Εθελοντική στράτευση γυναικών: Πατριωτικό κάλεσμα ή συζήτηση για την ισότητα;

Το πρόσφατο βίντεο του Γενικό Επιτελείο Στρατού που καλεί γυναίκες να καταταγούν εθελοντικά στον Στρατό Ξηράς, με σύνθημα ότι «η ευθύνη για την πατρίδα αφορά και εμένα», ανοίγει μια συζήτηση που ξεπερνά κατά πολύ την ίδια την στρατιωτική θητεία.

Αγγίζει δύο έννοιες που εμφανίζονται συχνά στον δημόσιο λόγο, την πατρίδα και την ισότητα, και δημιουργεί το ερώτημα με ποιον τρόπο αυτές χρησιμοποιούνται και πότε θυμόμαστε πραγματικά την ύπαρξή τους.

Η συμμετοχή των γυναικών στους στρατούς δεν είναι κάτι καινούργιο. Σε πολλές χώρες οι γυναίκες υπηρετούν εδώ και δεκαετίες, σε θέσεις μάχης, σε αποστολές και σε επιχειρήσεις. Η ικανότητα, επομένως, δεν αποτελεί το βασικό ζήτημα. Το πραγματικό ερώτημα αφορά το πλαίσιο μέσα στο οποίο προβάλλεται η ισότητα. Γιατί η ισότητα εμφανίζεται συχνά ως επιχείρημα όταν πρόκειται για υποχρεώσεις προς το κράτος, αλλά απουσιάζει όταν πρόκειται για δικαιώματα;

Οι «προστάτες» και οι «φροντίστριες»

Η έννοια της «ευθύνης προς την πατρίδα» αποτελεί ένα από τα πιο ισχυρά συμβολικά εργαλεία των κρατών. Συνδέεται με την ιδέα της συλλογικής ταυτότητας και της κοινής άμυνας. Ωστόσο, ιστορικά, η ευθύνη αυτή δεν κατανέμεται πάντα με τον ίδιο τρόπο.

Στις περισσότερες κοινωνίες, για αιώνες, τα δύο φύλα κοινωνικοποιήθηκαν με εντελώς διαφορετικούς ρόλους και προσδοκίες. Οι άνδρες ανατράφηκαν ως οι «προστάτες» της οικογένειας και της κοινότητας, εκπαιδευόμενοι – συμβολικά και πρακτικά – στη δύναμη, την επιβολή και την υπεράσπιση. Από μικρή ηλικία ενθαρρύνονταν να αναπτύσσουν χαρακτηριστικά όπως η ανταγωνιστικότητα, η αποφασιστικότητα και η σωματική ισχύς, στοιχεία που συνδέθηκαν ιστορικά με τον ρόλο του πολεμιστή ή του υπερασπιστή της πατρίδας.

Αντίθετα, οι γυναίκες μεγάλωσαν μέσα σε ένα διαφορετικό πρότυπο κοινωνικής προσδοκίας. Εκπαιδεύτηκαν κυρίως στον ρόλο της «φροντίστριας», της μητέρας και της υπεύθυνης για τη συναισθηματική και πρακτική φροντίδα της οικογένειας. Από τα παιδικά παιχνίδια μέχρι τις κοινωνικές αφηγήσεις, ενθαρρύνονταν να καλλιεργούν την υπομονή, την αντοχή, τη φροντίδα και την ευθύνη για τους άλλους. Έτσι, η δημόσια σφαίρα – η πολιτική, ο στρατός, η άμυνα – συνδέθηκε ιστορικά με τον ανδρικό ρόλο, ενώ η ιδιωτική σφαίρα – το σπίτι, η ανατροφή, η φροντίδα – με τον γυναικείο.

Αυτή η διάκριση δεν υπήρξε απλώς μια πολιτισμική σύμβαση, αλλά διαμόρφωσε βαθιά τις δομές της κοινωνίας, επηρεάζοντας την κατανομή εξουσίας, εργασίας και κοινωνικής αναγνώρισης.

Όταν λοιπόν η δημόσια συζήτηση μετατοπίζεται ξαφνικά προς την ισότητα στο πλαίσιο της στρατιωτικής υπηρεσίας, είναι εύλογο να τίθεται το ερώτημα αν πρόκειται για μια ουσιαστική διεύρυνση των δικαιωμάτων ή για μια εργαλειακή επίκληση της ισότητας.

Με άλλα λόγια, η ισότητα εμφανίζεται ως αξία όταν το κράτος χρειάζεται περισσότερη συμμετοχή, περισσότερα σώματα ή μεγαλύτερη συμβολική ενότητα γύρω από την έννοια της πατρίδας.

Η ισότητα δεν είναι η επιστράτευση

Το πρόβλημα με αυτή την προσέγγιση δεν είναι η ίδια η ιδέα της συμμετοχής. Το πρόβλημα είναι η επιλεκτικότητα. Ζούμε σε μια κοινωνία που υπάρχουν ακόμα μεγάλες ανισότητες μεταξύ ανδρών και γυναικών στο μισθολογικό χάσμα, στην πρόσβαση σε θέσεις ευθύνης, στην αναγνώριση της απλήρωτης φροντίδας μέσα στο σπίτι.

Παράλληλα, ζητήματα όπως η έμφυλη βία, η ασφάλεια στον δημόσιο χώρο ή η άνιση κατανομή της οικογενειακής εργασίας παραμένουν ανοιχτά.

Σε αυτό το πλαίσιο, η επίκληση της ισότητας αποκλειστικά μέσα από το πρίσμα της «υποχρέωσης προς την πατρίδα» δημιουργεί μια αντίφαση. Αν η ισότητα είναι πραγματική πολιτική αρχή, τότε πρέπει να διαπερνά όλες τις πτυχές της κοινωνικής ζωής.

Ο εθνικιστικός ή πατριωτικός λόγος έχει συχνά την τάση να παρουσιάζει την κοινωνία ως ένα ενιαίο σώμα, όπου οι διαφορές υποχωρούν μπροστά στον κοινό στόχο.

Αυτή η αφήγηση μπορεί να λειτουργήσει συσπειρωτικά, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να αποκρύψει τις κοινωνικές ανισότητες που εξακολουθούν να υπάρχουν. Όταν η ισότητα προβάλλεται μόνο σε στιγμές που ενισχύουν το εθνικό αφήγημα, μετατρέπεται από θεμελιώδες δικαίωμα σε ρητορικό εργαλείο.

Η συζήτηση για τη συμμετοχή των γυναικών στον στρατό, επομένως, θα μπορούσε να αποτελέσει αφετηρία για κάτι ευρύτερο. Όχι απλώς για το ποιος έχει την ευθύνη να υπερασπιστεί την πατρίδα, αλλά για το τι σημαίνει ισότητα σε μια δημοκρατική κοινωνία.

Αν η ισότητα είναι πραγματική αξία και όχι περιστασιακό επιχείρημα, τότε δεν μπορεί να ενεργοποιείται μόνο όταν εξυπηρετεί τον πατριωτικό λόγο. Πρέπει να αποτελεί σταθερή αρχή που καθορίζει την καθημερινότητα, τα δικαιώματα και τις ευκαιρίες όλων των πολιτών. Και μόνο τότε η έννοια της «ευθύνης προς την πατρίδα» αποκτά πραγματικό περιεχόμενο.

Διαβάστε επίσης:

Βρετανία: Τέλος για τους κληρονομικούς ευγενείς στη Βουλή των Λόρδων μετά από 700 χρόνια

Υποκλοπές: Η δήλωση-βόμβα του καταδικασμένου Ταλ Ντίλιαν που γκρεμίζει το αφήγημα της κυβέρνησης

Καλαμαριά: Βίντεο ντοκουμέντο από τη δολοφονική επίθεση με μαχαίρι στον 20χρονο

Σφοδρή αντίδραση Ανδρουλάκη για Predator: Το αφήγημα της κυβέρνησης περί ιδιωτών κατέρρευσε μετά τις δηλώσεις Ντίλιαν

Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr