Ένας πόλεμος με πολλούς παραλήπτες

Η σημερινή ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή ίσως αποτελεί ένα από τα πιο καθοριστικά γεγονότα της σύγχρονης γεωπολιτικής συγκυρίας. Για πολλούς αναλυτές είναι ακόμη ένα επεισόδιο σε μια αλυσίδα περιφερειακών συγκρούσεων. Ωστόσο, αν εξεταστεί μέσα στο ευρύτερο ιστορικό και οικονομικό πλαίσιο, μπορεί να ιδωθεί ως ένα ακόμη καρφί στο φέρετρο του νεοφιλελεύθερου μοντέλου, της ελεύθερης αγοράς όπως αυτή διαμορφώθηκε μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης, καθώς και του μετα-ιστορικού αφηγήματος που κυριάρχησε τις τελευταίες δεκαετίες.

Το ενεργειακό ζήτημα και η Κίνα

Ο πόλεμος που αφορά το Ιράν αφορά όλες τις μεγάλες δυνάμεις και μετεξελίσσει το διεθνές γίγνεσθαι. Η σύγκρουση αυτή δεν αφορά μόνο το πετρέλαιο και τον ενεργειακό περιορισμό της Κίνας. Η Κίνα έχει περιορίσει στο ενεργειακό της μείγμα (τους πόρους για την παραγωγή ηλεκτρισμού), τη συμμετοχή του πετρελαίου και του φυσικού αερίου στο 7%, με κύριο πρωταγωνιστή τον άνθρακα που καλύπτει περίπου το 65% της κατανάλωσης.

Εκεί όπου συμμετέχει ακόμη ενεργά το πετρέλαιο είναι στις μεταφορές και στη βιομηχανία πετρελαιοειδών, όπου φτάνει περίπου το 35%. Η Κίνα εισάγει το 10–15% του πετρελαίου της από το Ιράν, πράγμα που σημαίνει ότι η επιρροή από ένα πλήγμα στις εισαγωγές της είναι μικρότερη της τάξεως του 4% στις μεταφορές και στη σχετική βιομηχανία, καθώς και μικρότερη του 1% ως προς την αναστάτωση του συνολικού ενεργειακού της μείγματος.

Η δύση του πετροδολαρίου και η αμερικανική υποχώρηση

Ίσως αυτός ο πόλεμος να αποτελεί την πρώτη πράξη μετάβασης προς μια μετεξέλιξη του παγκόσμιου οικονομικού μοντέλου· ενός κόσμου χωρισμένου σε ζώνες, δίχως πλέον το φάντασμα του κομμουνισμού που για δεκαετίες καθόριζε την παγκόσμια ισορροπία.

Παρακολουθούμε την ηγεμονία των Ηνωμένων Πολιτειών να πυροβολεί τα ίδια της τα πόδια, έχοντας μείνει πίσω στην παραγωγή πλούτου — στη βιομηχανία, στην τεχνολογία και σε άλλους κρίσιμους τομείς. Ταυτόχρονα δέχεται πιέσεις από τα BRICS στην ατέρμονη κοπή φρέσκου χρήματος, ενώ η σταδιακή απεξάρτηση από το πετρέλαιο και το σύστημα των πετροδολαρίων διαβρώνει έναν από τους βασικούς πυλώνες της οικονομικής της ηγεμονίας.

Ο δρόμος του μεταξιού και η ανάδυση των «ζωνών επιρροής»

Το Ιράν αποτελεί κρίσιμο κόμβο για τη σύνδεση της Κίνας με τη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη στο πλαίσιο του φιλόδοξου δικτύου Belt and Road Initiative. Ένα σημαντικό τμήμα αυτού του εμπορικού σχεδίου υποδομών περνά μέσα από την Περσία, λειτουργώντας ως γέφυρα ανάμεσα στην ασιατική παραγωγή και τις ευρωπαϊκές αγορές.

Η πιθανότητα η Κίνα να σταματήσει εξαγωγές ενέργειας προς την Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορούσε να σηματοδοτήσει τη μετάβαση προς ένα νέο οικονομικό μοντέλο: ένα σύστημα αγορών επιρροής και κυριαρχίας. Ένα μοντέλο ζωνών που θα εντάσσει χώρες και πληθυσμούς σε περιορισμένα δίκτυα διασύνδεσης, όπου οι υπερδυνάμεις θα επιδιώκουν όλο και περισσότερο την αυτάρκεια.

Η ιστορική αντίφαση των ΗΠΑ και ο ρυθμιστικός ρόλος της Ρωσίας

Οι Ηνωμένες Πολιτείες, προσπαθώντας να διατηρήσουν την ηγεμονία τους, βρίσκονται αντιμέτωπεs με μια ιστορική αντίφαση. Με τη μεταφορά της βιομηχανίας και της τεχνογνωσίας τους στο εξωτερικό δημιούργησαν τον στρατηγικό αντίπαλο που πάντα φοβούνταν: μια ανερχόμενη στρατιωτική και οικονομική υπερδύναμη. Μια δύναμη που έχει αγοράσει μεγάλο μέρος του εξωτερικού τους χρέους και ασκεί ολοένα μεγαλύτερη επιρροή στο μετα-αποικιακό διεθνές γίγνεσθαι.

Η Ρωσία, από την πλευρά της, αποκτά τον ρόλο του μεγάλου ρυθμιστή. Ενισχύει τη γεωπολιτική της θέση, κερδίζει εδάφη επιρροής και εξάγει ακριβή ενέργεια στην Ευρώπη, ενώ παράλληλα εξετάζει το ενδεχόμενο να περιορίσει περαιτέρω το εμπόριο με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Το τέλος της παγκοσμιοποίησης

Σε αυτό το περιβάλλον η παγκοσμιοποίηση, όπως την γνωρίσαμε τις τελευταίες δεκαετίες, φαίνεται να αλλάζει μορφή. Η ελεύθερη αγορά που στηρίχθηκε στην απεριόριστη διασύνδεση των οικονομιών αρχίζει να αντικαθίσταται από ένα πιο κατακερματισμένο σύστημα. Οι μεγάλες δυνάμεις επιχειρούν να δημιουργήσουν δικά τους οικονομικά οικοσυστήματα, δικές τους αλυσίδες παραγωγής και δικούς τους ενεργειακούς κύκλους.

Αυτό σημαίνει ότι το διεθνές σύστημα ίσως οδηγηθεί σε έναν κόσμο πολλών μπλοκ, όπου οι οικονομικές σχέσεις θα καθορίζονται όλο και περισσότερο από τη γεωπολιτική ισχύ και λιγότερο από την ελεύθερη αγορά. Η ενέργεια, οι πρώτες ύλες, η τεχνολογία και οι εμπορικοί διάδρομοι θα αποτελούν πλέον εργαλεία στρατηγικής επιρροής.

Ο στραγγαλισμός της Ευρώπης

Το μόνο σίγουρο είναι ότι η Ευρώπη στραγγαλίζεται οικονομικά, ενώ οι δυτικές ελίτ απορροφούν όλο και μεγαλύτερο μερίδιο του πλούτου των κοινωνιών τους. Παράλληλα, η σύγκρουση αυτή απομακρύνει την ήπειρο όλο και περισσότερο από εναλλακτικούς γεωπολιτικούς πόλους και περιορίζει τα περιθώρια στρατηγικής αυτονομίας της.

Ο πόλεμος αυτός δεν αφορά μόνο τη Μέση Ανατολή. Αφορά την αναδιαμόρφωση της παγκόσμιας ισορροπίας ισχύος και την είσοδο του διεθνούς συστήματος σε μια νέα ιστορική φάση, όπου η οικονομία, η ενέργεια και η γεωπολιτική επανακαθορίζουν τους κανόνες του παιχνιδιού.

Διαβάστε επίσης:

Η στρατηγική του χάους και το αδιέξοδο της Δύσης

Η Μέση Ανατολή φλέγεται: Το Ιράν κλιμακώνει τα αντίποινα, το Ισραήλ βομβαρδίζει Τεχεράνη και Βηρυτό

Τραμπ προς Ιράν: Αν βάλατε νάρκες στα Στενά του Ορμούζ, οι στρατιωτικές συνέπειες θα είναι πρωτόγνωρες

Οι ΗΠΑ τα βρήκαν σκούρα στο Ιράν και μεταφέρουν δυνάμεις από την Ανατολική Ασία

Δείτε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο στο koutipandoras.gr

Τα άρθρα που δημοσιεύονται στην κατηγορία «Απόψεις» εκφράζουν τον/την συντάκτη/τριά τους και οι θέσεις δεν συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη του koutipandoras.gr