Γιατί κατέρρευσε η συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν: Το παρασκήνιο της νέας σύγκρουσης

Η πρόσφατη βίαιη αναζωπύρωση των εχθροπραξιών μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης αποκαλύπτει την κατάρρευση μιας διπλωματικής αρχιτεκτονικής που στερούνταν εξαρχής στέρεων θεμελίων. Η αμοιβαία ανταλλαγή κατηγοριών για παραβίαση του Μνημονίου Συνεννόησης (MoU) του Ιουνίου αναδεικνύει ένα βαθύ έλλειμμα εμπιστοσύνης. Στο επίκεντρο αυτής της κρίσης, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις και τα οικονομικά αντίμετρα διαπλέκονται με εσωτερικές πολιτικές σκοπιμότητες, μετατρέποντας τα στρατηγικά περάσματα σε πεδίο ενός ακραίου γεωπολιτικού ανταγωνισμού.

Το πρόσχημα των Στενών και η στρατηγική της έντασης

Η αμερικανική Κεντρική Διοίκηση (CENTCOM) εξαπέλυσε νωρίς το πρωί της Τετάρτης σφοδρά πλήγματα εναντίον περισσότερων από 80 στόχων εντός του Ιράν. Η Ουάσιγκτον χαρακτήρισε την επιχείρηση αντίποινα για ιρανικές επιθέσεις εναντίον τριών εμπορικών πλοίων στα Στενά του Ορμούζ: του υπό σημαία Νήσων Μάρσαλ M/T Al Rekayyat, του σαουδαραβικού M/T Wedyan και του υπό σημαία Λιβερίας M/T Cyprus Prosperity, κοντά στις ακτές του Ομάν.

Η Τεχεράνη αντιτείνει ότι τα πλοία αγνόησαν τις προειδοποιήσεις του δικού της ναυτιλιακού χάρτη, ο οποίος ορίζει ζώνη αποκλεισμού σε ύδατα του Ομάν λόγω ευαίσθητων επιχειρήσεων αποναρκοθέτησης. Η αμερικανική απάντηση υπήρξε εκτεταμένη, πλήττοντας συστήματα αεράμυνας, παράκτια ραντάρ και πάνω από 60 σκάφη των Φρουρών της Επανάστασης. Οι επιθέσεις επικεντρώθηκαν στη Σιρίκ –με τραυματισμούς αμάχων σε προβλήτες– στο νησί Κεσμ, στο Μπαντάρ Αμπάς και σε δύο βάσεις στην επαρχία Μπουσέρ (στις περιοχές Ντάστι και Τσογκαντάκ), χωρίς να καταγραφούν εκεί άμεσες απώλειες.

Η οικονομική μέγγενη και η εργαλειοποίηση των κυρώσεων

Από τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, ο Αμερικανός Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ κλιμάκωσε την πολιτική πίεση, δηλώνοντας ότι το Μνημόνιο Συνεννόησης έχει «τελειώσει» και χαρακτηρίζοντας τις συνομιλίες «χάσιμο χρόνου» με μια «επικίνδυνη» ιρανική ηγεσία. Η μεταστροφή αυτή προκάλεσε άμεσο κραδασμό στις αγορές όπου το πετρέλαιο Brent σημείωσε άλμα 6% στα 78 δολάρια το βαρέλι, οι ευρωπαϊκές μετοχές υποχώρησαν κατά 1,6%, το δολάριο ενισχύθηκε και οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων αυξήθηκαν υπό τον φόβο του πληθωρισμού.

Ταυτόχρονα, το αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών επανέφερε τις κυρώσεις στο ιρανικό πετρέλαιο με ισχύ από τις 7 Ιουλίου, τερματίζοντας πρόωρα την πλήρη εξαίρεση 60 ημερών που είχε χορηγηθεί στις 17 Ιουνίου και επρόκειτο να λήξει στις 21 Αυγούστου. Τα έσοδα από τρέχουσες πωλήσεις δεσμεύονται πλέον σε έντοκους λογαριασμούς, πλήττοντας τη μοναδική οικονομική σανίδα σωτηρίας της Τεχεράνης, η οποία είχε συναινέσει στο άνοιγμα των Στενών με αντάλλαγμα την άρση των περιορισμών στα πετροχημικά.

Η διαλεκτική των αντιποίνων και οι νομικές ισορροπίες

Η ιρανική απάντηση εκδηλώθηκε με πλήγματα των Φρουρών της Επανάστασης εναντίον 85 αμερικανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων στο Μπαχρέιν και το Κουβέιτ, στοχεύοντας το Πορτ Σάλμαν, την Πέμπτη Ναυτική Βάση και την αεροπορική βάση Άλι Σάλεμ, ενώ καταρρίφθηκε ένα drone MQ-9 και σκοτώθηκε ένας Ιρανός στρατιωτικός από εχθρικά drones. Η κλιμάκωση συμπίπτει με την κηδεία του Ανώτατου Ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος σκοτώθηκε τον Φεβρουάριο στον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ εναντίον του Ιράν. Πρόκειται για τις μεγαλύτερες συγκρούσεις από τον Απρίλιο, όταν άρχισαν οι συνομιλίες κατάπαυσης του πυρός, και αποτελεί την τρίτη αμερικανική επίθεση κατά τη διάρκεια της διαπραγμάτευσης των 60 ημερών που ξεκίνησε πριν τρεις εβδομάδες.

Το ιρανικό Υπουργείο Εξωτερικών κατήγγειλε παραβίαση του Άρθρου 2 (Παράγραφος 4) του Χάρτη του ΟΗΕ και του Μνημονίου, κάλεσε τους γείτονες του Περσικού Κόλπου να μην παραχωρούν εδάφη στις ΗΠΑ και επικαλέστηκε το Άρθρο 51 για αυτοάμυνα. Παράλληλα, ο επικεφαλής διαπραγματευτής Μοχάμαντ Γκαλιμπάφ συνέδεσε τις επιθέσεις με τις ισραηλινές επιχειρήσεις στον Λίβανο, ενώ ο Υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί τόνισε ότι η Ουάσιγκτον φέρει την ευθύνη για τις συνέπειες.

Οι περιφερειακές ευθυγραμμίσεις και το αδιέξοδο

Στη διεθνή σκηνή, ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε στήριξε τις ΗΠΑ, ενώ οι αραβικές μοναρχίες αντέδρασαν έντονα. Ο Γενικός Γραμματέας του GCC, Τζάσεμ Μοχάμεντ Αλμπουνταϊουί, και το Κουβέιτ (επικαλούμενο το Ψήφισμα 2817 του Συμβουλίου Ασφαλείας) καταδίκασαν τα ιρανικά πλήγματα, στάση που τήρησαν το Ομάν, το Κατάρ, η Αίγυπτος και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ζητώντας παράλληλα αυτοσυγκράτηση.

Στο παρασκήνιο, η στρατιωτική δράση των ΗΠΑ δείχνει προσπάθεια άσκησης ελεγχόμενης πίεσης, όμως η ρητορική του Τραμπ περιπλέκει την κατάσταση. Το Ιράν, από την πλευρά του, επιδιώκει να διευρύνει το ρήγμα μεταξύ ΗΠΑ και ΝΑΤΟ σε μια ευαίσθητη περίοδο εθνικού πένθους, κωλυσιεργώντας για να κερδίσει χρόνο πριν από την προθεσμία του Αυγούστου. Τελικά, η ισορροπία του τρόμου και το αμοιβαίο κόστος μιας γενικευμένης σύρραξης ενδέχεται να αναγκάσουν και τις δύο πλευρές σε μια τακτική αποκλιμάκωση.

Διαβάστε επίσης:

Οι ΗΠΑ προέβησαν σε νέους βομβαρδισμούς στο βρισκόμενο σε εξαήμερο πένθος Ιράν

ΗΠΑ-Ιράν: Νέες εχθροπραξίες με φόντο το στενό του Ορμούζ – Δεκάδες πλήγματα εκατέρωθεν

Πολεμική βιομηχανία: Γιατί οι ΗΠΑ μακντοναλντοποιούν το πυραυλικό μοντέλο παραγωγής

Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr