χαρακτηριστικά μπορεί να επεκτείνεται και σε άλλα είδη. Μελέτες με εικόνες ανθρώπων, σκύλων και γατών έχουν δείξει ότι χαρακτηριστικά του baby schema επηρεάζουν το πού στρέφουμε την προσοχή μας και πόσο «χαριτωμένο» αντιλαμβανόμαστε ένα ζώο.

Κάπως έτσι εξηγείται, τουλάχιστον εν μέρει, γιατί ένα μικροσκοπικό γατάκι που νιαουρίζει μόνο του μπορεί να ενεργοποιήσει σχεδόν αμέσως τη σκέψη ότι πρέπει να το φροντίσω.

Όταν φροντίζουμε ένα ζώο, κάτι συμβαίνει και σε εμάς

Η σχέση ανθρώπου και ζώου δεν λειτουργεί μόνο προς μία κατεύθυνση.

Έρευνες στις αλληλεπιδράσεις ανθρώπων και σκύλων έχουν καταγράψει μεταβολές σε φυσιολογικούς δείκτες που σχετίζονται με το στρες και τον κοινωνικό δεσμό.

Το πιο σημαντικό είναι ότι όταν φροντίζουμε ένα άλλο πλάσμα, δεν προσφέρουμε απλώς τροφή, ασφάλεια ή προστασία, αλλά δημιουργούμε μια σχέση μαζί του.

Δεν φροντίζουν όμως όλοι

Αν η φροντίδα έχει τόσο βαθιές ρίζες, γιατί ένας άνθρωπος θα σταματήσει για ένα τραυματισμένο ζώο και ένας άλλος θα περάσει δίπλα του;

Γιατί η βιολογία δεν γράφει μόνη της τη συμπεριφορά μας. Οι εμπειρίες μας, η ανατροφή, η κουλτούρα, η προσωπικότητα και η προηγούμενη επαφή μας με τα ζώα επηρεάζουν το πώς αντιλαμβανόμαστε και πώς αντιμετωπίζουμε ένα άλλο είδος.

Δεν υπάρχει, λοιπόν, κάποιο μοναδικό «γονίδιο φιλοζωίας» ούτε ένας διακόπτης στον εγκέφαλο που κάνει κάποιον να νοιάζεται για τα ζώα.

Υπάρχει όμως ένα ανθρώπινο σύστημα φροντίδας τόσο ισχυρό, ώστε σε αρκετές περιπτώσεις ξεπερνά τα όρια της συγγένειας – ακόμη και τα όρια του ίδιου μας του είδους.

Διαβάστε επίσης:

5 πράγματα που πιστεύει η γάτα μου ότι της ανήκουν (μαζί με το σπίτι)

Τα παιδιά χρειάζονται κατοικίδιο ή είναι ένας ακόμη μύθος;

Ευάγγελος Αλεξανδρής στο Κουτί της Πανδώρας: «Η Anubis βάλλεται από το κράτος προκειμένου να σταματήσει το έργο της»

Οδηγός Επιβίωσης: Βρήκα νεογέννητα γατάκια – έχουν μαμά; Και αν όχι, τι κάνω;

Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr